Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Uzasadniał, że uzyskuje ona dochody z pracy, z działalności gospodarczej (rzędu [...] zł w 2016 r.), dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na pokrycie kosztów sądowych. Jej małżonek otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł netto miesięcznie.
Po wyroku oddalającym skargę, skarżąca ponownie wystąpiła o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uczyniła to na etapie wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku na piśmie. Uzasadniała, że dochody jej i małżonka to [...] miesięcznie. Jednocześnie spłacają kredyty w wysokości [...] zł w skali miesiąca oraz ponoszą bieżące wydatki na utrzymanie siebie i dzieci (łącznie ponad [...] zł miesięcznie). Małżonkowie posiadają dom o powierzchni ponad 100 m˛ oraz grunty leśne i rolne o wartości na poziomie [...] zł.
Postanowieniem z dnia 12 lipca 2018 r. referendarz sądowy odmówił zmiany wcześniejszego postanowienia, odmawiającego przyznania skarżącej prawa pomocy. Ocenił, że sytuacja życiowa, materialna skarżącej nie uległa zmianie, która uzasadniałaby aktualnie uwzględnienie jej wniosku. Podkreślił, że skarżąca zapłaciła wpis od skargi i nic nie wskazuje na to, aby miała być pozbawiona możliwości zapłacenia pozostałych kosztów postępowania.
W sprzeciwie skarżąca akcentowała, że odmowa przyznania prawa pomocy pozbawia ją prawa do sądu. Co więcej, stanowi akceptację wadliwego postępowania organu podatkowego, który wydał wiele decyzji zamiast jednej (skarżąca mówiła o "bezzasadnym rozdrobnieniu"). W konsekwencji koszty postępowania sądowego są wyższe niż odsetki i należność główna. W przekonaniu skarżącej, stanowisko referendarza sądowego jest "formą nacisku", a nawet "próbą zastraszenia jej". Wcześniej skarżąca została "zmuszona" do uiszczenia wpisu od skargi.
Odpowiadając na wezwanie sądowe do złożenia w terminie 7 dni odpisów deklaracji VAT za okresy od stycznia do września 2018 r. oraz odpisu księgi podatkowej wykazującej przychody i wydatki związane z działalnością gospodarczą w 2018 r., skarżąca zwróciła się o wyznaczenie dłuższego terminu. Wyjaśniła, że dotychczas żądane dokumenty nie zostały w pełni przygotowane, zakreślony termin był zbyt krótki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie sądu skarżąca nie wykazała żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy.
Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że czas 7 dni był niewystarczający na złożenie odpisów deklaracji VAT czy księgi podatkowej, a więc dokumentów obrazujących przepływ środków finansowych w działalności gospodarczej w 2018 r. Dlatego nie było żadnych podstaw do przedłużenia terminu zakreślonego skarżącej. W myśl art. 84 w zw. z art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302 - P.p.s.a.). termin zakreślony skarżącej był terminem sądowym i mógł zostać przedłużony tylko z ważnej przyczyny. Tymczasem skarżąca takiej nie wykazała.
W związku z tym, nie można zasadnie rozważać przyznania prawa pomocy skarżącej, która nie przedstawiła w pełni swojej rzeczywistej sytuacji materialnej.
Ponadto skarżąca na potrzeby uzyskania prawa pomocy opisuje znacznie wyższe wydatki niż przychody jej rodziny, co jest kolejnym argumentem przemawiającym za trafnością stwierdzenia, że nie zaprezentowała wszystkich okoliczności dotyczących jej faktycznej kondycji materialnej.
W tym stanie sprawy nie ma podstaw do zmiany wcześniejszego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy w trybie art. 165 P.p.s.a. Nic bowiem nie wskazuje na to, aby sytuacja skarżącej miała ulec znaczącej zmianie w porównaniu z istniejącą w styczniu 2018 r. Poza tym prawo pomocy, co do zasady, przysługuje wyłącznie pod warunkiem, że wnioskujący o ten przywilej wiarygodnie wykaże wszystkie okoliczności obrazujące położenie życiowe, materialne.
Podkreślić przy tym trzeba, że wniosek skarżącej obejmuje żądanie osoby fizycznej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (skarżąca zapłaciła już wpis od skargi, a więc poniosła część kosztów sądowych). Dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie skarżąca ma obowiązek wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przyznanie prawa pomocy trzeba postrzegać jako przywilej, który może znaleźć zastosowanie jedynie w sytuacjach mieszczących się ściśle w wyżej przytoczonej ustawowej przesłance. Oznacza ono bowiem przerzucenie ciężaru kosztów postępowania na innych współobywateli. Dodatkowo, zważywszy na wcześniejszą odmowę przyznania prawa pomocy, skarżąca miała obowiązek wykazać zmianę okoliczności, bez której nie można zastosować art. 165 P.p.s.a. i zmodyfikować wcześniejszego postanowienia.
Wymaga zaznaczenia, że przyznanie prawa pomocy w sytuacji, w której skarżąca wyczerpująco nie opisała wszystkich swoich możliwości płatniczych może doprowadzić do jej nieuzasadnionego uprzywilejowania, wbrew zasadzie równości ponoszenia danin publicznych, o której mówi art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.).
Ponadto należy zauważyć, że skarżąca i jej małżonek uzyskują stałe miesięczne dochody, mają zapewnione potrzeby mieszkaniowe, posiadają i utrzymują dom. Skarżąca nie wykazała żadnych nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności mających wpływ na sytuację życiową, finansową małżonków. Natomiast akcentowała, że nie godzi się z postępowaniem organu. Jednak ten ostatni argument nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek udzielania prawa pomocy.
W rozpatrywanej sytuacji życiowej i materialnej skarżącej nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności, mogące uzasadniać uprzywilejowane traktowanie i przyznanie prawa pomocy. Ponownie należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy oznacza obciążenie kosztami postępowania innych współobywateli. Prawo pomocy jest przewidziane dla osób, które - z przyczyn obiektywnych - nie są w stanie zgromadzić środków potrzebnych na prowadzenie postępowania sądowego bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, nawet przy dołożeniu wszelkich możliwych w danych warunkach starań. Natomiast nie dotyczy skarżących, którzy nie ujawniają wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej.
Skoro skarżąca nie zaprezentowała (przez złożenie konkretnych dokumentów) wszystkich aspektów swojej sytuacji materialnej, które są istotne z punktu widzenia przesłanek koniecznych dla przyznania prawa pomocy, w takim stanie sprawy nie sposób zasadnie przyjąć, że te ustawowe przesłanki zostały spełnione.
W świetle powyższego skarżąca nie wykazała obiektywnie uzasadnionych powodów, aby finansowy ciężar sporu sądowego z organem o zobowiązanie podatkowe z tytułu działalności gospodarczej miał być przerzucany na innych podatników.
Trzeba pamiętać, że prawo pomocy jest odstępstwem od powszechnego obowiązku ponoszenia danin publicznych (do nich należą także koszty sądowe), ustanowionego w art. 84 Konstytucji RP, które na zasadzie wyjątku może znaleźć zastosowanie w sytuacjach obiektywnie szczególnych, niezależnych od samego zainteresowanego, co nie zostało wykazane w realiach rozpatrywanego wniosku. Nie ma zatem podstaw do tego, aby koszty postępowania związane ze sporem prowadzonym przez skarżącą przed sądem miały zostać przerzucone na innych współobywateli, innych podatników.
Podsumowując, należy stwierdzić, że w powyższym stanie sprawy skarżąca nie wykazała istnienia obiektywnych okoliczności uzasadniających zmianę postanowienia z dnia 16 stycznia 2018 r. i przyznanie wnioskowanego prawa pomocy.
Zdaniem sądu, w analizowanych okolicznościach odmowa przyznania prawa pomocy nie stanowi zamknięcia skarżącej drogi do sądu. Ma bowiem u podstaw uzasadnione stwierdzenie, że przedstawione sądowi okoliczności nie obrazują wszystkich aspektów jej kondycji życiowej, materialnej. Takie postępowanie skarżącej wyklucza odejście od zasady przewidzianej w art. 84 Konstytucji RP. Jednocześnie wprost prowadzi do wniosku, w myśl którego skarżąca obiektywnie jest w stanie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny ponieść koszty postępowania w tej sprawie.
Orzeczenia powołane wyżej są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl i w elektronicznym zbiorze LEX.
W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 165, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1- § 3 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.