Uzasadnienie
Pismem z dnia 23 sierpnia 2016 r. S. G. i A. D. – G., zastępowani przez zawodowego pełnomocnika wystąpili do tutejszego Sądu ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 6 lipca 2016 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r.
Następnie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 2.000 zł, skarżący złożyli wnioski o zwolnienie ich od kosztów sądowych.
Z podanych informacji wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę skarżącego w kwocie [...]zł brutto ([...] zł netto) oraz renty otrzymywanej przez skarżącą w wysokości [...] zł.
W skład ich majątku wchodzi mieszkanie o pow. 38,68 m2 oraz niezabudowana nieruchomość rolna o pow. 0,33 ha.
Do wniosku skarżący dołączyli m.in. wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, zeznania podatkowe za lata 2014-2015, nakazy podatkowe oraz dowody wpłat za: czynsz, energie elektryczną, gaz, telefon i telewizję kablową. Dodatkowo podnieśli, że spłacają pożyczkę ([...] zł/miesiąc) oraz zaległości podatkowe rozłożone na raty (około [...] zł/miesiąc).
Referendarz sądowy zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Nie mniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, że w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku w drodze przyznania prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy strona występująca z takim wnioskiem wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania.
Zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiegają się w rozpoznawanej sprawie skarżący może natomiast zostać przyznane stronie, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Odnosząc powyższe do wniosku strony skarżącej, referendarz sądowy nie znalazł dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, iż wymaga całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Niemniej jednak w ocenie referendarza sądowego wniosek strony zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. przez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł.
Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokości wpisu od skargi wynosi 2.000 zł. Natomiast w drugiej prowadzonej równolegle sprawie wysokość wpisu wynosi 1.206 zł.
Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi w obydwu sprawach skarżących w zestawieniu z ich sytuacją finansową oraz fakt, że uiszczenie tej opłaty jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi przez sąd zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części przekraczającej 500 zł wpisu od skargi z budżetu państwa. Innymi słowy zestawienie kosztów postępowania, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla strony byłoby wyłącznie uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości. Przedstawiona przez stronę sytuacja rodzinna i majątkowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja majątkowa strony skarżącej nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie.
Nie sposób bowiem pominąć, że skarżący posiadają stałe źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę skarżącego oraz renty jego małżonki. Dochody te zaspokajają wszystkie niezbędne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem by skarżący zalegali z jakimikolwiek płatnościami. Na bieżąco dokonuje niezbędnych zakupów i reguluje zobowiązania.
W tym miejscu wskazać należy, że fakt, iż wydatki ponoszone przez stronę skarżącą pochłaniają zasadniczo całość miesięcznych dochodów, nie oznacza jeszcze, że ta powinna zostać zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych w całości. Prawo pomocy może być bowiem przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Skarżący oraz jego małżonka posiadają natomiast stałe źródło dochodów w łącznej wysokości około [...] zł netto miesięcznie, co oznacza, że są w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania uiszczając w niniejszej sprawie wpis w wysokości 500 zł.
W kontekście zaś wydatków strony oraz jej zobowiązań pamiętać należy, iż koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Co więcej, strona wstępująca na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i powinna w związku z tym znaleźć pokrycie w swych dochodach przez ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, niepubl.). Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.).
Konkludując - zdaniem referendarza sądowego - uiszczenie przez stronę skarżącą wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego w wysokości 500 zł oraz pozostałych - ewentualnych na ten czas - kosztów sądowych nie tylko nie stworzy zagrożenia dla jej egzystencji, ale też uczyni zadość konstytucyjnej zasadzie ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznoprawnych.
Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.