Uzasadnienie
Skarżący domagał się zwolnienia od wpisu. Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uzasadnieniem, że skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, zajmując nieodpłatnie lokal mieszkalny. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z żoną od lat pozostaje w separacji faktycznej i rozdzielności majątkowej. Uzyskuje przychód z działalności gospodarczej. Nie ma majątku. Jak wynika z deklaracji podatkowych, w 2016 r. skarżący uzyskał przychód z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Od listopada 2016 r. do kwietnia 2017 r. dokonał dostaw wartości rzędu kilkuset tysięcy złotych. Na rachunek bankowy skarżącego wpływały środki finansowe. W marcu 2017 r. była to kwota ponad [...] zł. W tej sytuacji, zdaniem referendarza sądowego, nie ma żadnych przeszkód, aby skarżący zapłacił wpis od skargi, który w obu sprawach wynosi łącznie [...] zł.
W sprzeciwie na postanowienia referendarza skarżący nie zgodził się z taką oceną. Jego zdaniem, przychody z działalności gospodarczej są zbyt niskie, aby realnie mógł zapłacić wpisy od skarg. Ma przecież obowiązek zapłacić [...] zł z tytułu podatków wynikających z kwestionowanych decyzji. Silna konkurencja w branży paliwowej oraz dynamika realiów gospodarczych powoduje, że osiągany zysk z działalności gospodarczej jest minimalny. W tych okolicznościach zapłata wpisów oznacza niebezpieczeństwo utraty płynności finansowej przez skarżącego. Podsumowując, stanowisko referendarza sądowego zamyka skarżącemu drogę do sądu.
Należy stwierdzić, że sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 ze zm. - dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.).
Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Przy czym pamiętać również należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i – w miarę możliwości – zgromadzić, zabezpieczyć środki niezbędne na jego prowadzenie.
Prawo pomocy jest wyjątkiem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony, która z przyczyn obiektywnych nie ma możliwości wygospodarowania środków na koszty sądowe. Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, ale takim, które taki fakt wiarygodnie i rzetelnie wykażą stosownymi dokumentami i wyczerpującymi oświadczeniami (zob. np. postanowienia sygn. II OZ 43/1, sygn. II OZ 39/15, sygn. I OZ 21/15). Należy pamiętać, że ciężar kosztów sądowych, których nie ponosi strona skarżąca, zostaje przerzucony na innych współobywateli.
Zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego, w myśl którego okoliczności sprawy nie uzasadniają przyznania prawa pomocy.
Skarżący ma zaspokojone podstawowe potrzeby życiowe, mieszkaniowe. Prowadzi działalność gospodarczą. Wobec tego w jego sytuacji nie ma żadnych szczególnych okoliczności przemawiających za uprzywilejowanym traktowaniem. W rezultacie nic nie stało na przeszkodzie, aby - postępując racjonalnie - mógł zgromadzić środki finansowe niezbędne na poczet kosztów sądowych. Ponadto, aby uzyskać prawo pomocy nie wystarczy wyłącznie twierdzenie skarżącego, że uzyskuje niskie dochody. Z punktu widzenia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy zasadnicze znaczenie ma bowiem ta okoliczność, że skarżący jest osobą zdrową, w pełni zawodowej aktywności, a więc ma możliwości zarobkowania.
Wobec tego, obiektywnie rzecz biorąc, nie istnieją żadne uzasadnione powody, aby skarżącego, prowadzącego działalność gospodarczą, wspomagać środkami publicznymi w ramach prawa pomocy, kosztem innych współobywateli. Odmienne stanowisko skarżącego jest wyrazem wyłącznie jego subiektywnego przekonania. Prawo pomocy jest przewidziane przez ustawodawcę dla osób pozbawionych środków do życia, wymagających wsparcia materialnego ze strony państwa, które nie są w stanie samodzielnie się utrzymać z przyczyn od nich niezależnych, nie zaś dla przedsiębiorców osiągających obroty rzędu setek tysięcy złotych. Zatem odmowa przyznania prawa pomocy nie stanowi zamknięcia skarżącemu drogi do sądu. Ma bowiem u podstaw uzasadnione stwierdzenie, że sytuacja życiowa i materialna skarżącego pozwala mu na zapłatę wpisu, bez wpływu na możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
Orzeczenia powołane wyżej są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl i w elektronicznym zbiorze LEX.
W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 - § 3 P.p.s.a., sąd postanowił jak w sentencji.