Uzasadnienie
Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że J.S. podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej i dokonał wymiaru składek na te ubezpieczenia za okres od czerwca 2001 r. do września 2002 r..
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", oddalił odwołanie strony od powyższej decyzji, zaś wyrokiem z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", Sąd Apelacyjny oddalił apelację od w/w wyroku Sądu I instancji.
Pismem z dnia 12 listopada 2010 r. J.S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o zmianę decyzji z dnia "[...]" w sprawie podlegania ubezpieczeniu społecznemu w okresie od 8 czerwca do 30 listopada 2001 r..
Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując w podstawie prawnej art. 149 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 83a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), odmówił wznowienia postępowania w sprawie obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym.
Rozpatrując odwołanie od powyższej decyzji, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaskarżonym rozstrzygnięciem z dnia "[...]" utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]", pouczając stronę o prawie wniesienia w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji, skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie.
Skarga na decyzję ZUS z dnia "[...]" wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w dniu 18 lutego 2011 r.
W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując, ze iż w sprawie nie wystąpiła określona w art. 83a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przesłanka wznowienia postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przedmiotem skargi jest wydana w trybie art. 83a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dnia "[...]" w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że stosownie do art. 177 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Jednocześnie ustawa zasadnicza w art. 184 precyzuje, że Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Przyjęcie domniemania właściwości sądów powszechnych we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych ustawowo dla innych sądów, prowadzi do wniosku, że dla uznania właściwości sądu szczególnego, w tym sądu administracyjnego, konieczne jest istnienie w systemie prawa przepisu rangi ustawowej, który wskazywałby, że ten właśnie sąd jest właściwy do rozpoznania sprawy.
Na gruncie niniejszej sprawy istotne jest również, że przepis art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) zawiera definicję legalną spraw cywilnych, które określa jako sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz inne sprawy, do których przepisy Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Z powyższego wynika, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych zostały pod względem formalnym zakwalifikowane przez ustawodawcę jako sprawy cywilne, pomimo, iż w ujęciu materialnym spełniają przesłanki uznania ich za sprawy administracyjne. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 lipca 2006 r., sygn. akt II GSK 84/06 (Lex nr 267015), oznacza to, że nie każda sprawa dotycząca działalności administracji publicznej w rozumieniu art. 3 p.p.s.a. może być rozpoznana przez sąd administracyjny.
Odwołując się poczynionych na wstępie uwag odnośnie określonego przepisami Konstytucji RP zakresu kognicji sądów administracyjnych, zwrócić należy uwagę na treść art. 83 ust. 1 – 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 83 ust. 1 tej ustawy Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, w szczególności w sprawach wymienionych w pkt 1 – 5. W art. 83 ust. 2 wspomniana ustawa wprowadza regułę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji administracyjnych podejmowanych przez Zakład w indywidualnych sprawach. Do kompetencji sądów administracyjnych zostały natomiast przekazane jedynie sprawy wymienione w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. sprawy ze skarg na decyzje przyznające świadczenie w drodze wyjątku oraz na decyzje odmawiające przyznania takiego świadczenia, a także na decyzje w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
W tym zakresie ustawa nie przewiduje bowiem możliwości wniesienia odwołania, lecz wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się zaś odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Natomiast w myśl art. 83a ust. 1 w/w ustawy prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. Ustęp 2 powołanego przepisu stanowi z kolei, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.
Z wyżej przywołanej regulacji o charakterze szczególnym wynika, że co do zasady wszelkie kwestie związane z ubezpieczeniem społecznym Zakład Ubezpieczeń Społecznych załatwia w drodze decyzji administracyjnych, od których przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Wyłącznie sprawy określone w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały poddane kognicji sądów administracyjnych. Tylko w takim wąskim zakresie ustawodawca dopuścił drogę sądowoadministracyjną w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.
Kontroli sądu powszechnego podlegają też co do zasady decyzje wydane w trybie nadzwyczajnym, o którym mowa w art. 83a w/w ustawy. W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 września 2009 r., o sygn. akt I UK 109/09, (Lex nr 550987), Sąd Najwyższy podniósł, że decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służących do weryfikacji decyzji ostatecznych, z istoty swej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Stąd też brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniu społecznemu i wymiaru składek w zależności od tego, czy decyzja została wydana w trybie zwykłym, czy w trybie nadzwyczajnym.
Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 lipca 2008 r. o sygn. akt II GSK 240/08, (Lex nr 493540), stwierdził, że przepis art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala w drodze wyjątku na weryfikację przez sąd administracyjny ostatecznej decyzji Zakładu, jednak wyłącznie pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Przepis ten wskazuje na możliwość uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji ostatecznej Zakładu na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Takiego odesłania do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie ma w treści ust. 1 tego artykułu, co wskazuje na brak podstaw do formułowania wniosku o dopuszczalności drogi przed sądem administracyjnym w sprawach decyzji wydanych na podstawie tego przepisu.
W pełni podzielając powyższe stanowisko NSA, wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie strona skorzystała z możliwości wniesienia odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, od decyzji "[...]" wydanej w trybie zwykłym. Tym samym, w sprawie z wniosku strony o ponowne ustalenie składek na ubezpieczenia w trybie nadzwyczajnym właściwy jest sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. Złożona w niniejszej sprawie skarga dotyczyła zatem sprawy spoza zakresu właściwości sądu administracyjnego.
Zgodnie z art. 58 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie tego przepisu postanowił jak w sentencji.