Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] r. Inne Oddział w L. na podstawie art. 31 zp ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm. "ustawa o COVID") w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm. "u.s.u.s") odmówił K. J. i T. J. prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą J. T. spółka cywilna (strona, skarżący) przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek.
W jej uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] sierpnia 2020 r. do ZUS wpłynęło pismo skarżącego o rozpatrzenie wniosku RDZ o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, sporządzonego w dniu [...] czerwca 2020 r. i wysłanego w dniu następnym, tj. [...] czerwca 2020 r. w jego imieniu przez biuro rachunkowe B. N. sp. z o. o. za przesyłką poleconą nr [...]. Skarżący oświadczył również, iż nie posiada wiedzy, dlaczego wniosek ten nie został zapisany w systemie ZUS.
Organ stwierdził, że w dniu [...] czerwca 2020 r. wniosek ten nie wpłynął, wobec czego pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. zakwalifikował sprawę jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku RDZ. Następnie ocenił, że ustawa o COVID nie zawiera w swej treści zapisów, z których wynikałaby możliwość przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytuły składek, a tym samym możliwości złożenia takiego wniosku po 30 czerwca 2020 r. i orzekł jak w sentencji zaskarżonej decyzji, powołując się na art. 31 zp ustawy o COVID.
W odwołaniu od tej decyzji, pełnomocnik skarżącego zarzucił:
- 1) dokonanie ustaleń faktycznych w sposób sprzeczny z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz jego błędną ocenę, co skutkowało niezasadnym uznaniem, że:
- - pismo z dnia [...] sierpnia 2020 r. (data wpływu do ZUS [...] sierpnia 2020 r.) stanowiło wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku RDZ,
- - wniosek RDZ z dnia [...] czerwca 2020 r. nigdy nie został wniesiony do ZUS, pomimo przedłożenia przez płatnika dowodu jego nadania pocztą w dniu [...] czerwca 2020 r.;
- 2) naruszenie art 31zp ustawy o COVID przez brak merytorycznego rozpoznania wniosku RDZ;
- 3) naruszenie art 180 § 1 k.p.a, w zw. z art 7 k,p.a. przez zaniechanie podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy a w szczególności niewyjaśnienie, co się stało i gdzie się znajduje wniosek RDZ z dnia [...] czerwca 2020 r. (doręczony ZUS w dniu [...] czerwca 2020 r. przesyłką poleconą o ww. numerze).
Pełnomocnik wniósł o dopuszczenie dowodu z treści wniosku RDZ z dnia [...] czerwca 2020 r. wraz z dowodem jego nadania listem poleconym i wydrukiem ze strony [...] w celu wykazania, że skarżący, nadał ten wniosek w dniu [...] czerwca 2020 r. oraz, że przesyłka listowa z tym wnioskiem została doręczona organowi w dniu [...] czerwca 2020 r., a nadto o zobowiązanie ZUS do przedstawienia kopii wykazu przesyłek listowych doręczonych do tego oddziału przez [...] w dniu [...] czerwca 2020 r. w celu wykazania, że przesyłka polecona o ww. numerze zawierająca wniosek RDZ z dnia [...] czerwca 2020 r. została skutecznie doręczona adresatowi.
Pełnomocnik zawnioskował o zmianę zaskarżonej decyzji i zwolnienie strony z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek oraz orzeczenie o kosztach postępowania według norm prawem przepisanych, w tym o kosztach zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi argumentował, że ZUS bez żadnej wyraźnej podstawy uznał pismo z dnia [...] sierpnia 2020 r. za wniosek o przywrócenie terminu, pomimo iż z jego treści jasno wynika, że skarżący powołał się w nim na fakt skutecznego złożenia w jego imieniu przez biuro rachunkowe B. N. sp, z o.o. przedmiotowego wniosku w dniu [...] czerwca 2020 r. za pośrednictwem [...]. W żadnym też fragmencie omawianego wniosku płatnik nie wskazał, że miałby uchybić jakiemukolwiek terminowi, co ewentualnie uzasadniałoby złożenie wniosku o jego przywrócenie, a jedynie zasygnalizował, że wniosek nadany w dniu [...] czerwca 2020 r. nie został zapisany w systemie ZUS.
W ocenie pełnomocnika, przedmiotowy wniosek został złożony skutecznie i w terminie w dniu [...] czerwca 2020 r. (data złożenia przesyłki w polskiej placówce pocztowej - art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.), przez co wywołał wszystkie przewidziane nim skutki. Jedyne zaistniałe uchybienie leży zaś po stronie ZUS, który z niewiadomych przyczyn nie odnotował wpływu tego wniosku w dniu [...] czerwca 2020 r. i procedował tak, jakby dokument ten nigdy nie został złożony.
W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Podkreślić należy na wstępie, iż sądy administracyjne nie mają kompetencji do zmiany zaskarżonej decyzji, a jedynie władne są do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym, sądem prawa. W konsekwencji nie dokonuje ustaleń faktycznych służących merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, ale ocenia prawidłowość ustaleń dotyczących stanu faktycznego dokonanych przez organ.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS z dnia [...] r. odmawiająca stronie skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na podstawie jego wniosku z dnia [...] czerwca 2020 r.
W sentencji zaskarżonej decyzji ZUS powołał się na art. 31 zp ustawy o COVID, zgodnie z którym wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od 1 marca do 31 maja 2020r. płatnik składek przekazuje do ZUS nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. (ust. 1 pkt 1).
Wskazać należy, że z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s (w zw. z art. 83b ust. 1 u.s.u.s.) do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.
Naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są - zawarte w art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a. - zasada praworządności oraz zasada dochodzenia prawdy obiektywnej. Nakładają one na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy pod względem faktycznym i prawnym, w celu ustalenia rzeczywistego stanu sprawy. Ponadto, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. decyzja powinna być należycie uzasadniona, z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu.
Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok NSA z dnia 7 września 2021 r., I GSK 209/21, CBOSA).
W niniejszej sprawie ZUS uchybił wyżej opisanym standardom postępowania.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika jedynie, że w dniu [...] sierpnia 2020 r. do ZUS wpłynęło pismo wysłane pocztą o rozpatrzenie wniosku RDZ sporządzonego w dniu [...] czerwca 2020 r., w którym skarżący wyjaśnił, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek został wysłany w dniu [...] czerwca 2020 r.
Wobec stwierdzenia przez organ, że w dniu [...] czerwca 2020 r. wniosek ten nie wpłynął do organu, pismem ż [...] sierpnia 2020 r. zakwalifikował go jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku RDZ, przy czym odnotować trzeba, że pisma z [...] sierpnia 2020 r. nie ma w aktach administracyjnych.
Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., którego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nawet nie powołał, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3).
Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 11 lutego 2021 r. w sprawie II OSK 1988/18 (CBOSA) nie jest możliwe przywrócenie terminu z urzędu - bez złożenia stosownego wniosku przez osobę zainteresowaną. Sam fakt dokonania określonej czynności po terminie nie może zaś być podstawą do domniemania, że osoba zainteresowana składa wniosek o przywrócenie terminu. Oświadczenie woli zainteresowanego, składającego wiosek o przywrócenie terminu, musi być bowiem sformułowane w sposób wyraźny. Organ nie ma nie tylko obowiązku, ale co – więcej prawa do doszukiwania się w treści pisma procesowego żądań, których w nim nie ma.
Z akt administracyjnych wynika, że skarżący w piśmie z dnia [...] sierpnia 2020 r. (data wpływu do ZUS – [...] sierpnia 2020 r.) wprost stwierdził, że wniosek RDZ został w jego imieniu złożony przez biuro rachunkowe B. N. sp, z o.o. w dniu [...] czerwca 2020 r. za przesyłką poleconą nr [...]. W żadnym fragmencie pisma z dnia [...] sierpnia 2020 r. nie wskazał on, że miałby uchybić jakiemukolwiek terminowi, sygnalizując jedynie, że wniosek nadany w dniu [...] czerwca 2020 r. nie został zapisany w systemie ZUS.
W tym stanie rzeczy, ZUS nie był uprawniony do zakwalifikowania pisma z dnia [...] sierpnia 2020 r., jako wniosku o przywrócenie terminu, a winien dokonać ustaleń co do twierdzeń strony skarżącej, w szczególności w zakresie ww. przesyłki poleconej, zawierającej według wyjaśnień wniosek RDZ z dnia [...] czerwca 2020 r. Nie uczynił jednak w tym zakresie nic.
Procedowanie w przedmiocie przywrócenia terminu jest możliwe tylko wtedy, kiedy doszło do jego uchybienia oraz z pełnym poszanowaniem przesłanek, o których mowa w art. 58 § 1 k.p.a.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS jedynie lakonicznie stwierdził, że ustawa o COVID nie zawiera w swej treści zapisów, z których wynikałaby możliwość przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytuły składek. Tym samy nie zostały spełnione wymogi z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., zgodnie z którym decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Przepis ten obliguje organ do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych oraz wyjaśnienia stronie przyczyn takiego, a nie innego załatwienia żądania strony. Uzasadnienie decyzji powinno być sporządzone w taki sposób, by możliwym było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Skoro zaś decyzja nie zawiera wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, to nie spełnia wymogów wskazanych w powołanym wyżej przepisie.
Organ, nie wyjaśniając wszystkich okoliczności sprawy uchybił wynikającej z art. 8 k.p.a. zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu. Aby prawidłowo ocenić wydaną przez organ decyzję, sąd musi dysponować wyrażonym w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) będących podstawą wydania rozstrzygnięcia w sprawie.
Braki uzasadnienia decyzji w zakresie podstawowych elementów przewidzianych przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uniemożliwiają dokonanie przez sąd oceny zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem, a organ nie może konwalidować braków uzasadnienia decyzji argumentacją zawartą w odpowiedzi na skargę (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt III OSK 2858/21, LEX nr 3111612).
Podsumowując, organ nie wezwał skarżącego w trybie art. 75 § 2 k.p.a. do wyjaśnienia kwestii złożenia wniosku w czerwcu 2020 r. Nie rozstrzygnął ewentualnych wątpliwości na korzyść strony. Naruszył tym samym art. 7, art. 8, art. 61 § 1 i § 3, art. 75 § 1 i § 2, art. 77 § 1, art. 81a § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Bez wyczerpania prawidłowej procedury w sprawie wniosku skarżącego z [...] czerwca 2020 r. wydał decyzję o zaskarżonej treści.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ wezwie skarżącego do złożenia wyjaśnień w zakresie wniosku z czerwca 2020 r. Z uwzględnieniem okoliczności dotyczących wykazu przesyłek listowych doręczonych do ZUS przez [...] w dniu [...] czerwca 2020 r. a następnie, w zależności od rezultatów procedowania w tym zakresie podejmie właściwe rozstrzygnięcie, które należycie uzasadni.
W tym miejscu wskazać należy, że niezasadne było przeprowadzanie przez Sąd dowodu uzupełniającego z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Podkreślić bowiem należy, że zgodnie z treścią tego przepisu możliwe jest przeprowadzenie dowodu uzupełniającego, a nie zastępowanie organu w procesie gromadzenia i oceny dowodów.
Wobec powyższego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).