Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę M. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego. W tym samym dniu skarżący reprezentowany przez pełnomocnika M.P. złożył wniosek o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem.
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 18 grudnia 2008 r. pełnomocnik został wezwany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości [...] za wydanie odpisu wyroku z uzasadnieniem. W dniu 9 stycznia 2009 r. do Sądu wpłynął złożony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca nie prowadzi własnego gospodarstwa domowego, nie posiada żadnego majątku ani środków finansowych, nie uzyskuje także żadnych dochodów. W wyniku wezwania referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku, M. P. wyjaśnił, że nie posiada tytułu prawnego do mieszkania przy ul. [...] w L., pozostaje na utrzymaniu matki E. P., która ponosi wszystkie wydatki związane z jego utrzymaniem. Dołączył również oświadczenie E.P., z którego wynika, że syn M. pozostaje na jej wyłącznym utrzymaniu i mieszka w stanowiącym jej wyłączną własność mieszkaniu.
Z oświadczenia wynika także, że w związku z tym, że E. P. ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem syna, za zbędne uznała zarówno wykazanie ich miesięcznej wysokości jak i źródła swoich dochodów. Postanowieniem z dnia 3 marca 2009 r. referendarz sądowy odmówił M. P. przyznania prawa pomocy.
Pismem z dnia 21 marca 2009 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza w uzasadnieniu wskazał, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 grudnia 2008 r. został wydany z naruszeniem prawa materialnego oraz procesowego, a skarżący nie posiada uprawnień do wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sadu Administracyjnego w Lublinie (nie jest profesjonalnym pełnomocnikiem). Pełnomocnik skarżącego podkreślił, że w złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczeniach wykazano brak dochodów, odnosząc się natomiast do braku informacji o dochodach matki na utrzymaniu, której postaje skarżący podkreślono, że skarżący nie miał wpływu na złożone, w tym zakresie oświadczenie.
Ponadto wskazano na błędne przyjęcie przez referendarza sądowego, iż wniosek obejmuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, podczas gdy w istocie obejmował on przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd wezwał pełnomocnika skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że M.P. studiuje w systemie dziennym, nie otrzymując stypendium socjalnego ani naukowego, nie uzyskuje też żadnych innych dochodów. Odnośnie sytuacji rodzinnej wyjaśnił, że wnioskodawca nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z ojcem M.P., nie uzyskuje także od niego żadnych środków utrzymania. M. P. sam nie posiada też żadnych dochodów ani majątku (patrz pismo z dnia 21 marca 2009 r.), gdyż został pozbawiony uprawnień zawodowych. Odnośnie dochodów E. P. podkreślono, że "z przyczyn braku wspólnoty majątkowej" M. P. nie jest w stanie wykazać ani wysokości ani źródeł uzyskiwania przez nią dochodów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że zaskarżone postanowienie traci moc, a Sąd na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Zgodnie z art. 243 (1, 245 (1 i 2, art. 246 (1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego trakcie. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego /(2/, zaś w zakresie częściowym, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego /(3/. W sprawie niniejszej pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Zgodnie z art. 246 (1 pkt. 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Wykładnia art. 246 (1 prowadzi do wniosku, iż zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznania prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o jej przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu PPF danych, jako nie wystarczających do zobrazowania sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy, Sąd Administracyjny może na podstawie art. 255 pppsa wezwać stronę do złożenia dodatkowych wyjaśnień lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Z możliwości takiej Sąd w sprawie niniejszej skorzystał. Złożone w odpowiedzi na wezwanie informacje, nie przyczyniły się jednak do wyjaśnienia sytuacji materialnej wnioskodawcy, gdyż właściwie oprócz informacji o tym, że studiuje on w systemie dziennym nowych informacji nie dostarczyły.
Podkreślić również należy, że mimo oświadczenia wnioskodawcy, że "nie prowadzi własnego gospodarstwa domowego" ze złożonych w sprawie wyjaśnień wynika, że M. P. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką E.P.. Dokonując oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy nie można się ograniczyć wyłącznie do oceny jego sytuacji majątkowej i dochodów, konieczne jest bowiem uwzględnienie sytuacji majątkowej wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów postępowania jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny.
Skoro, zatem strona uchyliła się od przedstawienia stosownych wyjaśnień, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (patrz post. NSA sygn. akt I FZ 236/08).
Mając na uwadze powyższe uwarunkowania, na podstawie art. 246 (1 w związku z art. 254 i 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.