Wyrok WSA w Lublinie z 20 stycznia 2021 r., I SA/Lu 503/20

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie

Rozpoznanie

w trybie uproszczonym w dniu 20 stycznia 2021 r.

Sprawa

sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi oddala skargę.

Skład

Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Małgorzata Fita (sprawozdawca) WSA Monika Kazubińska-Kręcisz

Uzasadnienie

Postanowieniem z [...] r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z [...] r. nr [...] w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł i orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł.

Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Wójt Gminy S. wystawił na G. w S. w likwidacji tytuły wykonawcze o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obejmujące zaległości z tytułu podatku od nieruchomości, które zostały skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] jako organu egzekucyjnego. W celu ich egzekucyjnej realizacji organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu: najmu lokalu u T. S., która w odpowiedzi z 4 grudnia 2009 r. na zajęcie wierzytelności uznała zajętą wierzytelność z najmu lokalu u B. O., która w odpowiedzi na dwa zajęcia wierzytelności również uznała zajętą wierzytelność.

Następnie organ egzekucyjny na wniosek Wójta Gminy S. zawiadomieniem z 6 października 2016 r. dokonał zajęcia nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] [...] Wcześniej wezwał wierzyciela do wpłaty zaliczki na koszty postępowania egzekucyjnego, w kwocie [...]zł. Pomimo trzykrotnej próby sprzedaży licytacyjnej nieruchomości nie został ona sprzedana.

W związku z bezskuteczną egzekucją Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z [...] r., nr [...], wydanym na podstawie art. 59 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 z późn. zm., dalej – u.p.e.a.), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wyżej wymienionych tytułów wykonawczych.

Jednocześnie - na podstawie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., zawiadomieniem z 20 września 2018 r. nr [...] poinformował wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł. Pismem z 27 września 2018 r. Wójt Gminy S. zwrócił się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. W związku z powyższym organ egzekucyjny, zgodnie z art. 64c § 4, § 7 u.p.e.a., postanowieniem z [...] r. nr [...] [...] obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł.

Na postanowienie to wierzyciel złożył zażalenie, po rozpatrzeniu którego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] r. nr [...] uchylił je w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Powodem takiego rozstrzygnięcia był brak w zaskarżonym postanowieniu uzasadnienia faktycznego i prawnego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy postanowieniem z [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł.

Na to Wójt Gminy S. również złożył zażalenie, po rozpatrzeniu którego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ponownie, postanowieniem z [...] r. nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, z analogicznego do wcześniej podanego powodu.

Postanowieniem z [...] r. nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł.

Na powyższe postanowienie wierzyciel także złożył zażalenie zarzucając mu:

naruszenie art. 64 § 1 i 6u.p.e.a. w zw. z art. 1 a ust. 2 u.p.e.a. w zw. z art. 7a ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm., dalej – K.p.a.), art. 139 K.p.a. w zw. z art. 6 K.p.a, art. 7 K.p.a. i art. 8 K.p.a. w zw. z art. 8 u.p.e.a. oraz art. 124 K.p.a. w zw. z art. 107 K.p.a., przez błędne rozliczenie kosztów, wydanie orzeczenia na niekorzyść wierzyciela i niewłaściwe uzasadnienie postanowienia, art. 64c § 4 u.p.e.a., przez jego niezastosowanie i obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi bez ustalenia czy koszty te nie mogą być ściągnięte od dłużnika oraz art. 7, art. 8 i art. 77 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący.

W uzasadnieniu zażalenia wierzyciel wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., który orzekł o niezgodności art. 64 § 6 u.p.e.a. z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej.

Postanowieniem z [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Wyrokiem z 7 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 544/19, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ odwoławczy w pierwszej kolejności zauważył, że postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...] wszczęte zostało w 2009 r., 2013 r. i 2015 r. W związku z tym w zakresie zasad naliczania kosztów egzekucyjnych zastosowanie mają przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed 8 września 2016 r. Nowe przepisy będą miały zastosowanie wyłącznie do tytułu wykonawczego nr [...], na podstawie którego postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte po 8 września 2016 r.

Następnie organ podał, że organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. W toku postępowania egzekucyjnego podejmuje określone działania w celu jego zaspokojenia. Za dokonywane czynności egzekucyjne organ egzekucyjny pobiera określone przez ustawę opłaty oraz wydatki egzekucyjne, stanowiące koszty egzekucyjne. Co do zasady, koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego (art. 64c § 1 u.p.e.a.). Wyjątkiem od tej zasady jest obciążenie nimi wierzyciela. Zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. pokrywa on koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Powodem wydania zaskarżonego postanowienia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] – co stało się na wniosek wierzyciela, był fakt, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec G. w S. zostało umorzone, a koszty postępowania nie zostały ściągnięte od zobowiązanego.

Obciążając wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł, organ pierwszej instancji wskazał, że składają się na nie: opłata manipulacyjna w kwocie [...]zł, opłata za zajęcie nieruchomości w kwocie [...]zł i wydatek egzekucyjny w wysokości [...] zł.

Opłata manipulacyjna została określona w wysokości 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym (art. 64 § 6 u.p.e.a.).

Odnosząc się do tej opłaty, organ odwoławczy powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w którym orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP i stwierdził, że skoro pominięcie w kwestionowanych przepisach maksymalnej wysokości opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej czy maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej jest niezgodne z Konstytucją, to należy zrezygnować z jej pobierania.

Z tego powodu Dyrektor Izby Administracji Skarbowej odstąpił od naliczenia opłaty manipulacyjnej w kwocie [...]zł, która zawierała się w ogólnej kwocie kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela.

Co do pozostałej po dokonanym odliczeniu kwoty, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uznał, że została ona określona prawidłowo.

Organ stwierdził, że zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane zajęcie innych wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych opłatę w wysokości 5% egzekwowanej należności. Opłaty za zajęcia, o których mowa, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane (art. 64 § 4 u.p.e.a.). Jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata (art. 64 § 5 u.p.e.a.). Stosownie do brzmienia art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera opłatę za dokonane zajęcia nieruchomości - w wysokości 8 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł. Przepis art. 64 § 3 u.p.e.a. stanowi, iż opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. W myśl zaś § 7 art. 64 ustawy egzekucyjnej, jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej. Art. 27a § 1 u.p.e.a., wskazuje na konieczność odpowiedniego zaokrąglenia należności pieniężnych.

Dalej organ podał, że zgodnie z art. 64 § 4 u.p.e.a., opłaty za zajęcie, o których mowa w § 1 pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego. W myśl art 64 § 5, jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, opłatę pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata.

W przedmiotowej sprawie w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dwukrotnie stosował egzekucję z wierzytelności pieniężnych w dniach: 25 marca 2009 r. i 1 października 2013 r. oraz w dniu 27 października 2016 r. egzekucję z nieruchomości. Zatem najwyższa opłata należy się za zajęcie nieruchomości dokonane 27 października 2016 r. i tylko za to zajęcie została naliczona opłata na podstawie art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.

Organ odwoławczy określając koszty postępowania egzekucyjnego pominął niewskazane we wniosku o wydanie postanowienia w tym przedmiocie tytuły wykonawcze o numerach: [...], [...], a dokonując rozliczenia kosztów w zakresie pozostałych tytułów wskazał, że łączna ich kwota wynosi: [...] zł.

Za koszty postępowania egzekucyjnego obciążające wierzyciela organ uznał kwotę wydatków egzekucyjnych, którymi są zgodnie z art. 64b § 1 pkt 4 i 5 u.p.e.a. koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, a w szczególności na opłacenie należności świadków, biegłych i rzeczoznawców oraz ogłoszenia w prasie.

Wskazując na to uregulowanie, organ podliczył wydatki egzekucyjne poniesione na: sporządzenie operatu szacunkowego wartości nieruchomości przez rzeczoznawcę majątkowego i zamieszczenie obwieszczeń o licytacji nieruchomości w prasie lokalnej – zgodnie z fakturami wystawionymi za te usługi i uzyskał łączną kwotę tych wydatków w wysokości [...] zł.

Uzyskaną kwotę pomniejszył o [...] zł, otrzymaną z zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu najmu lokalu u B. O. oraz o kwotę zaliczki w wysokości [...] zł wpłaconą przez wierzyciela.

Podsumowując, organ podał, że łączna kwota kosztów egzekucyjnych (bez opłaty manipulacyjnej i kosztów przypisanych do tytułów wykonawczych nr [...], [...]), powstałych na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych wynosi [...] zł.

Jako, że na poczet kosztów egzekucyjnych rozliczono kwotę [...]zł – wierzycielowi do zapłaty pozostało [...] zł.

Odnosząc się do określonego w art. 139 k.p.a. zakazu reformationis in peius organ odwoławczy podał, że nie ma on zastosowania do decyzji kasacyjnych, a więc wydanych na podstawie art. 138 § 2 K.p.a.

W skardze na powyższe postanowienie, Wójt Gminy zaskarżył je w całości.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:

1. art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w zw. z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 7a K.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie i obciążenie wierzyciela opłatami za zajęcie nieruchomości bez uwzględnienia racjonalności i skuteczności czynności egzekucyjnej oraz nakładu pracy, efektywności działań i poziomu skomplikowania postępowania, za którą opłata była naliczona i nie dokonania w tym zakresie miarkowana jej wysokości, w szczególności w wysokości proporcjonalnej do kwoty rzeczywiście wyegzekwowanej od dłużnika,
2. naruszenie art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w zw. z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 2, art. 7, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., poz. 78 Nr 483 z późn. zm., dalej - Konstytucja) i nie uwzględnienie przy obliczaniu wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości obowiązku zapewnienia właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną wierzyciela przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa, racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, co spowodowało, że rola naliczonych opłat sprowadza się do swoistej kary nałożonej na wierzyciela z tytułu niewykonania określonego obowiązku przez dłużnika, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać doprowadzenie do odzyskania przez wierzyciela należnych mu wierzytelności a nie obciążania go kosztami bezskutecznych czynności egzekucyjnych oraz jest sprzeczne z uniwersalnymi standardami jakie wyznaczył Trybunał Konstytucyjny przy określaniu wysokości opłat w egzekucji w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

Wskazując na powyższe naruszenia, skarżący wniósł o uchylenie postanowień obu instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że sprawa niniejsza była już rozpatrywana przez tutejszy Sąd.

Zgodnie z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej – P.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

We wcześniej złożonej skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej skarżący zarzucił naruszenie art. 1a ust. 2, art. 18, art. 59 § 1 pkt 2, art. 64 § 1 pkt 4, § 5 i § 6, art. 64 c § 4 u.p.e.a., art. 2, art. 7, art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 190 § 1 Konstytucji RP oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 107, art. 124, art. 139 K.p.a.

Skarżący stwierdził, że organ poza dosłownym zastosowaniem przepisów nie wykazał czasochłonności postępowania i nakładu pracy. Koszty rzeczywiście poniesione przez organ wyniosły około [...] zł, kwota [...]zł została pokryta przez wierzyciela, zatem pozostała kwota [...]zł stanowi sankcję dla wierzyciela za wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Nadto zdaniem skarżącego, skoro wcześniejsze zaskarżone orzeczenie zostało uchylone na jego korzyść zgodnie z zasadą określoną w art. 139 k.p.a., to organ pierwszej instancji po ponownym rozpatrzeniu sprawy był związany ustaleniami wysokości opłat i wydatków egzekucyjnych określonych w pierwszym orzeczeniu. Skarżący podniósł także, iż sentencja zaskarżonego postanowienia jest sprzeczna z jego uzasadnieniem w zakresie wysokości kosztów obciążających wierzyciela. Skarżący podniósł także, iż pomimo wielokrotnego rozpatrywania tej samej sprawy, organ dokonał wyliczeń kosztów egzekucyjnych w sposób niezrozumiały i za każdym razem ustalał je w wyższej wysokości. Ponadto, według skarżącego, organ w żaden sposób nie wykazał, że nie można kosztów egzekucyjnych ściągnąć od dłużnika.

W wyroku z 7 lutego 2020 r, sygn. akt I SA/Lu 544/19, Sąd uznał za zasadny jedynie zarzut w części dotyczącej opłaty manipulacyjnej.

Podał, że zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W kontekście treści tego przepisu, stanowiącego podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie, bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 64c § 4 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem w brzmieniu obowiązującym w dniu umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz 20 września 2018 r., to jest w dniu wydania zawiadomienia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych, wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W sytuacji kiedy postępowanie egzekucyjne było umorzone na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. (bezskuteczność egzekucji) jest oczywiste, że koszty egzekucyjne nie mogły być w części niepokrytej z sum uzyskanych w egzekucji z wierzytelności, ściągnięte od zobowiązanego. Skarżący w uzasadnieniu skargi nawet nie próbował wskazać w jaki sposób koszty miałyby zostać ściągnięte od zobowiązanego. Zarzut, że organy obydwu instancji zaniechały dokonania odpowiednich ustaleń jest ogólnikowy i bezzasadny.

Uznając za bezzasadny zarzut naruszenia art. 64c § 4 u.p.e.a., poprzez to, że organy nie rozważyły, czy rozstrzygnięcie o kosztach egzekucyjnych jest zgodne z ogólnymi zasadami postępowania egzekucyjnego, w szczególności z zasadą celowości postępowania, Sąd zauważył, że skarżący nie wskazał jakie czynności powodujące powstanie kosztów egzekucyjnych miałyby być niecelowe, szczególnie, jeżeli uwzględnić, że zajęcie wierzytelności doprowadziło do wyegzekwowania pewnych kwot, natomiast zajęcie nieruchomości nastąpiło na wniosek wierzyciela.

Co do zarzutu naruszenia przez organy obydwu instancji art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez niezbadanie czy egzekwowane zobowiązania podatkowe nie uległy przedawnieniu, Sąd stwierdził, że z akt sprawy nie wynika, aby - biorąc pod uwagę stosowanie środków egzekucyjnych przerywających bieg terminu przedawnienia zobowiązań - którekolwiek zobowiązanie uległo przedawnieniu do czasu zastosowania ostatniego środka egzekucyjnego, to jest egzekucji z nieruchomości, a nawet do czasu umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności egzekucji.

Co do zarzutów skargi, które miałyby prowadzić do zakwestionowania prawidłowości obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w części dotyczącej opłat za czynności egzekucyjne zajęcia wierzytelności pieniężnych z tytułu czynszu za najem lokali (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) a także w części dotyczącej wydatków, to jest zarzuty naruszenia art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 5, w związku z art. 2, art. 7, art. 64 ust. 1, art. 84 i art. 190 Konstytucji RP oraz w związku z art. 6 i art. 7 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. a także art. 64 § 1 w związku z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. (w skardze zapewne omyłkowo wskazano art. 1a ust.

2. w związku z art. 7a k.p.a., Sąd wskazał, że na ostatecznie ustalone koszty egzekucyjne składają się opłaty za zajęcie nieruchomości (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), opłaty manipulacyjne (art. 64 § 6 u.p.e.a.) oraz wydatki na koszty rzeczoznawcy majątkowego i ogłoszenia w prasie o licytacji nieruchomości (art. 64b § 1 pkt 4 i 5 u.p.e.a.). Opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych z tytułu czynszu za najem lokali (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) nie miały żadnego wpływu na wysokość kosztów egzekucyjnych, ponieważ organy egzekucyjne zastosowały przepis art. 64 § 5 u.p.e.a., według którego, jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6 (między innymi zajęcie wierzytelności i zajęcie nieruchomości), opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr. Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny, ustalił opłaty za dokonane zajęcia nieruchomości – w wysokości 8 % kwoty egzekwowanej należności, przewyższającej opłaty, które należałyby się za zajęcia wierzytelności. W takiej sytuacji dla oceny prawidłowości ustalenia opłat za czynności egzekucyjne nie ma znaczenia treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w którym nie zakwestionowano zgodności z przepisami konstytucyjnymi art. 64 § 6 u.p.e.a., stanowiącego podstawę do ustalenia opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł, liczonej oddzielnie dla każdego tytułu wykonawczego (art. 64 § 3 u.p.e.a.). Skarżący nie przedstawił żadnych zarzutów kwestionujących matematyczną prawidłowość obliczenia opłat za zajęcie nieruchomości, zarówno w zakresie wyliczenia podstawy opłat, jak i wyliczenia kwot opłat za czynności zajęcia nieruchomości. Nie zakwestionowana została również prawidłowość wyliczenia wydatków egzekucyjnych, ani zastosowanie art. 64b § 1 pkt 4 i 5 u.p.e.a. Przepisy ustawy i treść wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, niedotyczącego art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. oraz art. 64b § 1 u.p.e.a., nie dają podstawy do miarkowania wysokości opłat za zajęcie nieruchomości oraz wysokości wydatków w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. Taka możliwość istnieje w postępowaniu o umorzenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e u.p.e.a.

Sąd za bezzasadny uznał także zarzut naruszenia przepisów art. 139 k.p.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8 k.p.a. przez naruszenie zakazu reformationis in peius. Stwierdził, że postanowienie organu pierwszej instancji, wydane po wcześniejszym uchyleniu postanowienia przez ten organ nie jest orzeczeniem na niekorzyść strony, bowiem takowe może być wydane jedynie przez organ drugiej instancji.

Uznając za zasadny zarzut skargi kwestionujący prawidłowość ustalenia opłat manipulacyjnych, Sąd wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza, stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji, w związku z czym tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji (i to zarówno na korzyść lub niekorzyść organu). Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną, ponadto zaś z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Jednocześnie jednak Trybunał zaznaczył, że swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest nieograniczona, problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem. Wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Uwzględniając powyższe Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., oraz opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 u.p.e.a. powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną, natomiast mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W konkluzji TK wskazał, że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych.

Skutkiem analizowanego wyroku nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłat w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał wyraźnie wskazał bowiem, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego zatem pozostała, jednak stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu. Granica ta w pierwszej kolejności powinna być wyznaczona przez ustawodawcę, natomiast w sytuacji, gdy ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo, w nawiązaniu do realiów sprawy, którą rozstrzygają, muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku. W demokratycznym państwie prawnym bezczynność ustawodawcy nie może usprawiedliwiać stosowania wprost przepisu prawa, co do którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego obalił domniemanie zgodności z Konstytucją. W sytuacji, o jakiej mowa, do organów należy określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych między innymi w art 64 § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji (art. 8 ust. 2), tak aby stosowanie tych przepisów nie nasuwało wątpliwości co do zgodności z Konstytucją w świetle wyroku Trybunału. Wyjaśnienie tego aspektu sprawy winno być uwzględnione w ramach uzasadnienia prawnego postanowienia wydanego na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. (art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.).

Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organy ograniczyły się jedynie do wskazania przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a. jako obowiązującego i wiążącego, nie wypowiadając się co do usprawiedliwienia wysokości ustalonych opłat manipulacyjnych z uwzględnieniem przesłanek określania wysokości opłat przedstawionych przez Trybunał Konstytucyjny. Nie można wykluczyć, że opłaty manipulacyjne ustalone przez organy, w większości w niewielkich nominalnych kwotach, są uzasadnione. Jednakże Sąd nie może skontrolować prawidłowości ustalenia tych opłat ze względu na brak odpowiedniego uzasadnienia postanowienia, z wyjątkiem powołania się na obowiązujący formalnie przepis ustawy.

Poza granicami skargi, Sąd zauważył, że w zawiadomieniu o wysokości kosztów egzekucyjnych z 20 września 2018 r. organ pominął dwa tytuły wykonawcze o numerach: [...], [...], na podstawie których prowadzone było postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego. Tytuły te pominięte zostały też we wniosku wierzyciela o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych oraz w postanowieniu organu egzekucyjnego w przedmiocie kosztów egzekucyjnych z [...] r. Dopiero w postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] r. wskazano organowi pierwszej instancji, że rozstrzygnięcie w sprawie kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela powinno dotyczyć także kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...] Zdaniem Sądu było to wskazanie nieprawidłowe, ponieważ nie uwzględniało, że organ egzekucyjny nie zawiadomił wierzyciela o kosztach egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. w terminie zawitym wskazanym w tym przepisie. Kolejne wydane w sprawie postanowienia organów egzekucyjnych z [...] r., [...] r., [...] r. oraz zaskarżone postanowienie z [...] r. obejmowały już koszty związane ze wszystkimi wymienionymi w postanowieniu organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego tytułami wykonawczymi, a więc także z tymi o numerach [...], [...], które nie zostały wskazane w zawiadomieniu wierzyciela z [...] r. o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu wskazany brak zawiadomienia wierzyciela w przedmiocie kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z prowadzoną egzekucją administracyjną na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...] w trybie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. nie mógł zostać uzupełniony przez późniejsze rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w przedmiocie tych kosztów w postanowieniu w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego wydanym w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a. Zawiadomienie w trybie art. 64c § 6a u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje z urzędu jedynie, gdy koszty te obciążają wierzyciela, natomiast postanowienie wydaje na wniosek wierzyciela. Takiego wniosku wierzyciel nie złożył. Skoro zatem w niniejszej sprawie wierzyciel nie został zawiadomiony o wysokości kosztów powstałych w związku z prowadzoną egzekucją administracyjną na podstawie tytułów wykonawczych [...], [...] i nie złożył wniosku o wydanie postanowienia w tym zakresie na podstawie art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej, to koszty te nie mogą go obciążyć na podstawie wydanego później z urzędu postanowienia.

Sąd wyjaśnił ponadto, że w przypadku konieczności orzekania o kosztach egzekucyjnych po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, niezależnie od tego kiedy to postępowanie egzekucyjne było wszczęte, w obecnym stanie prawnym zastosowanie znajdują przepisy art. 64c § 6a pkt 2 i art. 64c § 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2016 r.

Z powyższego wyroku wynika, w jakim brzmieniu powinny być stosowane przepisy w tej sprawie, w zakresie jakich tytułów wykonawczych ma zostać wydane orzeczenie w tej sprawie i jak należy obliczać opłatę manipulacyjną.

Treść zaskarżonego postanowienia wskazuje, że organ odwoławczy zastosował się do wskazań Sądu zawartych w wyroku z 7 lutego 2010 r. Wskazując na zmianę przepisów dotyczących naliczania kosztów egzekucyjnych, organ zauważył zmianę przepisów dokonaną ustawą z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, z dniem [...] r. i stwierdził, że nowe przepisy będą miały zastosowanie wyłącznie do tytułu wykonawczego nr [...], a podczas obliczenia kosztów egzekucyjnych nie uwzględnił tytułów wykonawczych nr [...] i [...] oraz w ogóle pominął, również na korzyść strony, opłatę manipulacyjną.

Zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w zw. z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 7a k.p.a. oraz art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w zw. z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 2, art. 7, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji poprzez niewłaściwe obciążenie wierzyciela opłatami za zajęcie nieruchomości bez uwzględnienia racjonalności i skuteczności czynności egzekucyjnej oraz nakładu pracy, efektywności działań i poziomu skomplikowania postępowania, za którą opłata była naliczona oraz nieuwzględnienie przy obliczaniu wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości obowiązku zapewnienia właściwej równowagi między interesem państwa a ochroną wierzyciela przed nadmiernym fiskalizmem są w istocie powieleniem części zarzutów skargi, która została złożona wcześniej. Do tych zarzutów – jak wyżej wskazano Sąd odniósł się w wyroku z 7 lutego 2020 r., uznając je za bezzasadne.

Ponowna ocena zaskarżonego postanowienia pod kątem naruszenia tych przepisów jest zatem bezcelowa – z uwagi na wcześniej cytowany art. 153 P.p.s.a.

Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).