Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lubliniez 17 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 531/20

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, dalej: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej", "organ odwoławczy", po rozpatrzeniu odwołania A. R., dalej: "strona", "skarżący", od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] dalej: "Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego", "organ pierwszej instancji", z dnia [...] 2020 r. odmawiającej umorzenia należności celnych przywozowych oraz odmawiającej nienaliczania odsetek od należności celnych, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Celnego w [...] decyzją z dnia [...] 2013 r., skierowaną do strony, stwierdził powstanie długu celnego w przywozie w dniu 3 czerwca 2009 r. w związku z nielegalnym wprowadzeniem na obszar celny Wspólnoty samochodu osobowego oraz określił kwotę należności wynikającą z długu celnego w wysokości [...] zł. Decyzja ta została doręczona stronie w dniu 4 października 2013 r. Na podstawie wskazanej decyzji wystawiony został tytuł wykonawczy. W toku egzekucji prowadzonej na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego m.in. doszło do zajęcia prawa własności lokalu mieszkalnego.

W dniu 31 października 2019 r. do Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego wpłynęło pismo skarżącego z dnia 29 października 2019 r. z załączoną kserokopią wniosku z dnia 10 października 2019 r., w którym skarżący zwrócił się m.in. o umorzenie zaległości celno-podatkowych wraz z odsetkami. Do tego pisma wnioskodawca załączył kserokopie: pisma Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 23 października 2019 r. oraz kart informacyjnych ze szpitali. Wniosek skarżącego z dnia 10 października 2019 r. przekazany został także organowi pierwszej instancji przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...]. Organ ten poinformował również skarżącego o przekazaniu jego wniosku, w części dotyczącej umorzenia zaległości celno-podatkowych w kwocie [...]zł wraz z odsetkami, Naczelnikowi Urzędu Celno-Skarbowego, jako organowi właściwemu.

Pismem z dnia 10 października 2019 r. skarżący, powołując się na art. 67a § 1 pkt 3 oraz 67a § 2 Ordynacji podatkowej, wniósł o umorzenie zaległości celno-podatkowych wraz z odsetkami w związku z ważnym życiowym interesem podatnika. Ponadto, na podstawie art. 13 § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wniósł do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] o zwolnienie spod egzekucji zajętego prawa majątkowego wnioskodawcy, tj. lokalu mieszkalnego.

Pismem z dnia 31 grudnia 2019 r. Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego poinformował skarżącego, że jest właściwy do rozpatrzenia jego wniosku w części dotyczącej umorzenia zaległości celnych wraz z odsetkami. Jednocześnie wezwał wnioskodawcę do sprecyzowania żądania poprzez wskazanie, jakich decyzji wymierzających należności celne dotyczy ów wniosek oraz czy żądanie dotyczące "umorzenia odsetek" należy potraktować jako wniosek o nienaliczanie odsetek za zwłokę, o którym mowa w art. 114 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny, dalej: "UKC", a także do nadesłania dokumentów potwierdzających żądanie.

W odpowiedzi, pismem z dnia 13 stycznia 2020 r., skarżący poinformował, że wnosi o umorzenie 50% kwoty zaległości z tytułu należności celnych wynikających z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] o wskazanych numerach, a także o odstąpienie od naliczania odsetek za zwłokę od tej umorzonej części należności lub nieumarzanie należności i odstąpienie od naliczania odsetek za zwłokę od całości zaległości celnych. Do pisma dołączył kserokopię pisma z dnia 9 stycznia 2020 r., skierowanego do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...], wyjaśniającego poważne trudności natury ekonomicznej i społecznej, kserokopię oświadczenia o sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz dokumenty poświadczające tę sytuację: potwierdzenie wypłaty emerytury, pismo Spółdzielni Mieszkaniowej dotyczące wysokości opłat eksploatacyjnych, faktury VAT za energię elektryczną.

Wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] 2020 r. organ pierwszej instancji odmówił umorzenia kwoty należności celnych, określonych w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] 2013 r. oraz odmówił nienaliczania odsetek od kwoty należności celnych. Przyjął bowiem, iż wniosek o umorzenie kwoty należności celnych przywozowych złożony został po terminie i wobec tego nie może być uwzględniony. Odnośnie zaś do nienaliczania odsetek organ pierwszej instancji zajął stanowisko, iż wnioskodawca ma wprawdzie problemy zdrowotne i znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, nie zachodzą jednak okoliczności przemawiające za podjęciem decyzji o nienaliczaniu odsetek od kwoty należności celnych. W odwołaniu od tej decyzji skarżący wniósł o jej zmianę w całości i umorzenie 50% kwoty zaległości celno-podatkowych wraz z odsetkami, zarzucając:

1. - nienadanie należytej wagi dowodom obrazującym sytuację życiową dłużnika;
2. - brak uwzględnienia zasady słuszności z UKC;
3. - pominięcie art. 67a Ordynacji podatkowej.

Wyjaśnił jednocześnie, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i nie może zapłacić tak dużej kwoty. Jedynym jego źródłem utrzymania jest emerytura w kwocie [...]zł. Poza mieszkaniem przy ulicy [...] w [...] nie posiada innego majątku. Mieszkanie to zostało zajęte przez organy skarbowe. We wskazanych okolicznościach, skarżący wniósł o zastosowanie zasady słuszności z art. 116 UKC i art. 67a § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej oraz o umorzenie 50% kwoty należności.

Rozpoznając sprawę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił na wstępie, że dług celny został określony w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19.10.1992, str. 1 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne 2004 r. rozdz. 2, t. 4, str. 307 z późn. zm.). Wyjaśnił dalej, że nowe unijne przepisy prawa celnego, które weszły w życie z dniem 1 maja 2016 r. nie zawierają przepisów przejściowych regulujących kwestie stosowania określonych norm do zdarzeń, które miały miejsce przed ich wejściem z życie.

W związku z powyższym organy celne w stosują przyjętą przez doktrynę krajową oraz ukształtowaną przez orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dalej: "TSUE", zasadę stosowania uchylonych przepisów do oceny zdarzeń, które miały miejsce pod ich rządami. Przy tym, w świetle orzecznictwa TSUE (por. wyrok w sprawie C-201/04), powyższa zasada dotyczy jedynie norm materialnoprawnych. Przyjmuje się natomiast powszechnie, że przepisy proceduralne mają zastosowanie do wszystkich postępowań zawisłych w momencie ich wejścia w życie. Tym samym przepisy regulujące materie proceduralne zawarte w UKC stosuje się bezpośrednio.

W związku z powyższym złożony przez skarżącego wniosek o umorzenie winien być rozpatrzony w oparciu o regulacje prawne wynikające z tego właśnie aktu, a konkretnie, w świetle przepisu art. 116 i art. 121 UKC, natomiast żądanie co do odstąpienia od naliczania odsetek za zwłokę w oparciu o art. 114 ust. 3.

Odnosząc się do pierwszego żądania skarżącego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, podzielając stanowisko organu pierwszej instancji zawarte w zaskarżonej decyzji, wskazał, że zgodnie z art. 116 UKC kwoty należności celnych przywozowych podlegają zwrotowi lub umorzeniu z następujących powodów: nadpłaty kwot należności celnych przywozowych lub wywozowych; towarów wadliwych lub niezgodnych z warunkami umowy; błędu właściwych organów; zasady słuszności, dodając, że warunki umorzenia należności ze wskazanych powodów regulują szczegółowo przepisy art. 117- 120 UKC (art. 117 - nadpłacone kwoty należności celnych przywozowych lub wywozowych, art. 118 - towary wadliwe lub niezgodne z warunkami umowy, art. 119 - błąd popełniony przez właściwe organy, art. 120 - zasada słuszności).

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 120 ust. 1 UKC w przypadkach innych niż te, o których mowa w art. 116 ust. 1 akapit drugi oraz w art. 117, 118 i 119, kwota należności celnych przywozowych lub wywozowych podlega zwrotowi lub umorzeniu na zasadzie słuszności, w przypadku gdy dług celny powstał w szczególnych okolicznościach, w których nie można przypisać dłużnikowi oszustwa ani oczywistego zaniedbania. Przy czym według ust. 2 tego artykułu, występowanie szczególnych okoliczności, o których mowa w ust. 1, stwierdza się, jeżeli z okoliczności sprawy jasno wynika, że dłużnik znajduje się w wyjątkowej sytuacji w porównaniu z innymi podmiotami prowadzącymi ten sam rodzaj działalności oraz że w przypadku niewystępowania takich okoliczności nie wystąpiłyby u niego niedogodności spowodowane pobraniem kwoty należności celnych przywozowych i wywozowych.

Organ odwoławczy argumentował nadto, iż przepis art. 121 ust. 1 UKC reguluje kwestię terminów w jakich wniosek o zwrot lub umorzenie z art. 116 powinien być złożony do organu celnego, a skoro z art. 121 ust. 1 lit. a) UKC wynika, że wniosek o umorzenie należności zgodnie z art. 116 powinien być złożony w terminie 3 lat od dnia powiadomienia o długu celnym, który to termin ma charakter materialnoprawny, gdyż jego upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia do zgłoszenia żądania wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu należności celnych, to wniosek o umorzenie należności celnych co do zasady mógłby być złożony w terminie do października 2016 r. Decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] 2013 r. określająca kwotę długu celnego i wzywająca do uiszczenia tej kwoty wraz z odsetkami, została bowiem doręczona skarżącemu w dniu 4 października 2013 r. Termin ten uległ zawieszeniu na czas postępowania odwoławczego oraz postępowania sądowego, jakie było prowadzone wobec tej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...].

W związku z wniesieniem odwołania oraz wydania w postępowaniu odwoławczym przez Dyrektora Izby Celnej w [...] decyzji z dnia [...] 2013 r., oraz postępowania sądowego (w sprawie zapadł prawomocny wyrok WSA w Lublinie z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt III SA/Lu 178/14, oddalający skargę) - trzyletni termin, o którym mowa w art. 121 ust.1 pkt a) UKC, został zawieszony do stycznia 2015 r. (wpływ wyroku WSA do organu). Zatem termin ten upłynął w styczniu 2018 r.

W ocenie organu odwoławczego – w świetle przedstawionych okoliczności –organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował przepis art. 121 UKC uznając, że wniosek o umorzenie należności celnych skarżący złożył po terminie wskazanym w tym przepisie. Wniosek z dnia 10 października 2019 r. został bowiem nadany w dniu 15 października 2019 r. W konsekwencji, Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego zasadnie nie rozpatrywał przesłanek merytorycznych do umorzenia należności celnych, o których mowa w art. 116 UKC. Tym samym za niezasadny został uznany zarzut skarżącego, dotyczący braku uwzględnienia przez organy celne zasady słuszności wskazanej w art. 121 ust. 1 lit. a) UKC. Skarżący nie przedstawił także dowodów mogących uzasadniać przedłużenie tego terminu, tj. dowodu na to, że nieprzewidziane okoliczności lub działanie siły wyższej uniemożliwiły mu złożenie wniosku we właściwym terminie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej za bezpodstawny uznał również zarzut dotyczący naruszenia art. 67a Ordynacji podatkowej, w sytuacji, gdy przepis ten nie miał zastosowania w sprawach celnych.

Odnosząc się z kolei do żądania wnioskodawcy odnośnie do nienaliczania odsetek od kwoty cła określonej w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] 2013 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że możliwość odstąpienia od naliczania odsetek za zwłokę reguluje art. 114 ust. 3 UKC. Zgodnie z tym przepisem, organy celne mogą odstąpić od naliczania odsetek za zwłokę, jeżeli na podstawie udokumentowanej oceny sytuacji dłużnika zostanie stwierdzone, że ich naliczenie spowodowałoby poważne trudności natury ekonomicznej lub społecznej. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że w złożonym wniosku jak i w odwołaniu skarżący wyjaśnił, iż ma problemy zdrowotne i znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości [...] zł. Skarżący posiada mieszkanie stanowiące odrębną własność o powierzchni 25,34 m2 o wartości szacunkowej [...] zł oraz korzysta z pomocy "Centrum Wolontariatu" w [...]. Miesięczne jego wydatki obejmują: czynsz - [...] zł oraz energię elektryczną - [...] zł.

Oceniając powyższe, organ nie dopatrzył się nadzwyczajnych okoliczności przemawiających za udzieleniem ulgi dotyczącej nienaliczania odsetek od należności celnych. W niniejszej sprawie przedmiotowe zaległości celne nie powstały w wyniku zdarzeń nadzwyczajnych, wyjątkowych czy nieprzewidywalnych. Organ odwoławczy wyraził zapatrywanie, że jakkolwiek skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, to jednak sama ta okoliczność nie jest wyjątkową, gdyż w podobnej sytuacji znajduje się wielu dłużników i z tego powodu budżet państwa nie może rezygnować z należnych i terminowych wpłat.

Nie uznając argumentów skarżącego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że chociaż za umorzeniem odsetek od kwoty należności celnych mogą przemawiać: trudna sytuacja ekonomiczna strony, perspektywa pozostawienia wnioskodawcy bez niezbędnych środków do życia i konieczność korzystania ze środków pomocy społecznej, czynnik losowy (pożar, powódź, kradzież, wypadek przy pracy, choroba). Nie oznacza to jednak, że ewentualne wystąpienie jednej ze wskazanych przyczyn musi skutkować obligatoryjnym umorzeniem odsetek od długu celnego.

W ocenie organu odwoławczego, analiza zgromadzonego materiału dowodowego i wynikające z niego okoliczności prowadzą do wniosku, że do powstania trudnej sytuacji materialnej przyczynił się sam skarżący. Jego zadłużenie to nie tylko zaległości z tytułu długu celnego wynikające z ww. decyzji. Łączna kwota zobowiązań skarżącego wraz z odsetkami na dzień [...] 2019 r. wynosiła [...] zł. W takiej sytuacji udzielenie ulgi oznaczałoby akceptację nienależnego wywiązywania się ze zobowiązań wobec budżetu państwa, co godziłoby w interes publiczny i interes innych podatników, wywiązujących się z nałożonych przez prawo zobowiązań podatkowych.

Organ odwoławczy dodał, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej od kilku już lat. Nie jest to więc okoliczność nowa czy nadzwyczajna. Nadto do powstania zaległości w długu celnym skarżący doprowadził własnym działaniem w związku z nielegalnym wprowadzaniem na obszar celny Unii samochodów osobowych z pominięciem wymaganych procedur celnych. Jak wynika z ustaleń organów celnych dokonanych w trakcie prowadzonych postępowań wymiarowych, skarżący nabył kilka samochodów w niemal identycznych okolicznościach, na podstawie fałszywych dokumentów wystawionych przez te same fikcyjne podmioty, unikając zapłaty należnych kwot wynikających z długu celnego i podatków z tytułu importu. Organ nie zaakceptował wyjaśnień skarżącego, co do zapewnienia, że po umorzeniu połowy wszystkich zobowiązań, środki na spłatę pozostałego zadłużenia pozyskałby ze sprzedaży udziału [...] w jego mieszkaniu swojej partnerce (za kwotę [...]zł) oraz zwrotu kosztów za okres wspólnego zamieszkiwania ([...] zł), w sytuacji, gdy mieszkanie to jest obciążone hipoteką przymusową.

W ocenie organu, argumenty skarżącego nie mogą stanowić dostatecznej podstawy do udzielenia ulgi w postaci nienaliczania odsetek od należności celnych, bowiem prowadziłoby to do naruszenia zasady równego traktowania wszystkich podmiotów oraz postawiłoby stronę w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników, którzy rzetelnie i terminowo płacą należne cło wraz z odsetkami. W demokratycznym państwie prawnym realizującym zasadę sprawiedliwości społecznej nie może być akceptowana tego rodzaju sytuacja, że ogromna większość społeczeństwa płaci należne podatki, z których następnie są finansowane niezbędne potrzeby zbiorowe całego społeczeństwa, a niektóre jednostki próbują uniknąć łożenia na potrzeby publiczne.

Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności wskazujące na umorzenie należności celnych w trybie art. 116 UKC oraz okoliczności nienaliczania odsetek od wymierzonej kwoty w trybie art. 121 UKC.

W skardze do Sądu skarżący, wnosząc o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucił naruszenie:

1. - art. 170 § 1 Ordynacji podatkowej, w wyniku prowadzenia postępowania o umorzenie dochodzonych w trybie egzekucyjnym roszczeń celno-podatkowych przez niewłaściwy organ, tj. Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego, podczas gdy organem właściwym do rozpoznania wniosku o umorzenie dochodzonych w trybie egzekucyjnym roszczeń był Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...];
2. - art. 233 § 1 pkt. 2 lit. b) Ordynacji podatkowej, w wyniku niezastosowania tego przepisu do rozstrzygnięcia decyzyjnego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, w sytuacji, gdy decyzję w pierwszej instancji wydał niewłaściwy organ;
3. - art. 1a pkt 13 w związku z art. 5 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w wyniku nieprawidłowego określenia w treści decyzji, jaki organ jest wierzycielem roszczeń celno-podatkowych dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie wydanych tytułów wykonawczych wystawionych uprzednio przez Dyrektora Izby Celnej w [...]
4. - art. 7a w związku z art. 10 i art. 19 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w wyniku niewspółdziałania w sposób prawidłowy organu egzekucyjnego, tj. Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z wierzycielem, tj. Naczelnikiem [...] Urzędu Skarbowego w [...], co do treści wniosku z dnia 10 października 2019 r.;
5. - art. 13 § 1 i § 2 w związku z art. 19 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w wyniku nieprawidłowego wstępnego rozpoznania wniosku z dnia 10 października 2019 r. przez organ egzekucyjny, tj. Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] jako organu prowadzącego egzekucję na mocy tytułów wykonawczych wydanych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] i nie rozpoznania wniosku z dnia 10 października 2019 r. w granicach swej właściwości, co do podstaw zastosowania art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w kwestii wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego (lokalu mieszkalnego skarżącego);
6. - art. 22 w związku z art. 23 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w wyniku nieprawidłowego prowadzenia nadzoru nad egzekucją przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej i niedostrzeżenia, że błędnie rozpoznano wniosek z dnia 10 października 2019 r.;
7. - art. 56 § 1 pkt 4 w związku z art. 59 § 1 pkt 6 i art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w wyniku nie zawieszenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny na wniosek wierzyciela i nie rozpoznania wniosku w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co do możliwości umorzenia egzekucji w trybie art. 59 § 1 pkt 6 w związku z art. 59 § 2 tej ustawy.

W uzasadnieniu skargi, skarżący podniósł, że zasadniczym i podstawowym błędem organów podatkowych jest fakt nieprawidłowego rozpoznania jego wniosku z dnia 10 października 2019 r., który wpłynął do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] w dniu 15 października 2019 r., a który dotyczył dochodzonych w egzekucji należności celno-podatkowych. W tym wniosku skarżący zwrócił się: po pierwsze, o zwolnienie spod egzekucji w trybie art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji prawa majątkowego stanowiącego lokal mieszkalny i ta część wniosku skierowana była do organu egzekucyjnego, czyli Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] w ramach jego właściwości i kompetencji.

Po drugie, skarżący we wskazanym wniosku zwrócił się o umorzenie roszczeń celno-podatkowych dochodzonych w egzekucji przez wierzyciela, tj. Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] w związku z jego tytułami wykonawczymi skierowanymi do egzekucji prowadzonej przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...].

Skarżący wywodził, że organy pominęły treść jego wniosku z dnia 10 października 2019 r., który dotyczył postępowania egzekucyjnego toczącego się na mocy tytułów wykonawczych, których źródłem roszczenia były decyzje ostateczne z 2013 r. i wydane na ich podstawie tytuły wykonawcze dotyczące należności celno-podatkowych uprzednio dochodzone przez Dyrektora Izby Celnej w [...], który powinien rozpoznawać wniosek o umorzenie roszczeń dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym w trybie art. 59 § 1 pkt 6 i art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący wyjaśnił dalej, że jedynie pomocniczo powołał się w uzasadnieniu swojego wniosku na art. 67a § 1 pkt 3 oraz art. 67a § 2 Ordynacji podatkowej, albowiem motywował swoje działanie ważnym interesem społecznym i zdrowotnym.

W jego ocenie, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...], jako organ egzekucyjny działający na rzecz wierzyciela, tj. [...] Urzędu Skarbowego w [...], bezpodstawnie - wbrew przepisom o właściwości w zakresie wyłączenia spod egzekucji środka majątkowego (mieszkania) - odesłał wniosek do wierzyciela ([...] Urząd Skarbowy w [...]), chociaż miał obowiązek rozpoznać wniosek w granicach swojej właściwości i wydać w tym zakresie stosowne postanowienie.

Skarżący podniósł także, że jest starszym człowiekiem ([...] lat) i formułował swoje oczekiwania w odpowiedzi na wezwanie organu z dnia 31 grudnia 2019 r. działając samodzielnie, bez pełnomocnika. W jego ocenie, przesłanie wniosku z dnia 10 października 2019 r. do Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego nie było właściwe, albowiem w okolicznościach niniejszej sprawy nie było absolutnie wystarczających podstaw do jego rozpoznania na gruncie przepisów UKC, skoro oczywistym był fakt, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] prowadzi już jako organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne wobec świadczeń emerytalnych oraz prawa majątkowego w postaci lokalu mieszkalnego położonego w [...], na podstawie tytułów wykonawczych, których źródłem były decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z 2013 r. i decyzje ostateczne Dyrektora Izby Celnej w [...]

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozważył, co następuje

Na wstępie należy zauważyć, że w myśl art. 90 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm), dalej: "p.p.s.a.", jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Unormowanie to służy realizacji konstytucyjnej zasady jawności działalności orzeczniczej sądów (por. art. 45 ustawy zasadniczej państwa), a jego konsekwencją jest regulacja zawarta w art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., z której wynika między innymi, że zasadą jest, iż wyrok jest wydawany przez sąd po zamknięciu rozprawy. Jednakże, jak wynika z treści art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a., przepis szczególny może przewidywać rozpoznanie sprawy przez sąd na posiedzeniu niejawnym, a wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym (por. art. 119 i nast. p.p.s.a.) albo jeżeli ustawa tak stanowi. W takiej sytuacji zasada jawności realizowana jest w szczególności przez publiczne udostępnienie wyroku zgodnie z art. 139 § 5 p.p.s.a. (por. też art. 45 ust. 2 zdanie drugie Konstytucji).

Należy ponadto wskazać, że zgodnie z art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 (...) wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących, przy czym przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

W kontekście powyższego należy podnieść, że w związku ze wzrostem zagrożenia epidemicznego na terenie województwa [...] oraz pojawiającymi się przypadkami zachorowań wśród pracowników sądu, mając na uwadze z jednej strony, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, z drugiej zaś strony brak możliwości przeprowadzenia rozprawy z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, przewodnicząca Wydziału I zarządziła zmianę trybu rozpoznania niniejszej sprawy, tj. rozpoznanie jej na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 powołanej ustawy z 2 marca 2020 r., o czym strony zostały powiadomione przez doręczenie odpisu zarządzenia z 4 stycznia 2021 r. (k. 25 i 28).

Jednocześnie należy stwierdzić, że wskazane wyżej przesłanki wydania tego zarządzenia mieszczą się w klauzuli porządku publicznego uwzględnionej w art. 45 ust. 2 Konstytucji, a art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. nie uzależnia zastosowania przewidzianego w nim trybu rozpoznania sprawy od zgody stron.

Przechodząc do meritum sprawy – i odnosząc się do zarzutów skargi – wskazać przede wszystkim należy, że organy orzekające w rozpoznawanej sprawie nie mogły naruszyć ani przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.), ani też art. 67a § 1 pkt 3 oraz art. 67a § 2 Ordynacji podatkowej. Przepisów tych bowiem nie stosowały.

Odnosząc się zaś do zarzutu nieprawidłowego rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 10 października 2019 r., zauważyć trzeba, że zgodnie z regułami przyjętymi w postępowaniach administracyjnych – jeśli organ, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, powinien niezwłocznie przekazać je organowi właściwemu, zawiadamiając o tym wnoszącego podanie (art. 170 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, obecnie Dz.U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm., przy czym powołany przepis w brzmieniu niezmienionym od dnia wejścia w życie ustawy, na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne znajdujący zastosowanie także w sprawach celnych, obecnie Dz.U. z 2020 r. poz. 1382, przy czym powołany przepis w zakresie zastosowania w sprawach celnych art. 170 Ordynacji podatkowej obowiązujący od dnia wejścia w życie ustawy, oraz art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, obecnie Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., przy czym powołany przepis w zakresie przytoczonej wyżej regulacji w brzmieniu nadanym z dniem 1 stycznia 1999 r.).

Jeżeli natomiast podanie dotyczy kilku spraw podlegających załatwieniu przez różne organy, organ, do którego podanie wniesiono, uczyni przedmiotem rozpoznania sprawy należące do jego właściwości. Równocześnie zawiadomi wnoszącego podanie, że w sprawach innych powinien wnieść odrębne podanie do właściwego organu (art. 171 § 1 Ordynacji podatkowej i art. 66 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego). Jak przyjmuje się w orzecznictwie, nie ma organ obowiązku sporządzenia np. odpisu podania i przekazania go do organów właściwych do rozpatrzenia w pozostałym zakresie spraw objętych podaniem. Obowiązki organu niewłaściwego ograniczone są do zawiadomienia, że w innych sprawach wnoszący podanie powinien złożyć odrębne podanie do właściwego organu (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 912/16).

Jak wynika z treści pisma z dnia 10 października 2019 r., skarżący w petitum wniosku wskazując, że dotyczy on "dochodzonych należności celno-podatkowych w postępowaniu egzekucyjnym", domagał się "umorzenia zaległości celno-podatkowych oraz zwolnienia spod egzekucji w trybie art. 13 u.p.e.a. – prawa majątkowego stanowiącego odrębną własność lokalu mieszkalnego". Następnie wnioskodawca wskazał, że – na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej -wnosi do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] o umorzenie zaległości celno-podatkowej w kwocie [...]zł wraz z odsetkami. W następnym akapicie zaznaczył zaś, że – na podstawie art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – wnosi do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] o zwolnienie spod egzekucji zajętego prawa majątkowego. Wniosek swój skarżący kierował do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] jako do wierzyciela oraz do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...], jako do organu egzekucyjnego.

Istotnie zatem we wniosku zawartym w piśmie z dnia 1 października 2019 r. skarżący sformułował dwa niezależne od siebie żądania, skierowanie do dwóch różnych organów: wierzyciela i organu egzekucyjnego.

Z akt sprawy wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] pismem z dnia 23 października 2019 r. poinformował wnioskodawcę w trybie art. 171 § 1 Ordynacji podatkowej, że w sprawie przyznania ulgi w spłacie zadłużenia z tytułu niezapłaconych należności celnych należy zwrócić się bezpośrednio do właściwego organu, tj. Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego. Stosownie do tego pouczenia, skarżący przy piśmie z dnia 29 października 2019 r. przekazał wniosek zawarty w piśmie z dnia 10 października 2019 r. Naczelnikowi Urzędu Celno-Skarbowego. Także Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] pismem z dnia 29 października 2019 r. wskazany wniosek z dnia 10 października 2019 r., w części dotyczącej umorzenia zaległości celno-podatkowych w kwocie [...]zł wraz z odsetkami, przekazał do rozpatrzenia, jako organowi właściwemu, Naczelnikowi Urzędu Celno-Skarbowego, który w piśmie z dnia 31 grudnia 2019 r. zawiadomił skarżącego, że jest właściwy do rozpatrzenia wniosku w opisanym wyżej zakresie.

Jednocześnie organ ten wezwał skarżącego do sprecyzowania żądania, poprzez wskazanie, jakich decyzji dotyczy wniosek oraz, czy żądanie dotyczące umorzenia odsetek należy traktować jako wniosek o nienaliczanie odsetek za zwłokę, o których mowa w art. 114 ust. 3 UKC, z uwzględnieniem regulacji, o których mowa w art. 114 i art. 116 UKC.

W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 13 stycznia 2019 r. wniósł o umorzenie 50% kwoty zaległości z tytułu należności celnych oraz o odstąpienie od naliczania odsetek za zwłokę od tej umorzonej części należności lub nieumarzanie należności i odstąpienie od naliczania odsetek za zwłokę od całości zaległości celnych. Wskazał także decyzje, z których wynikały należności celne, o których umorzenie wnosi. Gdyby zaś umorzenie należności okazało się niemożliwe, skarżący zwrócił się o odstąpienie od naliczania odsetek od całości zaległości celnych. Wskazał również skarżący, że biorąc pod uwagę jego trudności natury ekonomicznej i społecznej, możliwe jest zastosowanie zasady słuszności w celu umorzenia należności celnych. W tych okolicznościach proceduralnych należy zauważyć, że skarżący swoje żądanie doprecyzował, zaś organy procedowały w jego granicach. Niezasadny jest zatem, zdaniem Sądu, sformułowany w skardze zarzut "całkowitego pomylenia procedur" celnej z egzekucyjną oparty na założeniu, że skarżący – będący osobą starszą – odpowiedział wprawdzie na wezwanie organu odnosząc się do konkretnych decyzji, działał jednak bez pełnomocnika, decyzje zaś i tytuły egzekucyjne, zostały wydane w 2013 r., wniosek skarżącego z 2019 r. o umorzenie roszczeń dotyczył wierzyciela, tj. Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] i wobec tego wniosku nie mógł rozpoznać Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego na podstawie art. 116 UKC.

W ocenie Sądu, nie ma żadnych uzasadnionych podstaw do uznania, że skarżący – jak twierdzi w skardze – we wniosku z dnia 10 października 2019 r. wyraźnie wskazywał, że powinien on być rozpoznany jako żądanie o umorzenie roszczeń dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym w trybie art. 59 § 1 pkt 6 i art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, tj. jak sugeruje pełnomocnik skarżącego - twierdząc, że być może doszło do świadomego działania organów na szkodę skarżącego i zarzucając naruszenie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Przeciwnie, skarżący wyraźnie wskazywał, że chodzi mu – jak to wynika zarówno z treści wniosku z dnia 10 października 2019 r., jak i treści wyjaśnienia z dnia 13 stycznia 2020 r., a także z treści odwołania od decyzji wydanej w pierwszej instancji, zawierającego zarzut naruszenia zasady słuszności wynikającej z UKC - o umorzenie chociaż części zaległości z tytułu należności celnych i o nienaliczanie odsetek od tych należności (pierwotnie formułując żądanie w zakresie odsetek jako żądanie umorzenia odsetek).

Ponadto – we wniosku zawartym w piśmie z dnia 10 października 2019 r. – skarżący wnosił także o zwolnienie spod egzekucji zajętego prawa majątkowego. W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że w niniejszy postępowaniu Sąd badał zgodność z prawem decyzji odmawiającej umorzenia należności celnych przywozowych określonych w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] 2013 r. i odmawiającej nienaliczania odsetek od kwoty należności celnych wymierzonych wskazaną decyzją.

Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego i, wskutek wniesienia odwołania, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej prowadzili postępowanie, zdaniem Sądu trafnie odczytując żądanie skarżącego, w przedmiocie umorzenia należności celnych przywozowych oraz odstąpienia od naliczania odsetek od należności celnych przywozowych. W zakresie właściwości organów odwołać się zatem należy do treści art. 69 ustawy Prawo celne. W ustępie 1. stanowi on, że organem celnym, stosownie do swojej właściwości, jest naczelnik urzędu celno-skarbowego – jako organ pierwszej instancji, zaś dyrektor izby administracji skarbowej – jako organ odwoławczy od decyzji naczelnika urzędu celno-skarbowego. Obecnie brzmienie powołany przepis uzyskał na podstawie art. 85 pkt 11 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. poz. 1948 ze zm.). Niezasadne są więc zarzuty skargi oparte na założeniu, że postępowanie prowadzone było przez organ niewłaściwy.

Trafnie również wniosek skarżącego w zakresie dotyczącym jego żądania umorzenia należności celnych przywozowych oraz odstąpienia od naliczania odsetek od kwoty tych należności rozpatrywany był na podstawie przepisów UKC. Zgodnie bowiem z treścią art. 288 ust. 2 UKC, jego przepisy (które – jak stanowi art. 287 – weszły w życie dwudziestego dnia po opublikowaniu, tj. 30 października 2013 r.) inne niż wskazane w ustępie 1., co dotyczy m.in. art. 114, 116 i 121 stosuje się od dnia 1 maja 2016 r.

Zasadnie organ odwoławczy podkreślił, że umorzenie należności celnych oraz odsetek od tych należności rozpatrywane było w oparciu o regulacje prawne wynikające z UKC, a nie z uwzględnieniem Ordynacji podatkowej, a nadto, że postępowanie nie było prowadzone w przedmiocie umorzenia dochodzonych roszczeń celno-podatkowych w trybie egzekucyjnym, jak to sugeruje pełnomocnik skarżącego. Zgodzić się również należy ze stanowiskiem, że organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował przepis art. 121 UKC uznając, że skarżący wniosek o umorzenie należności celnych złożył po terminie wskazanym w tym przepisie, a skoro tak (co jest niesporne), to nie było podstaw do jego merytorycznego rozpatrywania z punktu widzenia przesłanek, o których mowa w art. 116 UKC. Z akt postępowania wynika także, iż skarżący nie przedstawił dowodów mogących uzasadniać przedłużenie tego terminu, tj. dowodu na to, że nieprzewidziane okoliczności lub działanie siły wyższej uniemożliwiły mu złożenie wniosku we właściwym terminie.

Natomiast co do wniosku o nienaliczanie odsetek od kwoty cła określonej w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] 2013 r., trzeba mieć na uwadze, że możliwość taką przewiduje art. 114 ust. 3 UKC stanowiący, że organy celne mogą odstąpić od naliczania odsetek za zwłokę, jeżeli na podstawie udokumentowanej oceny sytuacji dłużnika zostanie stwierdzone, że ich naliczenie spowodowałoby poważne trudności natury ekonomicznej lub społecznej. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu, organy celne mogą odstąpić od naliczania odsetek za zwłokę, jeżeli na podstawie udokumentowanej oceny sytuacji dłużnika zostanie stwierdzone, że ich naliczenie spowodowałoby poważne trudności natury ekonomicznej lub społecznej. Ustęp 4 stanowi zaś, że organy celne nie naliczają odsetek za zwłokę, jeżeli kwota do pokrycia w każdym przypadku nie przekracza 10 EUR. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zasadnie zatem podkreślił, że odstąpienie od naliczania odsetek od należności celnych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ podejmuje rozstrzygnięcie w tej kwestii po dokonaniu oceny zebranego w danej sprawie materiału dowodowego, w tym oceny sytuacji materialnej i rodzinnej dłużnika.

Zauważyć trzeba, że skarżący w złożonym wniosku jak i w odwołaniu wyjaśnił, że ma problemy zdrowotne i znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jego jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości [...] zł, posiada mieszkanie stanowiące odrębną własność o powierzchni 25,34 m2 o wartości szacunkowej [...] zł, korzysta z pomocy "Centrum Wolontariatu" w [...] oraz ponosi miesięczne wydatki na: czynsz w kwocie [...]zł i energię elektryczną w kwocie [...]zł. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie są to jednak takie okoliczności, które przemawiałyby za udzieleniem ulgi dotyczącej nienaliczania odsetek od należności celnych. Wziąć trzeba pod uwagę, że przedmiotowe zaległości celne nie powstały w wyniku zdarzeń nadzwyczajnych, wyjątkowych czy nieprzewidywalnych, a były konsekwencją podejmowanych przez skarżącego czynności, tj. nielegalnego wprowadzenia na obszar celny Wspólnoty samochodu osobowego.

To zaś, że na ich skutek, skarżący rzeczywiście znajduje się w trudnej sytuacji finansowej nie może być poczytane za okoliczność wystarczającą do przyznania ulgi w spłacie należności celnych. Istotnie bowiem tak jest, jak argumentuje organ, że w podobnej sytuacji znajduje się wielu dłużników, zaś z tego powodu budżet państwa nie może rezygnować z należnych i terminowych wpłat. Zadłużenie skarżącego – jak zasadnie podniósł organ odwoławczy – jest konsekwencją jego własnych wyborów, skoro doprowadził on wskutek swoich działań do powstania tak trudnej sytuacji materialnej. Z niekwestionowanych ustaleń wynika ponadto, że zadłużenie skarżącego wynika, to nie tylko zaległości z tytułu długu celnego stwierdzonego we wskazanej decyzji z dnia [...] 2013 r. Sam skarżący wskazał, że łączna kwota zobowiązań wraz z odsetkami na dzień [...] 2019 r. wynosi [...] zł. W takiej też sytuacji udzielenie ulgi oznaczałoby akceptację nienależnego wywiązywania się z zobowiązań wobec budżetu państwa, co godziłoby w interes publiczny i interes innych podatników, wywiązujących się z nałożonych przez prawo zobowiązań podatkowych.

W sytuacji, gdy skarżący zdecydował się na nielegalne wprowadzenie na obszar celny Wspólnoty samochodów z pominięciem wymaganych procedur celnych, to na nim spoczywają negatywne skutki z tym związane. Jak wynika z ustaleń organów celnych dokonanych w trakcie prowadzonych postępowań wymiarowych nabył on kilka samochodów w niemal identycznych okolicznościach na podstawie fałszywych dokumentów wystawionych przez te same fikcyjne podmioty, unikając zapłaty należnych kwot wynikających z długu celnego i podatków z tytułu importu.

Zgodzić się należy także ze stanowiskiem, że przyjęcie argumentów skarżącego prowadziłoby to do naruszenia zasady równego traktowania wszystkich podmiotów oraz postawiłoby go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników, którzy rzetelnie i terminowo płacą należne cło wraz z odsetkami. W demokratycznym państwie prawnym realizującym zasadę sprawiedliwości społecznej nie może być akceptowana tego rodzaju sytuacja, że ogromna większość społeczeństwa płaci należne podatki, z których następnie są finansowane niezbędne potrzeby zbiorowe całego społeczeństwa, a niektóre jednostki próbują uniknąć łożenia na potrzeby publiczne. Zauważyć też trzeba, że to nie naliczenie odsetek doprowadziło do zaistnienia poważnych trudności natury ekonomicznej i społecznej skarżącego, którego łączna kwota zobowiązań wynika z szeregu innych należności.

Reasumując, Sąd podziela pogląd, że w sprawie niniejszej upłynął termin do złożenia wniosku o umorzenie należności celnych przywozowych w przypadkach określonych w art. 116 ust. 1 lit. d) UKC, o którym to terminie mowa w art. 121 UKC. Zasadnie także, i zgodnie z treścią art. 114 ust. 3 i 4 UKC, organ odmówił odstąpienia od naliczania odsetek za zwłokę.

Z powyższych względów, Sąd nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a.