Wyrok WSA w Lublinie z 26 kwietnia 2023 r., I SA/Lu 98/23

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie

Rozpoznanie

na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2023 r.

Sprawa

sprawy ze skargi K. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 19 grudnia 2022 r. nr 0601-IEW.711.34.2022.6 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.

Skład

Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz, WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca)
Starszy sekretarz sądowy Ewelina Piskorek protokolant

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 grudnia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia K. P., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z 21 września 2022 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. siedmiu tytułów wykonawczych.

Z uzasadnienia postanowienia oraz z akt sprawy wynika, że wyrokiem z 27 września 2021 r. Sąd Okręgowy w L. uznał za bezskuteczne wobec powoda Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. 5 umów darowizn środków pieniężnych zawartych pomiędzy E. I. C. i K. P. na łączną kwotę [...]zł. Sąd Apelacyjny w L. wyrokiem z 1 kwietnia 2022 r. oddalił apelację wniesioną przez pozwanego.

Pismem Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z 5 września 2022 r. K. P. został poinformowany o zajęciach wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Alior Bank S.A. dokonanych w toku postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec E. C. oraz o tym, że organ egzekucyjny złożył wniosek o realizację zajęć z rachunków bankowych prowadzonych dla K. P..

Pismem z 12 września 2022 r. skarżący wniósł zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wskazując jako podstawę art. 33 § 2 pkt 2c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej "u.p.e.a."), to jest określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z art. 532 Kodeksu cywilnego oraz art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., to jest brak uprzedniego doręczenia upomnienia.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z 21 września 2022 r. odmówił wszczęcia postępowania wskazując, że skarżącemu nie przysługuje prawo do złożenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, ponieważ nie jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a.

W zażaleniu skarżący, wnosząc o uchylenie postanowienia organu egzekucyjnego pierwszej instancji, zarzucił naruszenie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze z,. dalej "k.p.a.") w związku z art. 1a pkt 20 i art. 33 § 1 u.p.e.a., przez błędne przyjęcie, że osobie, do której majątku skierowano egzekucję administracyjną w sposób bezprawny nie przysługuje prawo wniesienia zarzutu.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. prawo wniesienia zarzutu w sprawie egzekucyjnej przysługuje zobowiązanemu. W rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. zobowiązanym jest osobą prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym albo, obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym – również osoba lub jednostka, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. Według organu nadzoru skarżący nie jest zobowiązanym, ponieważ nie jest osobą, która nie wykonała w terminie ciążącego obowiązku zapłaty należnych zobowiązań podatkowych. Zobowiązanym jest dłużnik, wobec którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Osoba trzecia, która uzyskała przysporzenie - tak jak w tym wypadku na podstawie umów darowizn - a następnie to przysporzenie, a dokładniej - czynność do niego prowadząca została uznana za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela – nie jest zobowiązanym w rozumieniu ustawy egzekucyjnej. Słusznie zatem organ pierwszej instancji stwierdził, że skoro skarżący nie posiada statusu "zobowiązanego", to w konsekwencji nie ma legitymacji legitymacji do wszczęcia postępowania dotyczącego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

Organ odwoławczy wskazał, ze zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

W skardze do sądu skarżący wnosił o uchylenie wyżej wskazanego postanowienia w całości, zarzucając naruszenie art. 138 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego zażaleniem postanowienia organu pierwszej instancji, podczas gdy przy wydawaniu tego postanowienia doszło do naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 1a pkt. 20 i art. 33 § 1 u.p.e.a., przez błędne przyjęcie, że osobie do której majątku skierowano egzekucję administracyjną w sposób bezprawny nie przysługuje prawo wniesienia zarzutu. Według skarżącego nie tylko zobowiązany, ale także inne osoby w stosunku do których majątku prowadzone jest postępowanie egzekucyjne mają prawo do wniesienia zarzutu; np. małżonek zobowiązanego, czy też dłużnik zajętej wierzytelności.

W odpowiedzi na skargą Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wnosił o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest usprawiedliwiona, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

Według art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Nie ma wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie jest zobowiązanym, którego dotyczy przepis art. 33 § 1 u.p.e.a., ponieważ nie jest nim w rozumieniu art. 1a § 1 pkt 20 u.p.e.a.

Według tego przepisu zobowiązanym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym albo, obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym – również osoba lub jednostka, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. W rezultacie przez zobowiązanego należy rozumieć podmiot wskazany w tytule wykonawczym, czerpiący uprawnienie do brania udziału w postępowaniu egzekucyjnym w administracji z faktu wskazania go w tytule wykonawczym. Skarżący nie jest zobowiązanym, ponieważ nie jest osobą, która nie wykonała w terminie ciążącego obowiązku zapłaty zobowiązań podatkowych. Zobowiązaną jest wskazana w tytule wykonawczym E. C., w stosunku do której prowadzona jest egzekucja. Skarżący jest osobą trzecią, która ma obowiązek znosić egzekucję skierowaną do składnika jego majątku, ponieważ umowa darowizny, na podstawie której uzyskał przysporzenie od zobowiązanej, została uznana wyrokiem sądu powszechnego za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela. Środkiem ochrony takiej osoby nie jest zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Takim środkiem może być żądnie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, do którego egzekucja została skierowana (art. 38 § 1 u.p.e.a.).

Legitymacja do wnoszenia środków prawnych przez zobowiązanego ma charakter formalny - wynika z samego faktu wskazania w tytule wykonawczym tego podmiotu jako zobowiązanego. Podmiot niewskazany w tytule wykonawczym jako zobowiązany nie może wnosić środków prawnych przysługujących zobowiązanemu ani żądać uznania go za zobowiązanego, nawet jeżeli egzekucja dotyka jego praw. Nie oznacza to braku ochrony osoby trzeciej w postępowaniu egzekucyjnym w razie skierowania egzekucji do przysługujących takiej osobie rzeczy lub prawa majątkowego, ponieważ przysługuje jej inny środek ochrony na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a.

Prawidłowość wskazania konkretnego podmiotu jako zobowiązanego ma znaczenie na etapie sporządzania tytułu wykonawczego przez wierzyciela oraz w toku postępowania egzekucyjnego - dla oceny zasadności zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego. Jedyne odstępstwa od zasady, że prawo do zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje tylko zobowiązanemu, który jest nim jednocześnie w znaczeniu zarówno materialnym (nie wykonał w terminie obowiązku), jak i formalnym (wymieniony w tytule wykonawczym) stanowi przyznanie legitymacji do zarzutów podmiotowi błędnie wskazanemu w tytule wykonawczym jako zobowiązany (art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a.) oraz uczestniczącemu w egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego na prawach zobowiązanego ze względu na rozporządzenie przez zobowiązanego składnikowi majątku po ich zajęciu (art. 37c § 1 u.p.e.a.).

W sytuacji kiedy skarżący nie jest zobowiązanym i w związku z tym nie może skutecznie złożyć zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, uzasadniona była odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259).