Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie utrzymał w mocy wydane wobec W. D. (strona, skarżący, zobowiązany) postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie (wierzyciel) z 23 grudnia 2022 r. o rozłożeniu na raty należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w wysokości 1.977 zł.
Jak wynika z akt sprawy i treści zaskarżonego rozstrzygnięcia, skarżący zwrócił się do ZUS o umorzenie jego zadłużenia z tytułu składek oraz należności ubocznych. Decyzją z dnia 13 października 2022 r. wniosek został rozpatrzony odmownie. Następnie skarżący wniósł o rozłożenie na raty całości zadłużenia z tytułu składek, proponując 35 rat w wysokości 1.000 zł miesięcznie i informując, że jednorazowa spłata nie jest w jego wypadku możliwa. Został wówczas wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez uregulowanie kosztów egzekucyjnych należnych wierzycielowi i równocześnie organowi egzekucyjnemu. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący pismem z 18 listopada 2022 r. zwrócił się o rozłożenie na raty należnych kosztów egzekucyjnych. Pismem z 12 grudnia 2022 r. ZUS poinformował o wyrażeniu zgody na rozłożenie należności z tytułu składek na raty. W związku z tym, w dniu 21 grudnia 2022 r. skarżący zawarł z ZUS umowę nr [...] Na jej mocy zaległości z tytułu składek w ogólnej kwocie 48.674,77 zł zostały rozłożone na 34 raty.
Zgodnie z ustaleniami ZUS, należności z tytułu kosztów egzekucyjnych wynoszą 1.977 zł. Odpowiadając na wniosek strony, ZUS wyraził zgodę na rozłożenie tej sumy na 10 rat (po 197 zł, ostatnia – 203,50 zł).
W zażaleniu na postanowienie ZUS skarżący zarzucił, że podpisanie umowy ratalnej zostało na nim wymuszone. Zaszantażowano go, że bez zgody na tę umowę nie zostanie załatwiona sprawa rozłożenia na raty należności z tytułu składek. Podniósł, że jego pierwotny wniosek o umorzenie całości obciążających go należności nie został rozpatrzony (dotyczył on umorzenia zaległości z winy pracowników ZUS). Zarzucił, że został obciążony kosztami egzekucyjnymi, mimo że sprawa umorzenia należności nie została ostatecznie zakończona. Zaznaczył, że ZUS nie przyjął jego propozycji spłaty zadłużenia poprzez potrącenie zasądzonych na jego rzecz należności lub poprzez zapłatę przez przełożonego. Podnosił też, że został wezwany do uregulowania kosztów bez podania ich wysokości oraz numeru konta. Zauważył, że pomimo twierdzeń ZUS o zawieszaniu postępowania egzekucyjnego, w związku z rozłożeniem na raty zadłużenia z tytułu składek, jego emerytura po podpisaniu umowy ratalnej została jednak "pomniejszona o wartość egzekucji". Skarżący wskazał również na problemy zdrowotne i kłopoty ze znalezieniem pracy.
W rozpoznaniu zażalenia organ wskazał na treść art. 64f § 1 zdanie pierwsze ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), który stanowi, że na wniosek zobowiązanego można rozłożyć na raty zapłatę kosztów egzekucyjnych, w przypadku uzasadnionym względami społecznymi lub gospodarczymi. Odwołując się do orzecznictwa i piśmiennictwa organ wskazał, że przez pojęcie "względy gospodarcze" należy rozumieć sytuację, w jakiej znalazł się zobowiązany z powodów niezależnych od jego postępowania, zatem odnosi się ono do sytuacji nadzwyczajnych i zdarzeń losowych, których w normalnej sytuacji ekonomicznej zobowiązany mógł nie przewidzieć. Natomiast "względy społeczne" rozumiane są jako dyrektywa postępowania nakazująca respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak: sprawiedliwość, zaufanie obywateli do organów władzy.
Organ ustalił, że zobowiązany ma 66 lat, jest żonaty, ma ustanowioną rozdzielność majątkową, gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, nie ponosząc jednak wydatków na koszty związane z mediami, opałem i energią elektryczną, bowiem faktycznie zamieszkuje w domu należącym do jego żony. Otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 4.621,01 zł netto miesięcznie. Nie pracuje, nie posiada innych dochodów, nie korzysta z pomocy finansowej innych osób, ani ze świadczeń z pomocy społecznej. Ponosi koszty związane z leczeniem w wysokości 100 zł miesięcznie. Obciążają go zobowiązania pieniężne wobec instytucji oraz osób fizycznych (łącznie ponad 900.000 zł). Spłaca je w sposób dobrowolny w wysokości około 500 zł miesięcznie (część pozostaje nadal sporna). Spłaca też rozłożone na raty zaległości z tytułu składek wobec ZUS (rata miesięczna w kwocie 1.450 zł).
Skarżący oświadczył, że jest właścicielem nieruchomości zabudowanej niewielkim (ok. 14 m2) zrujnowanym budynkiem mieszkalnym, którą obciąża hipoteka na rzecz ZUS. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątku wynika, że nie posiada środków pieniężnych na rachunku bankowym, a także papierów wartościowych i innych praw majątkowych, bądź wartościowych składników mienia ruchomego. Przebył zawał serca, cierpi na zakrzepicę, astmę, odczuwa też skutki upadku z wysokości. W przeszłości pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ale obecnie zaświadczenia lekarskie nie wskazują na potrzebę hospitalizacji i trwałego monitorowania stanu zdrowia oraz na wynikające z niego ograniczenia.
Oceniając istnienie przesłanek udzielenia ulgi, organ odwoławczy uznał, że w sprawie w sposób prawidłowy uwzględniono wniosek o rozłożenie powstałych kosztów egzekucyjnych na raty. Uzyskanie dogodnego układu ratalnego pozwoli bowiem wywiązać się przez skarżącego ze zobowiązania, nie naruszając równocześnie podstaw jego egzystencji. Organ ustalił spłatę na 10 rat w wysokości około 200 zł miesięcznie, mając na względzie z jednej strony stały dochód uzyskiwany przez skarżącego, z drugiej – jego miesięczne obciążenia. Wskazał, że do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota w wysokości 2.521,01 zł, pozwalająca na pokrycie rat i niezbędne wydatki (także te nie wskazane w oświadczeniu, ale normalnie ponoszone przez każdego człowieka, jak jedzenie, ubrania). Organ wskazał też na przyczynę powstania należności oraz postawę skarżącego wobec obciążających go zaległości składkowych.
W. D. wniósł skargę na powyższe postanowienie, która została przedstawiona przez organ do rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie. Zdaniem skarżącego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie posiada kompetencji do rozpoznawania spraw należących do ZUS. Koszty egzekucyjne powstały z winy organu, bowiem wniosek o umorzenie należności składkowych i odsetek został złożony znacznie wcześniej, ale organ nie przygotowywał umowy ratalnej. Zamiast tego wygenerował koszty. Po podpisaniu umowy ratalnej postępowanie egzekucyjne nie powinno się toczyć. Skarżący zwrócił uwagę na wielość toczących się spraw przed różnymi organami, co wprowadza chaos i dezinformację. Wskazał też, że brak jest odpowiedzi ZUS w przedmiocie umorzenia zadłużenia.
Pomimo stosownego wezwania skarżący – który początkowo twierdził, że jego wolą nie było wystąpienie ze skargą do Sądu – nie uzupełnił braku formalnego, co – w świetle brzmienia skierowanego do niego zarządzenia z dnia 28 czerwca 2023 r. - zostało uznane za równoznaczne z poparciem dla tego środka odwoławczego. Skarżącego pouczono przy tym o skutkach złożenia tego środka oraz o procedurze jego rozpoznania (w tym właściwości WSA w Lublinie).
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Sprawa została skierowana do rozpoznania w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna. Nie zawiera ona żadnych argumentów prowadzących do podważenia legalności rozstrzygnięcia w przedmiocie rozłożenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych na raty. Należy przy tym wskazać, że rozstrzygnięcie to wydane zostało w uwzględnieniu wniosku złożonego przez samego skarżącego. W skardze nie podważa on decyzji organu ani co do zasady, ani też w zakresie ilości i wartości ustalonych rat, ale podnosi, że koszty egzekucyjne winny zostać umorzone, bowiem powstały wyłącznie z winy organu. Okoliczność ta nie może być jednak przedmiotem rozpoznania w ramach rozstrzygnięcia, które obejmuje zupełnie inny przedmiot.
Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będące jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (nie mającym zastosowania w sprawie). Powyższe oznacza, że sąd jest obowiązany, a zarazem uprawniony do kontroli legalności wyłącznie przedstawionego mu rozstrzygnięcia, nie zaś całości działań organu nadzoru lub organu egzekucyjnego, czego oczekuje skarżący.
Skarżący w sposób dobrowolny przystąpił do zawarcia umowy o układ ratalny. Na jego wniosek ustalono też ratalną spłatę zobowiązania w zakresie kosztów egzekucyjnych, które powstały przed datą zawarcia układu ratalnego. Jeśli obecnie wolą skarżącego jest umorzenie tych należności, winien wystąpić do organu egzekucyjnego ze stosowanym wnioskiem w tym przedmiocie, bowiem żądanie takie (niezależnie od jego podstawy faktycznej i prawnej) nie mieści się w zakresie rozpatrywanej sprawy. Sąd nie jest też władny decydować o skierowaniu egzekucji do wierzytelności przysługującej skarżącemu od innego podmiotu, szczególnie że w związku z układem ratalnym postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone. Jak wynika z informacji przekazanych przez organ, skarżący realizuje układ ratalny. W skardze nie zgłosił zarzutów dotyczących ilości i wysokości rat. Przedstawiony materiał dowodowy wskazuje zaś na to, że skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury, z którego jest w stanie regulować należności w ustalonych ratach, a z pozostałej kwoty może ponosić stałe koszty utrzymania.
Skoro więc organy uznały, że skarżący spełnia przesłanki do udzielenia wnioskowanej ulgi, wskazanej w art. 64f § 1 u.p.e.a., ten zaś nie zgłosił żadnego zarzutu dotyczącego wadliwości tej oceny, a przedstawione dowody świadczą o realności rat z punktu widzenia sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego, to skargę uznać należy za niezasadną.
Należy przy tym kategorycznie stwierdzić, odpowiadając na zarzuty strony, że sposób procedowania organu (a za nim i sądu) są każdorazowo uzależnione od treści wniosku składanego przez skarżącego. Jeśli żądania strony nie są sprecyzowane w sposób jasny i jednoznaczny, a równocześnie strona nie reaguje na kierowane do niej wezwania, wówczas rzeczą organu jest nadanie biegu pismu w sposób najbardziej odpowiadający jego treści, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie.
Jeśli rzeczywistą intencją strony jest złożenie wniosku o umorzenie należności (w tym i kosztów egzekucyjnych) lub też chce skorzystać z zarzutu nieistnienia zobowiązania lub jego wygaśnięcia (np. z powodu przedawnienia) powinna złożyć w tym względzie odrębny wniosek lub skorzystać z prawa zarzutu w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym (z uwzględnieniem trybu procesowego przewidzianego w przepisach u.p.e.a. dla tych środków). Jak wynika z akt sprawy, wniosek skarżącego o umorzenie zaległości składkowych był już procedowany przez organ (decyzja ZUS z dnia 13 października 2022 r. k. 201 akt administracyjnych), a zgodnie z informacją organu (k. 112-113 akt administracyjnych), w toku jest postępowanie z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy. To w tym postępowaniu skarżący może podnosić argumenty zmierzające do całkowitego odstąpienia od egzekwowania zobowiązania.
W toku niniejszego postępowania organ nie był natomiast uprawniony do badania zasadności (w tym wymagalności) należności objętej tytułem wykonawczym. Podobnie, nie jest to postępowanie, w ramach którego ustalana jest i może być kwestionowana wysokość należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Ramy sprawy, a zatem i zakres działania organów, wyznaczył wniosek zobowiązanego o rozłożenie należności z tytułu kosztów egzekucyjnych na raty, a zatem wyłącznie decyzja w przedmiocie sposobu i terminu uregulowania tej zaległości pieniężnej. Wyjaśnić też należy, że koszty egzekucyjne powstają wyłącznie w związku z podejmowanymi przez organ egzekucyjny czynnościami egzekucyjnymi, a zatem upływ czasu pomiędzy datą złożenia wniosku o układ ratalny i podjęciem przez ZUS decyzji w tym przedmiocie nie miał znaczenia dla wysokości tych należności. Wniosek skarżącego spowodował bowiem zawieszenie postępowania egzekucyjnego co oznacza, że w tym okresie nie były podejmowane żadne czynności generujące dodatkowe obciążenia dla zobowiązanego.
Mając to na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w wyroku.