Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Lublinie z 23 stycznia 2023 r. [...]), oddalające zarzut M. K. (zobowiązanego, skarżącego, strony) w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...].
Jak wynika z akt sprawy i treści zakwestionowanego rozstrzygnięcia, organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego w Mińsku Mazowieckim – prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne, obejmujące należność z tytułu przepadku korzyści majątkowej lub równowartości w kwocie 200.000 zł, orzeczonego wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia 29 marca 2021 r. (sygn. [...])
Zobowiązany złożył w tej sprawie zarzuty do organu egzekucyjnego. Pismo zostało przekazane zgodnie z właściwością do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Lublinie (wyznaczonego jako urząd skarbowy właściwy ze względu na siedzibę sądu I instancji). Skarżący wskazał, że jego zdaniem, wyrok sądu karnego w sprawie o sygn. akt [...] nie został podpisany, co skutkuje nieistnieniem orzeczenia. Stwierdził, że orzeczenie wygasło ze względu na brak podpisu sędziego. Wskutek tego brak jest też wymagalności obowiązku. Zobowiązany argumentował, że postępowanie organów było niezgodne z prawem krajowym oraz prawem międzynarodowym, zaś on sam czuje się nękany postępowaniami wobec niego.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Mińsku Mazowieckim postanowieniem z 12 grudnia 2022 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne, z uwagi na wniesienie zarzutu.
Wierzyciel - Sąd Rejonowy [...] w swoim stanowisku w sprawie zarzutu wskazał, że wyrok wobec skarżącego jest prawomocny i podlega wykonaniu, a wniesiona przez stronę skarga kasacyjna nie wstrzymuje wykonania kary.
Postanowieniem z 23 stycznia 2023 r. organ I instancji oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej.
W zażaleniu zobowiązany zarzucił brak odniesienia się do zarzutu dotyczącego braku podpisu sędziego pod wyrokiem karnym.
Rozpoznając zażalenie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie podkreślił, że jego ocena może odnosić się wyłącznie do zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia organu I instancji oraz postępowania w sprawie rozpatrzenia wniesionego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
Wskazał, że podstawą roszczenia objętego postępowaniem egzekucyjnym jest wyrok Sądu Rejonowego [...] z dnia 29 marca 2021 r., w którym został określony obowiązek przepadku na rzecz Skarbu Państwa równowartości korzyści majątkowej osiągniętej z popełnionego przestępstwa w postaci pieniędzy w kwocie 200.000 zł. Wyrok stał się prawomocny z dniem 22 czerwca 2022 r., a w dniu 28 lipca 2022 r. jego wykonanie zostało skierowane na drogę postępowania egzekucyjnego, w związku z brakiem zapłaty należności w terminie wskazanym w wezwaniu. W ocenie organu, prawomocny wyrok wydany wobec zobowiązanego zawiera wymogi formalne aktu prawnego. Znajduje się na nim podpis (parafa) składu Sądu, natomiast na odpisie wyroku sekretarz sądowy poświadczył o znajdujących się "na oryginale właściwych podpisach". Prawidłowość wydanego aktu potwierdza także pismo Sądu Rejonowego [...] z dnia 4 stycznia 2023 r. Nadto, w postępowaniu apelacyjnym, wyrokiem z dnia z 22 czerwca 2022 r. (sygn. akt [...]), Sąd Okręgowy [...] w części zmienił zaskarżony wyrok, a w pozostałej części utrzymał go w mocy. Prawomocność wyroku oznacza, że stronom nie przysługuje żaden zwyczajny środek odwoławczy lub środek zaskarżenia. Orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy.
Nawiązując do wniosków zobowiązanego organ wyjaśnił, że w toku postępowania w zakresie rozpoznania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym ustawodawca nie przewidział obowiązku czynnego udziału stron, a tym samym obowiązku zapoznania stron postępowania z materiałem dowodowym. Podstawę wydania rozstrzygnięcia stanowią dokumenty, z którymi zobowiązany miał możliwość zapoznania się na etapie postępowania przed sądem karnym, tj. prawomocny wyrok Sądu Rejonowego [...], wyrok Sądu Okręgowego [...] oraz wezwanie Sądu Rejonowego [...] z dnia 2 sierpnia 2022 r. do uiszczenia należności z tytułu przepadku korzyści majątkowej w wysokości 200.000zł.
M. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższe postanowienie. Zarzucił, że jest ono wadliwe i niezgodne z prawem. Podniósł, że wyrok sądu karnego I instancji został ogłoszony, ale sędzia, która go wydawała, nie podpisała tego orzeczenia. Podpis może być skrócony, ale musi składać się przynajmniej z nazwiska. Tymczasem pod wskazanym wyrokiem widnieje jedynie nieczytelna parafa, która nie może zostać uznana za podpis. Skarżący stwierdził nadto, że wszystkie akty prawne, jakimi posłużył się Dyrektor Izby Administracji Skarbowej są nieważne, gdyż wywodzą się z okresu PRL.
Skarżący wniósł o dołączenie całości materiału dowodowego oraz swojej korespondencji z organem, nie sprecyzował natomiast, jakiego sposobu zakończenia postępowania sądowego oczekuje.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Poparł stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu.
Zarządzeniem z dnia 18 września 2023 r. sprawa skierowana została do rozpoznania w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. i w tym postępowaniu rozpoznana.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie jest postanowienie wydane w przedmiocie zarzutów w postępowaniu zmierzającym do wyegzekwowania od skarżącego należności wynikającej z prawomocnego wyroku sądu karnego z tytułu orzeczonego zwrotu równowartości osiągniętej korzyści majątkowej z popełnionego przestępstwa. Skarżący oparł zarzut na twierdzeniu, że dotyczący go wyrok karny nie mógł wejść do obrotu prawnego (jest nieważny) z uwagi na jego niepodpisanie przez wydający go skład sądu.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zamknięty katalog zarzutów zawarty jest w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazany przepis stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
- nieistnienie obowiązku;
- określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
- orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a.,
- dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1 u.p.e.a.,
- przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
- błąd co do zobowiązanego;
- brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
- wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
- brak wymagalności obowiązku w przypadku:
- odroczenia terminu wykonania obowiązku,
- rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
- wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Z kolei w myśl art. 33 § 4 u.p.e.a., zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
Zgodnie natomiast z art. 33 § 5 u.p.e.a., zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:
- w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
- do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
- w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.
Organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 34 § 1 u.p.e.a.). Wierzyciel natomiast rozpoznając zarzut wydaje postanowienie, w którym (art. 34 § 2 u.p.e.a.):
- oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;
- uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:
- w całości,
- w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;
- stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:
- zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,
- zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.
Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie (art. 34 § 3 u.p.e.a.).
Jak zasadnie zidentyfikował organ, w przedmiotowej sprawie skarżący podniósł zarzut określony w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., tj. zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku uznając, że stanowiący podstawę tego obowiązku wyrok sądu karnego dotknięty jest istotną wadą, uniemożliwiającą uznanie, że wszedł on do obrotu prawnego i w sposób wiążący kreuje obowiązki skarżącego w zakresie zapłaty kwoty objętej tytułem wykonawczym. Zdaniem skarżącego, parafa postawiona przez sędziego wydającego wyrok pod jego treścią, nie może zastąpić wymaganego podpisu, który winien składać się co najmniej z nazwiska. Wyrok taki nie może wywoływać zatem skutków prawnych, a tym samym kreować zobowiązania, które jest obecnie egzekwowane.
Z poglądem skarżącego nie sposób się zgodzić, choć bez wątpliwości należy przyznać rację stwierdzeniu, że wyrok jako akt prawnoprocesowy, jest czynnością wysoce sformalizowaną, a zachowanie wszystkich ustawowych wymagań formalnych warunkuje prawidłowość (niewadliwość) tej czynności (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2000 r., III CZP 29/00, OSNC z 2001r., nr 2, poz. 25). Jednym z poważniejszych uchybień popełnianych przy wydawaniu wyroku jest niepodpisanie sentencji przez sędziów, którzy brali udział w jego wydaniu. W świetle art. 113 k.p.k., złożenie podpisów pod sentencją wyroku przez cały skład sądu jest wymaganiem bezwzględnym (chyba, że orzeczenie zamieszczono w protokole), a brak w tym zakresie nie może być uzupełniony. Według stanowiska Sądu Najwyższego, wyrok, którego sentencja nie została podpisana przez skład sądu, nie istnieje w znaczeniu prawnoprocesowym (sententia non existens). Skoro podpisy sędziów są wyrazem potwierdzenia zgodności zamieszczonego w sentencji rozstrzygnięcia z ich wolą oraz wynikami narady, to brak podpisów, nieusuwalny w jakiejkolwiek przewidzianej przez prawo procesowe drodze, stanowi wadę tak istotną, że pozbawia wyrok bytu prawnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 sierpnia 2018 r., sygn. akt I CSK 300/18 i powołane tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie okoliczność taka jednak nie występuje. Z akt sprawy wynika, że wyrok Sądu Rejonowego [...] z dnia 29 marca 2021 r. sygn. akt [...] został opatrzony nieczytelnym podpisem (parafą), zaś w komparycji wskazano imię i nazwisko sędziego wchodzącego w skład tego sądu. Wyrok sądu pierwszej instancji podlegał następnie kontroli przez Sąd Okręgowy [...], który wyrokiem z dnia 22 czerwca 2022 r. zmienił zaskarżony wyrok wyłącznie w zakresie opisu czynu, zaś w pozostałej części, w tym w szczególności w zakresie orzeczonego środka karnego w postaci przepadu równowartości korzyści majątkowej osiągniętej z popełnionego przestępstwa w postaci kwoty 200.000 zł, utrzymał go w mocy, nie stwierdzając m.in. wad formalnych tego aktu. Następnie zgodność złożonego pod sentencją wyroku podpisu sędziego został stwierdzony na egzemplarzu wyroku z klauzulą prawomocności przez sekretarza sądowego.
Brak jest podstaw do podzielenia poglądu skarżącego, że wyrok tylko wtedy wchodzi do obrotu prawnego i może stanowić podstawę egzekucji, gdy został podpisany pełnym imieniem i nazwiskiem (lub co najmniej nazwiskiem) znajdującego się w składzie sądu sędziego. Podpisanie orzeczenia to złożenie pod nim odręcznie znaku graficznego o cechach wyróżniających się pod względem złożoności i czytelności. Również tzw. parafa z tego punktu widzenia jest uznawana za podpis, tylko złożony w formie skrótowej. Istotna jest własnoręczność tak złożonego znaku graficznego. Najważniejsze przy ustaleniu, czy złożony własnoręcznie znak graficzny stanowi podpis jest tylko to, by podpisujący nadawał mu charakter podpisu (animus signandi). Jakkolwiek podpis nie musi być czytelny, to powinien odzwierciedlać cechy charakterystyczne dla osoby która go składa, by w ten sposób ułatwić orientację w rozpoznaniu osoby (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 marca 2014 r., sygn. akt IV KK 327/13). Podobne stanowisko w przedmiocie znaczenia parafowania dokumentów urzędowych zajął Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok NSA w z dnia 10 listopada 2006 r., sygn. akt II FSK 1144/05). z kolei Sąd Najwyższy (powołana wyżej uchwała) uznał, że w utrwalonej praktyce za ważny podpis uważa się nie tylko podpis imieniem i nazwiskiem lub podpis samym nazwiskiem, lecz także - i najczęściej - skrót podpisu ("podpis nieczyteIny"), którego wystawca zwykle używa przy podpisywaniu dokumentów i który jest "godłem" jego podpisu. Wywody te dotyczą także dokumentów urzędowych, w tym i wyroków sądowych. Istotnym jest bowiem przede wszystkim możliwość zidentyfikowania osób wchodzących w skład sądu orzekającego (są oni wymienieni w części komparycyjnej wyroku) oraz potwierdzenie przez nich własnoręcznymi podpisami treści ogłoszonego orzeczenia.
W niniejszej sprawie umieszczony pod sentencją wyroku znak graficzny wskazuje, iż został on podpisany przez sędziego biorącego udział w jego wydaniu. Po kontroli instancyjnej wyrok stał się prawomocny i bez wątpliwości stanowił podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, co oznacza bezzasadność podniesionego zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku.
Skarżący nie wskazał żadnych okoliczności uzasadniających zarzuty z pkt 2 i 4 art. 33 u.p.e.a., choć przepisy te również wskazał w treści pisma z dnia 5 grudnia 2022 r. Zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z wyroku karnego pozostaje w istotnej sprzeczności z zarzutem nieistnienia obowiązku, ale też nie znajduje uzasadnienia w treści materiału dowodowego sprawy, bowiem obowiązek przepadku korzyści majątkowej został orzeczony w kwocie wskazanej w tytule wykonawczym (200.000 zł) w prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia 29 marca 2021 r. sygn. akt [...] Skarżący został wezwany do dobrowolnego wykonania tego obowiązku pismem z dnia 2 sierpnia 2022 r. (doręczonym w dniu 9 sierpnia 2022 r.).
Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę jako bezzasadną.