Uzasadnienie
Sygn. I SA/Lu 640/22
Przedmiotem skargi B. B. (dalej jako "Skarżąca") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej jako "Organ") z dnia 19 września 2022 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie, działając jako organ egzekucyjny, prowadził wobec Skarżącej administracyjne postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionych przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie - tytułów wykonawczych, którymi objęto zaległe składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.
Na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] w dniu 31 maja 2022 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Lublinie zawiadomieniami o zajęciu nr [...] i [...] dokonał zajęcia emerytury Skarżącej w ZUS. Następnie w dniu 2 czerwca 2022 r., na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...] i [...] zawiadomieniami nr [...] oraz na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] zawiadomieniami o zajęciu nr [...] i [...] - organ egzekucyjny również dokonał zajęcia emerytury Skarżącej w ZUS. Odpisy wszystkich zawiadomień o zajęciu doręczono Skarżącej osobiście dnia 17 czerwca 2022 r.
W dniu 29 czerwca 2022 r. do organu egzekucyjnego wpłynęła skarga na czynność egzekucyjną zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego (nadana przez Skarżącą 24 czerwca 2022 r. za pośrednictwem Poczty Polskiej). Dyrektor Oddziału ZUS w Lublinie wydał postanowienie z 20 lipca 2022 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego. Postanowienie to doręczono osobiście Skarżącej 1 sierpnia 2022 r.
Na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła w dniu 8 sierpnia 2022 r. zażalenie, w którym podniosła, że jest uporczywie nękana wielością postępowań, co odbiera jako znęcanie się i tortury psychiczny. Ponadto jej zdaniem nie jest przestrzegana właściwość jednostek organizacyjnych i uprawnienia osób wykonujących czynności, ponieważ ZUS Oddział w Lublinie nie jest wierzycielem i nie miał żadnych podstaw prawnych do wystawiania tytułów wykonawczych. Dodatkowo w zaskarżonym postanowieniu nie wskazano w sposób prawidłowy organu egzekucyjnego, zaś w rozstrzygnięciu postanowienia brakuje siedziby i adresu organu egzekucyjnego, co jest niedopuszczalne, ponieważ jest to inna jednostka organizacyjna niż organ egzekucyjny. Jednocześnie Skarżąca zarzuca, że zaskarżone postanowienie nie jest podpisane, ponieważ kilka kresek nie stanowi podpisu. Zdaniem Skarżącej ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje prowadzenia egzekucji na podstawie deklaracji sporządzonych z urzędu, które w świetle art. 34 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nigdy nie były środkami dowodowymi w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, ponieważ "nie spełniają wymogu przekazania", są tworzone w systemie informatycznym ZUS bez wiedzy i zgody zainteresowanej strony. Wskazuje, że w sprawie naruszone zostało prawo polskie i prawo międzynarodowe w związku z art. 9 Konstytucji w zakresie dobrej administracji. Jednocześnie Skarżąca nie zgadza się ze stwierdzeniem zawartym w zaskarżonym postanowieniu, że środek egzekucyjny nie jest zbyt uciążliwy, gdyż w jej ocenie "zabieranie" pieniędzy niezbędnych do życia jest bardzo uciążliwe, jest upokarzaniem i torturą. Podniosła, że poza sporem jest, że w obrocie prawnym istnieje decyzja ostateczna z dnia 17 października 1997 r., obejmująca Skarżącą ubezpieczeniem społecznym rolników, a decyzja ta nie została zmieniona, uchylona ani nie stwierdzono jej nieważności.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie po rozpatrzeniu zażalenia wydał postanowienie z dnia 19 września 2022 r., utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w Lublinie.
W treści uzasadnienia Organ podkreślił, że podstawę rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia stanowi przepis art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej jako "ustawa egzekucyjna"). Regulacje dotyczące skargi odnoszą się bezpośrednio do nieprawidłowości w zakresie postępowania egzekucyjnego - dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy - art. 54 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej oraz pod kątem zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej - art. 54 § 1 pkt 2 wskazanej ustawy. Skarga w trybie art. 54 § 1 ustawy egzekucyjnej przysługuje na czynności typu wykonawczego, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania zastosowanego środka egzekucyjnego. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego. Postępowanie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną obejmuje swym zakresem jeden tylko, ograniczony wycinek postępowania egzekucyjnego.
W postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości i zasadności jego prowadzenia. Konsekwencją ewentualnego uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną nie jest umorzenie postępowania egzekucyjnego, a ewentualnie uchylenie kwestionowanej czynności lub usunięcie stwierdzonej wady tejże czynności.
Organ zwrócił uwagę, że Skarżąca nie wskazała żadnych zarzutów formalnoprawnych dotyczących sposobu przeprowadzenia czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego w ZUS, a jedynie kwestionuje zasadność wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz kompetencje organów.
Następnie wyjaśniono, że w sprawie organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych tj. egzekucję ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także renty socjalnej. Ponadto Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.) zapewnia również ochronę zobowiązanego, którego dług zaspokojony ma być z pobieranych przez niego świadczeń z tytułu ubezpieczeń społecznych, określając granice potrąceń (art. 140) oraz kwotę emerytury lub renty wolną od egzekucji i potrąceń (art. 141).
W ocenie Organu czynność egzekucyjna została dokonana prawidłowo. Podstawę dokonania zajęcia stanowiły tytuły wykonawcze wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie. Zgodnie bowiem z art. 67 § 1 ustawy egzekucyjnej, podstawę zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji wierzytelności pieniężnej stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, albo podmiotu prowadzącego rejestr akcjonariuszy, albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu. Wymogi formalne jakim powinno odpowiadać zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, określa art. 67 § 2 ustawy egzekucyjnej. Stosownie natomiast do art. 79 § 1 ustawy egzekucyjnej, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia do organu rentowego - organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób.
Organ stwierdził, że treść zawiadomień o zajęciu świadczenia w ZUS jest zgodna z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa i zawiera wszystkie wymagane przez art. 67 § 2 i § 2a ustawy egzekucyjnej elementy. Dodatkowo zastosowany w toku przedmiotowej egzekucji wzór zawiadomienia o zajęciu odpowiada załącznikowi nr 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 26).
Odnosząc się do kwestii zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego Organ zwrócił uwagę, że należy powiązać ją z obowiązującymi w postępowaniu egzekucyjnym zasadami prowadzenia egzekucji. Ocena tego, czy w danych okolicznościach uciążliwość zastosowanego środka wykracza poza określone ramy musi uwzględniać brzmienie art. 7 § 2 ustawy egzekucyjnej, który to przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Przy czym zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego będzie mogło mieć miejsce jedynie wówczas, gdy w ogóle istnieje wybór w tym zakresie. Co więcej, przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. W konsekwencji zajęte świadczenie emerytalne Skarżącej jest na tym etapie postępowania egzekucyjnego jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym, który ustalił organ egzekucyjny i z którego może zostać zaspokojony wierzyciel. W przedmiotowej sprawie nie ma możliwości wyboru zastosowania mniej dolegliwego środka egzekucyjnego, zwłaszcza że poprzednio zastosowane zajęcia rachunków bankowych w [...] S.A. i [...] Banku [...] S.A. okazały się nieskuteczne w związku z informacjami banków o braku środków na realizację. W tej sytuacji oraz na skutek niewskazania przez Skarżącą żadnego innego środka, który byłby dla niej mniej uciążliwy, a jednocześnie skuteczny w toku egzekucji, zajęcie części emerytury stanowiło nie tylko uprawnienie, ale obowiązek organu egzekucyjnego. W związku z powyższym – zdaniem Organu - że nie zachodzi sytuacja zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.
Na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której domagała się uchylenia skarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie.
W uzasadnieniu wskazała, że nie wiadomo kogo dotyczą wydawane postanowienia - osoby fizycznej, czy firmy. Wyraziła swoją dezaprobatę w zakresie podejmowanych wobec niej czynności egzekucyjnych. Według Skarżącej zaskarżone rozstrzygnięcie nie jest podpisane zgodnie z prawem, bowiem podpis ma identyfikować osobę, która go napisała i nie może to być postawione kilka kresek.
W jej ocenie Organ nie ma podstaw w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do legalizowania egzekucji prowadzonej w oparciu deklarację sporządzoną przez ZUS Oddział w Lublinie z urzędu. Nakładanie zobowiązań bez wcześniejszego przeprowadzenia postępowania narusza polskie prawo oraz Kartę Praw Podstawowych Unii Europejskiej w zakresie prawa do dobrej administracji.
Skarżąca wskazała, że Organ nie zbadał czy ZUS Oddział w Lublinie faktycznie może być wierzycielem i może wystawiać tytuły egzekucyjne. Jej zdaniem z art. 7 Konstytucji i art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie wynika, aby organy rentowe, mogły być wierzycielami należności Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Raz jeszcze podkreśliła, że Dyrektor ZUS Oddział w Lublinie jako organ egzekucyjny nie był uprawniony do przyjęcia tytułu egzekucyjnego od jednostki organizacyjnej, która nie ma podstaw w ustawach do wystawiania tytułów egzekucyjnych, nie jest wierzycielem. W sprawie nie ma deklaracji podatnika, ani decyzji ostatecznej, na podstawie których może być prowadzona egzekucja. Z teksu jednolitego ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ogłoszonego przed nowelizacją ustawy dnia 24 czerwca 2021 roku wynika, że już wtedy wykreślony był art. 47 ust. 2a umożliwiający ZUS sporządzanie deklaracji z urzędu za płatników składek.
Organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, ze zm. dalej jako "p.p.s.a."). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się powszechnie, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. jest niezależne od woli stron, bowiem to uprawnieniem Sądu jest ocena, czy sprawę rozpoznać w trybie uproszczonym, czy też zgodnie z art. 122 p.p.s.a. na rozprawie. (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2020 r., sygn. akt
I FSK 1110/20, I FSK 1121/20 i I FSK 1122/20, z dnia 16 lutego 2021 r., III FSK 2430/21).
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W wyniku takiej kontroli postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest legalność dokonanej przez organ czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, a w konsekwencji zasadność oddalenia skargi na tę czynność.
Podstawą skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, stosownie do art. 54 § 1 ustawy egzekucyjnej (w brzmieniu obowiązującym po 30 lipca 2020 r. – ustawa zmieniająca - Dz. U. z 2019 r., poz. 2070), jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;
- zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Przepisy te stanowią o wyłącznych podstawach skargi, która powinna określać zaskarżoną czynność, zakres żądania i jego uzasadnienie (art. 54 § 2 ustawy egzekucyjnej). Czynność egzekucyjna to, jak wynika z art. 1a pkt 2 ustawy egzekucyjnej, wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie egzekucyjnej. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienie, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu powszechnego. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 ustawy egzekucyjnej skarga nie może stanowić konkurencyjnego – w stosunku do wskazanych wyżej – środka zaskarżenia, a jej ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne związane z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku.
Zatem, skarga w trybie art. 54 § 1 ustawy egzekucyjnej powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, a organ dokonuje oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych przez organ egzekucyjny w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że postępowanie wszczęte skargą na czynności egzekucyjne stanowi jedynie fragment postępowania egzekucyjnego i nie prowadzi do kontroli całego postępowania egzekucyjnego.
W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (np. z powodu wadliwości wystawienia tytułów wykonawczych, czy też nieistnienia obowiązku) ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II FSK 290/13). Dlatego też Skarżąca w niniejszej sprawie nie może skutecznie podnosić tych zarzutów, które są nakierowane na podważenie zasadności wszczęcia i prowadzenia egzekucji.
Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., II FSK 749/13). Zatem – jak już powiedziano – w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej, co zasadnie podkreślono w zaskarżonym postanowieniu. Zasada niekonkurencyjności środków w postępowaniu egzekucyjnym sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach której dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Nie można też ich stosować zamiennie. Każdy z nich dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (por. wyroki NSA: z dnia 31 stycznia 2018 r., II GSK 2972/17; z dnia 24 października 2014 r.,
II GSK 1377/13).
Przechodząc do oceny zasadności skargi wskazać trzeba, że dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy (o czym mowa w art. 54 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej) może polegać na zastosowaniu niedopuszczalnego środka egzekucyjnego lub też zastosowaniu określonego wprawdzie w ustawie środka, ale zastrzeżonego do egzekucji innego rodzaju obowiązków, albo zastosowaniu go w sposób naruszający ustawę. Jak wynika z art. 1a pkt 2 ustawy egzekucyjnej, przez czynność egzekucyjną należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W art. 1a pkt 12 lit a) ustawy egzekucyjnej ustawodawca wskazał środki egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym, dotyczącym należności pieniężnych. Zgodnie z art. 7 § 2 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wyegzekwowania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.
W rozpoznawanej sprawie, organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie egzekucyjnej, tj. w art. 1a pkt 12 lit. a) powołanej ustawy, tj. egzekucję ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także renty socjalnej. Zgodnie z art. 10 § 1 ustawy egzekucyjnej świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach.
Stosownie do art. 79 § 1 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych.
Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia do organu rentowego – zgodnie z § 4 pkt 1 cytowanego wyżej artykułu – organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego (o ile nie został wcześniej doręczony) i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób. Natomiast zgodnie z art. 79 § 2 ustawy egzekucyjnej zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany organu rentowego, właściwego do wypłaty świadczeń.
Z akt sprawy wynika, że w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego zostały wykonane wszystkie czynności, przewidziane w ustawie egzekucyjnej. Zawiadomienia z dnia 31 maja 2022 r. oraz z dnia 2 czerwca 2022 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie emerytalne w ZUS Oddział w Lublinie doręczono skarżącej w dniu 17 czerwca 2022 r., natomiast organowi rentowemu – odpowiednio – 1 i 2 czerwca 2022 r. Treść zawiadomień jest zgodna z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa i zawiera wszystkie wymagane przez art. 67 § 2 i § 2a ustawy egzekucyjnej elementy (oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego, oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności, określenie stosowanego środka egzekucyjnego, numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę zajęcia, kwotę należności, okres, za który należność, została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia, kwotę kosztów egzekucyjnych, wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia, datę wystawienia zajęcia, jego numer, informację o podpisie zgodnie z art. 26e § 1 ustawy egzekucyjnej). Zastosowany w toku przedmiotowej egzekucji wzór zawiadomienia o zajęciu odpowiadał załącznikowi nr 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 26).
Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że zgodnie z art. 7 § 2 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego, co jednak możliwe jest w przypadku możliwości wyboru w tym zakresie. Z przepisu tego wynikają dwie zasady, tj. zasada celowości (stosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania zobowiązania) oraz zasada stosowania najłagodniejszego środka z wielu dostępnych organowi. Specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia przy tym, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego zawsze będzie dla zobowiązanego swego rodzaju dolegliwością. O uciążliwości środka egzekucyjnego nie może jednak świadczyć subiektywne przekonanie strony. Przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe (choć w tym względzie pewne wskazania wykształciła judykatura). W toku danego postępowania egzekucyjnego organ prowadzący to postępowanie powinien zatem w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. Natomiast wykazanie przez zobowiązanego uciążliwości wymaga nie tylko wskazania, na czym uciążliwość polega, ale nadto zidentyfikowania innego prawa majątkowego, do którego mogłyby zostać skierowane czynności egzekucyjne organu, co ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie (i co też zasadnie wskazał organ).
Podkreślenia wymaga, że zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego będzie mogło mieć miejsce jedynie wówczas, gdy w ogóle istnieje wybór w tym zakresie. Co więcej, przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest zagwarantowanie spełnienia warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, a poprzez to zapewnienie także odpowiedniej ochrony interesów wierzyciela.
Słusznie organ odwoławczy wywiódł, że zajęcie świadczeń zobowiązanej było jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym, który ustalił Dyrektor Oddziału ZUS i dzięki któremu mógł zostać zaspokojony wierzyciel. Świadczy o tym chociażby to, że – co jest bezsporne – poprzednio zastosowane zajęcia rachunków bankowych w dwóch bankach okazały się nieskuteczne w związku z informacjami tych banków o braku środków na realizację. Sama zobowiązana również nie wskazała żadnego innego środka, mniej dla niej uciążliwego, a jednocześnie skutecznego w toku egzekucji.
Organ egzekucyjny zastosował zatem środek egzekucyjny przewidziany w ustawie egzekucyjnej, a uprawnienie do jego zastosowania wynika z art. 19 § 4, dającego dyrektorowi oddziału ZUS jako organowi egzekucyjnemu, prawo do stosowania egzekucji ze świadczenia emerytalnego. W związku z powyższym nie zaszła regulowana art. 54 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej sytuacja zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.
Odnosząc się do zarzutów braku podstaw prawnych do działania ZUS jako wierzyciela i Dyrektora ZUS jako organu egzekucyjnego uznać je należało za bezzasadne, gdyż w egzekucji administracyjnej ZUS uczestniczy zarówno jako wierzyciel, jak również jako organ egzekucyjny, którego kompetencje wykonują dyrektorzy poszczególnych oddziałów. Zgodnie z art. 1a pkt 13 ustawy egzekucyjnej przez wierzyciela rozumie się podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym.
W świetle powyższego przepisu Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem uprawnionym do domagania się zapłaty nieopłaconych w terminie przez płatnika należności z tytułu składek. Natomiast według art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Jak jednak wynika z powyższego przepisu, kompetencji do prowadzenia egzekucji administracyjnej nie mają wszyscy, ale tylko wyznaczeni przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych dyrektorzy oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Na podstawie upoważnienia ustawowego rozporządzeniem Ministra Finansów w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne z dnia 2 września 2016 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 1411) właściwy minister wyznaczył jako organ egzekucyjny Dyrektora Oddziału ZUS w Lublinie. W związku z powyższym egzekucja w przedmiotowej sprawie jest jak najbardziej dopuszczalna.
Niezależnie od powyższego wyjaśnić Skarżącej należy że zaskarżone postanowienie zawiera wszystkie elementy, o których mowa w art. 124 § 1 k.p.a., w tym również spełnienie wymogu jego podpisania przez uprawnioną osobę. Podpis powinien być tak złożony, żeby identyfikował autora. W orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje utrwalony pogląd, że podpis pod decyzją lub postanowieniem może być nieczytelny, jeżeli jest on uzupełniony imienną pieczątką składającego podpis, z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego osoby składającej podpis (wyrok WSA w Warszawie z 8 lutego 2007 r., VI SA/Wa 2105/06, LEX nr 312059; wyrok WSA w Warszawie z 25 marca 2009 r., VI SA/Wa 2589/08, LEX nr 1062397; wyrok WSA w Olsztynie z 10 listopada 2009 r., II SA/Ol 918/09, LEX nr 531578). Z imiennej pieczątki na ostatniej stronie zaskarżonego postanowienia w sposób oczywisty wynika, kto podpisał przedmiotowe postanowienie.
Pozostałe zarzuty podniesione w skardze wykraczają poza zakres możliwej kontroli, jakiej dokonują w trybie skargi na czynność egzekucyjną organy i sąd administracyjny.
W konsekwencji Sąd uznał zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego za zgodne z prawem.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.