Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2016 r. T. G. (l.
- 90) wystąpiła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.
Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z renty w kwocie [...]zł netto. Środki te przeznacza na leczenie (200 zł), bieżące utrzymanie (500 zł), opłaty eksploatacyjne (250 zł), spłatę zaciągniętych pożyczek (450 zł) oraz egzekucję (380 zł). Majątek jaki posiada to mieszkanie o pow. 22,5 m2 w którym zamieszkuje.
Referendarz sądowy zważył, co następuje
Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu może nastąpić, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 - zwanej dalej p.p.s.a.). Z kolei przyznanie takiego prawa w zakresie częściowym możliwe jest, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Przez wskazany uszczerbek, należy natomiast rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Innymi słowy dopiero pozbawienie strony środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania uzasadnia przyznanie omawianego zwolnienia. Tym samym sam uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy.
Odnosząc powyższe do złożonego wniosku, referendarz sądowy nie znalazł dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony skarżącej jest na tyle ciężka, iż wymaga zwolnienia całkowicie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Niemniej jednak w jego ocenie wniosek strony zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdej opłaty sądowej ponad kwotę 100 złotych i ustanowienie adwokata z urzędu.
Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokość wpisu od skargi wynosi 500 zł - zgodnie z treścią § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez stronę skarżącą opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł.
Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi i pozostałych ewentualnych kosztów sądowych oraz wolnorynkowy koszt ustanowienia pełnomocnika z wyboru w zestawieniu z sytuacją finansową strony skarżącej oraz fakt, że uiszczenie przywołanej opłaty jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części przekraczającej kwotę 100 zł z budżetu państwa i ustanowienia dla strony zawodowego pełnomocnika. Innymi słowy zestawienie kosztów postępowania, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla skarżącej byłoby wyłącznie uiszczenie wpisu od skargi oraz pozostałych opłat w ich pełnej wysokości. Przedstawiona przez stronę sytuacja rodzinna i dochodowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja ta nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie.
Jak już zaznaczono instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Pogląd taki wielokrotnie prezentował Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11; LEX nr 1104128). W ocenie referendarza wnioskodawcy nie można jednak zaliczyć do tego typu osób. Wskazać bowiem należy, że skarżąca posiada stały dochód z tytułu renty. Ma przy tym zapewnione warunki mieszkaniowe i nie wykazuje trudności w pokrywaniu bieżących kosztów utrzymania.
Uwzględniając powyższe należało uznać, że dochód strony mimo, iż obciążony kosztami leczenia i spłatą zaciągniętych pożyczek (co nie może być obierane jako przesłanka przyznania prawa pomocy) jest w stanie zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym jego gospodarowaniu ponieść również ciężar niewielkiej części kosztów postępowania sądowego, który zgodnie z niniejszym rozstrzygnięciem obecnie ogranicza się do uiszczenia kwoty [...] zł tytułem wpisu sądowego. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia przy tym ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną strony skarżącej, zabezpieczając gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu, a dodatkowo nie powoduje przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa.
Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.