Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku art. 67a § 1 pkt 3 i art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U z 2015 r., poz. 613 z późn. zm., dalej – O.p.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania R. L. od decyzji Wójta Gminy Ł. G. z dnia [...] o odmowie umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium przypomniało, że skarżący wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2016 r. zwrócił się do organu pierwszej instancji o umorzenie zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie 65 zł. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Wójt Gminy Ł. G. uznał, że w przypadku wnioskodawcy nie wystąpiły okoliczności ustawowe, które mogłyby być podstawą do umorzenia zaległości i decyzją z dnia [...] odmówił mu przyznania wnioskowanej ulgi.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wyjaśnił, że nie posiada żadnego majątku, jest osobą niepracującą i pozostaje pod stałą opieką lekarzy. Zasiłek z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej otrzymał po raz pierwszy w kwietniu i była to kwota 317 zł, którą przeznaczył na zakup wyżywienia i leków. Stwierdził, że nie ma możliwości uregulowania zaległych należności związanych z opłatą za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że odwołanie jest niezasadne.
Przypomniało brzmienie przepisów art. 6h i 6m ustawy dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, z których wynika obowiązek złożenia deklaracji i ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Podało, że w sprawach dotyczących tych opłat stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami jest art. 67a § 1 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.
Kolegium podało, że biorąc pod uwagę treść tego przepisu, skarżący, poza treścią żądania, powinien wskazać na okoliczności uzasadniające przyjęcie, że w jego przypadku występuje "ważny interes" lub "interes publiczny". Pomimo takiego obowiązku, skarżący w treści swojego wniosku nie wskazał bliższych okoliczności, które mogłyby być przyczyną umorzenia zobowiązania podatkowego, ograniczając się do stwierdzenia, że jego trudna sytuacja materialna spowodowana jest brakiem znalezienia pracy.
Zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji podjął czynności zmierzające do ustalenia sytuacji materialnej wnioskodawcy, o czym świadczy protokół o jego stanie majątkowym i z przeprowadzonej z nim rozmowy. Z tego ostatniego wynika, że wnioskujący nie był zainteresowany w uprawdopodobnieniu swoich twierdzeń o braku zatrudnienia i złym stanie zdrowia. Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji wydał swoje rozstrzygnięcie dokonując wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych świadczących o sytuacji życiowej i materialnej strony skarżącej. Podzielił zawarte w zaskarżonej decyzji stanowisko, że sytuacja w jakiej znajduje się skarżący nie odbiega w sposób znaczący od sytuacji dużej części mieszkańców gminy.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący zarzucił organowi odwoławczemu, że nie rozpatrzył wnikliwie jego sytuacji życiowej i że nie posiada środków na pokrycie należności z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Stwierdził, że nie posiada żadnego majątku i jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna bez prawa pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Długoletni okres pozostawania bez pracy był przyczyną choroby alkoholowej, z której się leczy. Skarżący znajduje się w złym stanie zdrowotnym.
Do skargi załączył: zaświadczenie z dnia 13 czerwca 2016 r. z Urzędu Pracy w K. o fakcie zarejestrowania go jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku i kartę informacyjną o pobycie w SPWSS w C. na Oddziale Terapii Uzależnienia od Alkoholu.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 6q ust. 1 ustawy dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2016, poz. 250 z poźn. zm), w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta (...). Zgodnie z art. 67a § 1 O.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: 1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;
- odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a;
- umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.
Decyzja wydana w trybie powołanego wyżej przepisu art. 67a § 1 O.p. jest decyzją uznaniową, z której istoty wynika pozostawienie organowi podatkowemu (tutaj – wójtowi) swobody wyboru określonego rozwiązania. Uznanie administracyjne sprowadza się do tego, że organ podatkowy (tutaj – wójt) jest zobligowany do ustalenia, czy w danej sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające przyznanie ulgi, czyli czy zachodzi “ważny interes podatnika" lub “interes publiczny". W tym celu obowiązany jest wszechstronnie wyjaśnić okoliczności faktyczne. Ustalenie istnienia tych przesłanek nie wiąże go jednak w zakresie rozstrzygnięcia. Innymi słowy, organ pomimo stwierdzenia istnienia wyżej wymienionych przesłanek nie musi udzielić stronie wnioskowanej ulgi. Decyzja taka wymaga natomiast stosownego uzasadnienia. Postępowanie o umorzenie zaległości podatkowej jest postępowaniem, do którego mają zastosowanie reguły postępowania określone w dziale IV O.p.
Dokonując kontroli decyzji wydanej w przedmiocie ulgi podatkowej, sąd ustala, czy kompetentne do tego organy prawidłowo zebrały i rozpatrzyły zebrany materiał dowodowy oraz, czy prawidłowo go oceniły w zakresie ustalenia istnienia przesłanek udzielenia ulgi. Nie jest natomiast uprawniony do kontroli zasadności wyboru przez nie końcowego rozstrzygnięcia. Gdyby tak było, ostatecznie to sąd, a nie organy, decydowałby o tym, czy złożony w tym przedmiocie wniosek strony rozstrzygnąć pozytywnie, czy też nie. Do takiego działania sąd administracyjny nie jest uprawniony.
W rozpoznawanej sprawie, organy uchybiły przepisom prawa procesowego, albowiem nie przeprowadziły żadnych ustaleń dotyczących sytuacji finansowej wnioskodawcy. Prawdą jest, że ciężar wykazania okoliczności świadczących o zaistnieniu przesłanek ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego spoczywa przede wszystkimi na podatniku, jako podmiocie zainteresowanym i że powinien on współpracować z organem w celu ustalenia wszystkich okoliczności stanu faktycznego sprawy. Nie zwalnia to jednak organów od przeprowadzenia odpowiedniego postępowania we własnym zakresie, ani od ewentualnego pouczenia strony, jak taka współpraca ma przebiegać. Dotyczy to zwłaszcza osób nieporadnych, w złej sytuacji zdrowotnej, czy złym stanie psychicznym.
Jak wynika z akt sprawy, w postępowaniu przed organem pierwszej instancji ograniczono się do spisania ze skarżącym w dniu 4 kwietnia 2016 r. protokołu o jego stanie majątkowym, który to protokół załączono do akt i sporządzenia notatki z tego samego dnia, w której pracownik organu (Ż. S.), opisał jak przebiegało uzupełnienie przez innego pracownika (M. Z.) w obecności skarżącego protokołu o jego stanie majątkowym oraz sytuację, jaka zaistniała podczas opuszczania przez niego Biura Urzędu, kiedy to pracownik Urzędu, sporządzający notatkę (Ż. S.) wdała się w rozmowę ze skarżącym, chcąc dokonać merytorycznych ustaleń w sprawie, w czasie której "wzburzona" strona odmówiła wyjaśnień. Notatka została podpisana przez osoby, które miały wówczas kontakt ze skarżącym, czyli przez M. Z. Decyzja organu pierwszej instancji ograniczyła się do podania przesłanek koniecznych do umorzenia zaległości podatkowych (bez ich wyjaśnienia) i stwierdzenia, że strona przesłanek tych nie spełniła.
Po wydaniu decyzji z dnia [...] w dniu [...] maja 2016 r. organ pierwszej instancji zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. G. o podanie informacji, czy R. L. ubiegał się o pomoc finansową. Pismem z tego samego dnia Ośrodek ten poinformował, że R. L. nie ubiegał się o pomoc finansową do marca 2016 r. Na jego wniosek został mu przyznany zasiłek okresowy w wysokości 317 zł od dnia 1 do 30 kwietnia 2016 r.
Po wniesieniu przez skarżącego odwołania, organ drugiej instancji nie przeprowadził żadnych dalszych ustaleń. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że organ pierwszej instancji podjął czynności zmierzające do ustalenia sytuacji materialnej skarżącego, o czym świadczą zgromadzone w sprawie dokumenty (protokół o stanie majątkowym wnioskodawcy i notatka służbowa), że skarżący nie wyrażał chęci do bliższego wyjaśnienia okoliczności mających wpływ na wynik sprawy i że jego sytuacja nie odbiega znacznie od sytuacji dużej części mieszkańców gminy (pomimo, że w protokole o stanie majątkowym, wnioskodawca poinformował, że nie ma żadnego majątku, żadnych dochodów, a związku z tym nie ma w domu, w którym zamieszkuje nawet podstawowych mediów, tj. wody, elektryczności itd.). Nie odniósł się natomiast do pisma z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej.
Wyżej opisanego postępowania organów obu instancji w żaden sposób nie można nazwać "prawidłowym".
Jak wcześniej była mowa, organ administracji zobowiązany jest do przeprowadzenia koniecznego postępowania wyjaśniającego, niezależnie od tego, czy wnioskujący odpowiednio z nim współpracuje, czy nie. Zobowiązany jest do prawidłowego stosowania przepisów, niezależnie od zachowania wnioskującego o udzielenie takiej ulgi.
Jak wynika ze zgromadzonych w tej sprawie dowodów, organy obu instancji nie przeprowadziły żadnego postępowania. Nie można nazwać przeprowadzeniem postępowania pomoc skarżącemu w uzupełnieniu protokołu o jego stanie majątkowym i załączenia go do akt sprawy. Nie wchodzi w zakres pojęcia czynności w postępowaniu wyjaśniającym zatrzymanie skarżącego, podczas, gdy wychodził z Biura Urzędu i przepytanie go co do zasadności wniosku o umorzenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz odnotowanie, że był "wzburzony" i nie chciał wyjaśniać swojej sytuacji życiowej i materialnej. Nie można nazwać brakiem współpracy przez stronę jego gwałtownej reakcji na zatrzymanie go, gdy wychodził z Urzędu Gminy w celu dokonania merytorycznych ustaleń w sprawie.
Jedyną czynnością, jaką przeprowadził organ pierwszej instancji (po wydaniu przez siebie decyzji) było ustalenie w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej, że skarżący do marca 2016 r. nie ubiegał się o pomoc finansową. Na jego wniosek taką pomoc przyznano mu w kwietniu. Pomimo, że dokument w tej sprawie znajduje się w aktach postępowania, organ odwoławczy w żaden sposób go nie ocenił.
W ocenie Sądu organy orzekające w tej sprawie miały możliwości sprawdzenia sytuacji finansowej skarżącego. Mogły ustalić w odpowiednich organach nie tylko, czy skarżący otrzymuje środki z pomocy społecznej, ale czy rzeczywiście jest bezrobotny i czy są dla niego oferty pracy. Ustalić, czy skarżący rzeczywiście jest w tak tragicznej sytuacji, że w domu, w którym mieszka, nie ma mediów, a wyżywienie w większej części zapewnia mu rodzina i znajomi. Bez takich ustaleń nie można twierdzić, że jego sytuacja życiowa jak taka, jak dużej części innych mieszkańców gminy.
Jeśli chodzi o załączone do skargi przez skarżącego dokumenty: zaświadczenie z Urzędu Pracy w K. i Kartę Informacyjną o pobycie w szpitalu – dokumenty te nie mogą być rozpatrywane na etapie postępowania sądowego. Są to dokumenty, które mogą być ocenione tylko w postępowaniu przed organem administracji.
Mając na uwadze powyższe, uznać należy, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w sposób, który może mieć wpływ na wynik sprawy. Z tego też powodu należało ją uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).
Wynagrodzenie ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi przyznane zostało na podstawie art. 251 tej ustawy w związku z § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).