Uzasadnienie
W imieniu S. G. wniesiona została do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarga na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 kwietnia 2023 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek za okresy rozliczeniowe od października 2000 r. do lipca 2022 r.
W skardze z dnia 2 czerwca 2023 r., jako adres zamieszkania skarżącej wskazany został: [...], [...]. Skarga została podpisana w imieniu skarżącej przez radcę prawnego, który mimo wezwania nie złożył w terminie wskazanym w wezwaniu dokumentu pełnomocnictwa. Wskazany wyżej adres skarżącej w [...] podany został przez nią także w skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, datowanym na 27 stycznia 2023 r. Uzasadniając ten wniosek skarżąca podała, że nie ma miejsca zamieszkania w Polsce. Wskazany wyżej adres zamieszkania skarżącej w [...] podany został również w treści dokumentu pełnomocnictwa do wszelkich czynności na etapie przedsądowym, jak też przed sądem I i II instancji, z dnia 2 marca 2023 r., złożonego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozważył, co następuje
Stosownie do art. 13 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "P.p.s.a") wojewódzkie sądy administracyjne właściwe są we wszystkich sprawach sądowoadministracyjnych, dla których nie jest zastrzeżona właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przepis art. 13 § 2 określa właściwość miejscową tych sądów, przyjmując, że do rozpoznania sprawy właściwy jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Z treści natomiast art. 13 § 3 P.p.s.a. wynika możliwość ustanawiania przez Prezydenta RP w drodze rozporządzenia wyjątków od ogólnych zasad dotyczących właściwości. Taki wyjątek został ustanowiony w § 1 pkt 1 ww. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U. z 2020 r., poz. 1773 ze zm.)
Zgodnie z treścią § 1 pkt 2 ww. rozporządzenia rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423) przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.
Z treści zaskarżonej decyzji z dnia 28 kwietnia 2023 r. oraz akt sprawy wynika, że w stosunku do skarżącej przed Sądem Rejonowym w Lublinie XVIII Wydziałem Gospodarczym toczyło się postępowanie w sprawie upadłości i ogłoszona została upadłość. Z wniosku skarżącej o umorzenie zaległości z tytułu składek z dnia 27 stycznia 2023 r., z dokumentu pełnomocnictwa dla radcy prawnego K. J. złożonego w postępowaniu przez Zakładem Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 marca 2023 r. oraz ze skargi do sądu administracyjnego z dnia 2 czerwca 2023 r. wynika, że skarżąca zamieszkuje pod adresem [...], [...], tj. w [...].
Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została zatem wydana wobec podmiotu mającego miejsce zamieszkania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca zamieszkuje bowiem w [...]. Zatem w sytuacji zamieszkiwania przez skarżącą na terytorium [...] do ustalenia właściwości miejscowej wojewódzkiego sądu administracyjnego nie ma zastosowania ww. rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. Należy bowiem zauważyć, że na podstawie przepisów przedmiotowego rozporządzenia nie sposób ustalić żadnego z wojewódzkich sądów administracyjnych, jako właściwego do rozpoznania sprawy, gdyż skarżąca mieszka w [...]. Rozporządzenie nie przewiduje sytuacji podmiotów niemających miejsca zamieszkania lub siedziby na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Jednocześnie, pomimo modyfikacji właściwości ogólnej wskazanej w przepisach P.p.s.a. poprzez ww. rozporządzenie w sprawach dotyczących decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wykluczyć należy sytuację pozbawienia podmiotu bez miejsca zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej możliwości kontroli decyzji przez sąd administracyjny tylko wobec faktu, że ww. rozporządzenie nie zawiera stosownych w tym zakresie regulacji, tj. nie przewiduje przepisów o właściwości miejscowej sądu, w przypadku skargi złożonej przez podmiot posiadający siedzibę za granicą. W takiej sytuacji do określenia właściwości miejscowej wojewódzkiego sądu administracyjnego nie będzie miał zastosowania przepis ww. rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej, wydanego na podstawie art. 13 § 3 P.p.s.a., ale zasada wynikająca z § 2 powołanej ustawy.
Zaskarżona decyzja została wydana z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez Zastępcę Naczelnika Wydziału w I Oddziale Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi. Stosownie do treści art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną. Siedzibą Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest miasto stołeczne Warszawa. Zgodnie więc z literalnym brzmieniem art. 13 § 2 P.p.s.a., sądem właściwym do rozpoznania skargi na decyzję wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Z powyższego wynika, że niniejsza sprawa musi być rozpoznawana zgodnie z przytoczonymi powyżej ogólnymi zasadami co do właściwości miejscowej wojewódzkich sądów administracyjnych.
Zgodnie z treścią art. 59 § 1 P.p.s.a., jeżeli do rozpoznania sprawy właściwy jest inny sąd administracyjny, sąd, który stwierdzi swoją niewłaściwość, przekaże sprawę właściwemu sądowi administracyjnemu. W zaistniałej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie z powodów przytoczonych powyżej za zasadne uznał stwierdzenie swojej niewłaściwości miejscowej i przekazanie sprawy sądowi właściwemu miejscowo, tj. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.