Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 18 maja 2022 r. wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dalej: "Prezes ZUS", "organ", utrzymana została w mocy decyzja z dnia 8 czerwca 2021 r. odmawiająca H. M., dalej: "strona, "skarżąca", prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od 1 marca do 30 kwietnia 2021 r.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że w dniu 10 maja 2021 r. (w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji błędnie podany został rok 2020) strona złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu za marzec i kwiecień 2021 r. Decyzją z dnia 8 czerwca 2021 r. wydaną z upoważnienia Prezesa ZUS odmówiono stronie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za wskazany okres. Uzasadniając odmowę organ wyjaśnił, że według Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) w marcu 2021 r. przeważająca działalność gospodarcza strony była oznaczona kodem PKD 56.10.A (restauracje i inne stałe placówki gastronomiczne), zaś we wrześniu 2020 r. kodem PKD 55.10.Z (hotele i podobne obiekty zakwaterowania). W takiej sytuacji, zdaniem organu, strona nie prowadziła tej samej przeważającej działalności gospodarczej we wrześniu 2020 r. i na koniec marca 2021 r. Oznacza to, w przekonaniu organu, że nie można porównać wysokości przychodów strony w rozumieniu przesłanki wnioskowanego zwolnienia, o której stanowi § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz.U. z 2021 r. poz. 371 ze zm.), dalej: "rozporządzenie COVID-19". Wskazana decyzja utrzymana została w mocy decyzją z dnia 13 września 2021 r. Ta decyzja została natomiast zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który wyrokiem z dnia 22 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 580/21, uchylił zaskarżoną decyzję. Wyrok ten jest prawomocny. We wskazanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wydając decyzję organ dopuścił się naruszenia art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 K.p.a., które może istotnie wpływać na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, organ nie był uprawniony do uchylenia się od obowiązku rzetelnego wyjaśnienia, jaki kod PKD należy przypisać przeważającej działalności strony we wrześniu 2020 r. i w marcu 2021 r., w zgodzie z prawdą obiektywną. Bowiem tylko w ten sposób instytucja zwolnienia z obowiązku opłacania składek zrealizuje swój cel prawny i jednocześnie społeczny. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd wskazał na właściwy sposób wykładni zawartego w § 10 ust. 2a rozporządzenia COVID-19 pojęcia "tej działalności", które nie należy odczytywać jako tożsamą i niezmienną z upływem czasu przeważającą działalność gospodarczą. Ważne i rozstrzygające jest natomiast to, aby każdorazowo (we wrześniu 2020 r. i na koniec marca 2021 r.) była to przeważająca działalność gospodarcza objęta jednym z kodów PKD wymienionych w tym przepisie, chociaż niekoniecznie tym samym. Dopiero tak przeprowadzona wykładnia uwzględnia nie tylko literalne brzmienie powołanego przepisu, ale również pozostaje w zgodzie z celem zwolnienia od obowiązku opłacania składek, którym jest wspieranie przedsiębiorców we wszystkich sferach aktywności gospodarczej objętych wymienionymi w rozporządzeniu kodami PKD.
Wydając zaskarżoną decyzję z dnia 18 maja 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję z dnia 8 czerwca 2021 r., organ zaznaczył, że w myśl rozporządzenia COVID-19 zwolnienie z obowiązku opłacania składek przysługuje, o ile prowadzona działalność na 31 marca 2021 r. oznaczona była określonym kodem oraz przychód z tej działalności uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzający miesiąc złożenia wniosku był niższy o co najmniej 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub analogicznym miesiącu roku poprzedniego, tj. w przypadku strony we wrześniu 2020 r. Organ podał też, że na 31 marca 2021 r. przeważająca działalność strony stanowiła działalność oznaczona kodem PKD 56.10.A. We wrześniu 2020 r. kod ten nie miał już w przypadku strony zastosowania. Organ, mając na względzie powołany wyżej wyrok sądu administracyjnego, zbadał natomiast przychód z całej działalności strony, objętej kodami 56.10.A oraz 55.10.Z. Na tej podstawie organ stwierdził, że spadek przychodów u strony w kwietniu 2021 r. w stosunku do września 2020 r. był niższy o 37%. Nie został więc spełniony warunek spadku przychodów o co najmniej 40%.
W skardze na decyzję z dnia 18 maja 2022 r. pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 31zq ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), dalej: "ustawa o COVID-19", oraz § 10 ust. 2a pkt 1 rozporządzenia COVID-19 przez przyjęcie, że skarżąca nie ma prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek pomimo, że spełnia wszystkie wymogi formalne i materialnoprawne. Zarzucił on także naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz 80 K.p.a., w szczególności przez nieprawidłowe porównanie przychodu skarżącej we wrześniu 2020 r. w stosunku do kwietnia 2021 r. oraz niedokonanie, mimo dysponowania odpowiednimi dokumentami, prawidłowego porównania spadku dochodów w ustawowo określonych okresach.
Uzasadniając skargę pełnomocnik skarżącej, powołując się na kwoty przychodów uzyskiwanych przez skarżącą, wykazywał, że spadek przychodów w kwietniu 2021 r. w stosunku do września 2020 r. wyniósł ponad 60%.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, przytaczając zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że spadek przychodów u skarżącej w kwietniu 2021 r. w stosunku do września 2020 r. wynosił 37%, a tym samym był mniejszy niż uzasadniający zastosowanie zwolnienia poziom 40%.
Pismem z dnia 9 grudnia 2022 r., które wpłynęło do Sądu 13 grudnia 2022 r., organ wniósł o umorzenie postępowania informując, że 3 listopada 2022 r. została wydana decyzja uchylająca w całości zaskarżoną decyzję z dnia 8 czerwca 2021 r. Jak podał organ, decyzją z dnia 3 listopada 2022 r. zwolniono skarżącą z opłacania składek za okres od 1 marca do 30 kwietnia 2021 r. Do pisma tego załączona została wskazana decyzja. Z jej sentencji wynika, że została w całości uchylona wydana w pierwszej instancji decyzja z dnia 8 czerwca 2021 r. odmawiająca stronie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od 1 marca do 30 kwietnia 2021 r. i orzeczono o zwolnieniu z opłacania należności z tytułu składek należnych za ten okres. Z uzasadnienia wynika natomiast, że w świetle nowych okoliczności w sprawie, o których wiedzy organ nie posiadał i nie miał możliwości ich zweryfikowania z urzędu, przedstawionych przez stronę w skardze z dnia 23 czerwca 2022 r., potwierdzono, że spadek przychodów skarżącej w kwietniu 2021 r. w stosunku do września 2020 r. wyniósł ok. 62%. Tym samym spełniony został warunek spadku przychodów o co najmniej 40%.
Po rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że zaskarżona decyzja nie jest zgodna z prawem.
Na wstępie zaznaczyć trzeba, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.– Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie z kolei do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji w całości lub części następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jak natomiast stanowi art. 151 powołanej ustawy, w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Zgodnie zaś z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., które nie ma znaczenia w rozpoznawanej sprawie. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, także niepodniesione w skardze, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków skargi, jednak w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu jest decyzja z dnia 18 maja 2022 r. wydana z upoważnienia Prezesa ZUS utrzymująca w mocy decyzję z dnia 8 czerwca 2021 r. odmawiającą skarżącej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od 1 marca do 30 kwietnia 2021 r. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie organ podał, że analizując po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 580/21, przedłożone przez stronę dokumenty: podsumowanie KPiR za wrzesień 2020 r. i kwiecień 2021 r. oraz dokumentację sprzedaży (faktury) za 2020 r. i 2021 r., stwierdził, że spadek przychodów w kwietniu 2021 r. w stosunku do września 2020 r. wynosił ok. 37%. Nie został więc spełniony warunek zastosowania zwolnienia. Organ podał również, że ze względu na wskazany wyrok analizą objął cały przychód z całej działalności strony. Uzasadnienie nie przedstawia jednak sposobu obliczenia ani wysokości przychodu skarżącej za kwiecień 2021 r. i wrzesień 2020 r., ani wskaźnika spadku przychodów. Nie jest więc możliwa kontrola sposobu rozumowania organu, co uniemożliwiło kontrolę zgodności z prawem działania organu.
W ocenie Sądu, doszło w ten sposób do naruszenia art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Z treści powołanych przepisów wynika, że decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno natomiast zawierać w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
W świetle stanowiska organu wyrażonego w decyzji z dnia 3 listopada 2022 r. wydanej z upoważnienia Prezesa ZUS, zasadne okazały się również zarzuty naruszenia prawa materialnego. Prawidłowa, tj. z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w wyroku I SA/Lu 580//21, analiza przychodów skarżącej uzyskanych w kwietniu 2021 r. oraz we wrześniu 2020 r. wykazała bowiem, że spadek przychodów w kwietniu 2021 r. w stosunku do przychodów z września 2020 r. wyniósł ok. 62 %. Spełniony został zatem warunek zastosowania zwolnienia wynikający z przepisu § 10 ust. 2a rozporządzenia COVID-19 polegający na tym, że przychód wnioskodawcy z określonej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub w lutym 2020 r., lub we wrześniu 2020 r., jeżeli wnioskodawca był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r.
W tym stanie rzeczy za trafne należy uznać także zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 7, 77 § 1 oraz 80 K.p.a. Pierwszy z powołanych przepisów wymaga bowiem od organów administracji publicznej aby stały na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmowały wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Drugi nakłada na te organy obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ostatni zaś stanowi o tym, że ocena udowodnienia danej okoliczności może być formułowania na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
Zauważyć także trzeba, że w uzasadnieniu decyzji z dnia 3 listopada 2022 r. organ odnotował, że w dniu 18 maja 2022 r. została wydana decyzja, utrzymująca w mocy decyzję z dnia 8 czerwca 2021 r., odmawiającą stronie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od 1 marca do 30 kwietnia 2021 r. Odnotował również organ, że na tę decyzje wniesiona została skarga do sądu administracyjnego. Zdaniem organu, wyrażonym w uzasadnieniu decyzji z dnia 3 listopada 2022 r., wydanie decyzji z dnia 18 maja 2022 r. było zasadne w świetle zgromadzonych wówczas materiałów. Natomiast w świetle nowych okoliczności uzasadnione było wydanie decyzji z dnia 3 listopada 2022 r.
Z decyzji z dnia 3 listopada 2022 r. ani wniosku organu do Sądu o umorzenie postępowania sądowego ze skargi na decyzję z dnia 18 maja 2022 r. nie wynika jednak, aby zaskarżona decyzja z dnia 18 maja 2022 r. w jakikolwiek sposób została usunięta z obrotu prawnego. Z tego względu wniosek o umorzenie postępowania przed sądem administracyjnym nie mógł zostać uwzględniony. Przeciwnie, Sąd obowiązany był dokonać kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z przytoczonymi wyżej przepisami p.p.s.a.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c powołanej ustawy uchylił zaskarżoną decyzję. Skutkiem niniejszego orzeczenia, o ile stanie się prawomocne, będzie wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji z dnia 18 maja 2022 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji w dniu 8 czerwca 2021 r., którą organ odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od 1 marca do 30 kwietnia 2021 r. W efekcie w obrocie prawnym pozostanie decyzja organu z dnia 3 listopada 2022 r., uchylająca w całości wskazaną decyzję z dnia 8 czerwca 2021 r. i orzekająca o zwolnieniu skarżącej z opłacania należności z tytułu składek należnych za ten okres.
Rozstrzygnięcie w sprawie kosztów postępowania sądowego, obejmujących wynagrodzenie dla pełnomocnika będącego radcą prawnym, znajduje uzasadnienie w treści art. 200 oraz 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).