Uzasadnienie
Sygn. I SA/Lu 455/14
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych podając, że nie stać go na ich uiszczenie.
Uzasadniając wniosek wskazał, że jest osobą niepełnosprawną (przeszedł dwa udary, ma znacznie uszkodzony mózg oraz lewostronny paraliż ciała). Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i studiującą córką. Zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu o powierzchni 67 m2. Rodzina utrzymuje się z renty skarżącego w kwocie 1.108,19 złotych brutto oraz renty żony w kwocie 870,96 złotych brutto. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi zatem 1.979,15 złotych brutto. Córka nie uzyskuje żadnych dochodów, a koszty nauki (dojazdy, wyżywienie zakwaterowanie w Warszawie itp.) ponosi skarżący wraz z żoną.
Dalej podniósł, że zarówno on, jak i jego żona, cierpią na szereg chorób wymagających stałego, kosztownego leczenia farmakologicznego powiązanego z wykonywaniem cyklicznych badań. Wykonywane w związku z leczeniem żony, co kilka miesięcy badania kosztują od 1.500 do 2.000 złotych.
Do kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego skarżący zaliczył ponadto wydatki związane z kosztami swojego leczenia - 200 złotych, koszty bieżących remontów - 100 złotych, koszt podatku od nieruchomości, zużycia wody, wywozu szamba, koszty zużycia gazu w butlach oraz zużycia energii elektrycznej - 350 złotych miesięcznie oraz koszt zakupu węgla i drewna do ogrzania domu i przygotowania ciepłej wody w kwocie 700 złotych.
Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "ppsa"), referendarz sądowy wezwał go do złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej, w tym m.in. do złożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego jego małżonkę i córkę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne z ostatnich trzech miesięcy bądź oświadczenia każdej z tych osób o ich nieposiadaniu, dokumentów źródłowych wskazujących wysokość otrzymywanych przez skarżącego i jego małżonkę świadczeń emerytalno-rentowych, dokumentu na podstawie którego przysługuje skarżącemu prawo korzystania z domu w którym zamieszkuje, dokumentu wskazującego wysokość czynszu najmu domu, zaświadczenia właściwego urzędu gminy informującego o wielkości posiadanych przez córkę skarżącego gruntów rolnych i leśnych, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego i jego małżonkę lub córkę pojazdów mechanicznych, zaświadczenia z uczelni, na których naukę pobiera córka skarżącego, potwierdzającego okoliczność kształcenia oraz wskazującego tryb studiów, dokumentów obrazujących wydatki jakie skarżący poniósł w okresie ostatnich trzech miesięcy na kształcenie córki (tj. koszty dojazdów, zakwaterowania, opłaty za studia, zakup materiałów edukacyjnych itp.), oświadczenia wskazującego źródła finansowania nauki córki (dochody własne córki - np. stypendia, świadczenie pracy itp. lub złożenie oświadczenia, że pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców), oświadczenia wyjaśniającego, za jaką nieruchomość skarżący płaci podatek od nieruchomości oraz dokumentów źródłowych wskazujących wysokość stałych kosztów utrzymania rodziny skarżącego.
W zakreślonym w wezwaniu terminie, tj. do 11 września 2014 r. skarżący nie złożył żadnego z wymaganych dokumentów i oświadczeń, lecz w piśmie z tej daty oświadczył, że wezwanie to narusza prawo i stanowi celowe utrudnianie prawa do sądu osobie żyjącej w ubóstwie. Wskazał, że złożył wypełniony formularz wniosku, a w jego treści została opisana jego sytuacja materialna.
Postanowieniem z dnia 26 września 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania stronie prawa pomocy.
Od powyższego postanowienia J. H. wniósł sprzeciw. Argumentował, że referendarz sądowy, nie przyznając prawa pomocy błędnie potraktował go jako osobę zamożną. Wnioskodawca podkreślił, że jedynym jego dochodem jest renta (1.108,19 zł), z której to kwoty ponosi koszty utrzymania rodziny i budynku w którym zamieszkuje, spłaca miesięczne raty pożyczki w wysokości 300 zł, partycypuje w leczeniu żony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Zgodnie z dyspozycją art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: ppsa/ wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że traci moc postanowienie objęte sprzeciwem, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd.
Zgodnie z art. 245 § 1 w związku z art. 243 § 1 ppsa prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym, na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku.
Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3 ppsa, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ciężar dowodu zaistnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W sprawie niniejszej sytuacja finansowa skarżącego i jego rodziny przedstawiona we wniosku (i uzupełniona danymi wynikającymi ze sprzeciwu) jest niespójna, niepełna i budzi wątpliwości co do wiarygodności. Pomimo wezwania referendarza sądowego, do chwili obecnej, nie zostały wyjaśnione wątpliwości, jaki charakter ma zajmowane przez niego mieszkanie i jakie ponosi z tego tytułu opłaty (czynsz, opłata za wynajem), jakie są wydatki skarżącego z tytułu utrzymania studiującej w Warszawie córki, jakie skarżący posiada nieruchomości (we wniosku wskazuje on, iż nie posiada żadnych nieruchomości, zaś przeciwne informacje wynikają choćby z zaskarżonej decyzji ustalającej łączne zobowiązanie pieniężne na 2014 rok). Wobec powyższego należy uznać, że Sądowi nie jest znana pełna sytuacja finansowa skarżącego, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy.
Wobec zaistniałych wątpliwości co do sytuacji finansowej wnioskodawcy, J. H. został wezwany (wezwanie referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2014 r.), na zasadzie art. 255 ppsa, do przesłania dokumentów wykazujących bardziej szczegółowo sytuację finansową. W tym miejscu, w odniesieniu do argumentacji zawartej w sprzeciwie, wskazać należy, że jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, co wynika wprost z art. 255 ppsa.
W odpowiedzi na takie wezwanie, J. H. wystosował pismo, w którym wyraził wątpliwość co do jego zasadności, nie próbując w żaden sposób wykonać wezwania w sposób w nim wskazany. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że w przypadku, gdy sąd (referendarz sądowy) - w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy - wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 ppsa, wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu. Nie powinien realizować wybiórczo, czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa.
Wobec powyższego Sąd uznał, że dysponując niepełnymi informacjami na temat sytuacji finansowej i posiadanego majątku skarżącego, nie można stwierdzić, czy istotnie skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co więcej, fakty, które J. H. podał we wniosku, pozostają w sprzeczności z zawartymi w aktach sprawy informacjami o stanie majątkowym strony, wobec czego istnieją uzasadnione podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy.
Na marginesie dodać należy, że argument dotyczący utrudniania skarżącemu prawa do sądu jest niezasadny. W tutejszym sądzie figuruje ponad 130 spraw ze skarg skarżącego, które sąd rozpatruje na bieżąco.
Z tych względów należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ppsa.