Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lubliniez 31 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 38/11

Uzasadnienie

1. 1. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W treści urzędowego formularza wniosku podał, że posiada mieszkanie o powierzchni 61,38 m². Jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,1575 ha, altanki, garażu. Posiada oszczędności / lokata / w kwocie [...] Uzyskuje stały dochód miesięczny brutto [...] Sam prowadzi gospodarstwo domowe. Uzasadniał, że wystąpił o prawo pomocy, bo konieczność złożenia skargi została spowodowania postępowaniem organu.
2. 2. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 lutego 2011 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
3. 3. Skarżący skutecznie wniósł sprzeciw. Uzasadniał, że w słusznej sprawie nie może ponosić kosztów sądowych. Powinien je ponosić organ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

1. 4. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - ustawa p.p.s.a. / wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że traci moc postanowienie objęte sprzeciwem, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd.
2. 5. Zgodnie z art. 245 § 1 w związku z art. 243 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym, na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku.
3. 6. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.
4. 7. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
5. 8. W przedstawionym stanie prawnym należy wskazać i podzielić stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy / II FZ 236/08 /. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 p.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa / II FZ 101/09 /. Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu / GZ 146/04 /. Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu / art. 45 Konstytucji RP /, ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą / FZ 178/08 /. Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia / FZ 478/04 /. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe / FZ 160/08 /. Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi / II FZ 80/09 /. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych / II FZ 240/08 /.
6. 9. W okolicznościach przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie została uprawdopodobniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie. Analiza okoliczności dotyczących sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego / sytuacja rodzinna i stan majątkowy skarżącego, w tym poziom stałych dochodów i zgromadzonych oszczędności / nie uzasadniają stwierdzenia, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie przemawiają za zasadnością zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wprost wskazują na realną możliwość poniesienia kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Natomiast o zasadności skargi rozstrzygnie dopiero orzeczenie kończące postępowanie sądowe.
7. 10. Z tych względów należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy wobec braku ustawowych przesłanek zastosowania art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.