Uzasadnienie
A. M. (dajej: skarżący, wnioskodawca, strona), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lipca 2013 r. do stycznia 2014 r. W skardze zawarł również wniosek o zwolnienie od opłaty od skargi.
Następnie wnioskiem z dnia 7 marca 2016 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych.
Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z 5-letnią córką. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada majątku, jak i dochodów. Nie ponosi także kosztów, "wszystko opłaca konkubina". Nie posiada umów leasingu, najmu, dzierżawy. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że prowadził działalność gospodarczą w zakresie handlu zagranicznego. W ramach prowadzonej działalności dokonał dostawy towaru za prawie 3 miliony zł., co oznacza 700.000 zł z tytułu zwrotu VAT. Jednakże UKS zakwestionował dostawę towarów i wstrzymał wypłatę zwrotu z tytułu VAT. Podniósł, że jest na utrzymaniu konkubiny, choć domaga się alimentów na rzecz córki. Dodał, że jest zadłużony, nie posiada żadnego majątku.
Pismem z dnia 23 lutego 2016 r. skarżący na podstawie art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia jego braków formalnych poprzez wypełnienie bądź skreślenie każdej niezacienionej rubryki formularza PPF. Jednocześnie na podstawie art. 255 p.p.s.a. wnioskodawca zobowiązany został do złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący pismem z dnia 1 kwietnia 2016 r. uzupełnionym następnie poprzez osobiste podpisanie pismem z dnia 8 kwietnia 2016 r. oświadczył, że:
- - nie rozumie skierowanych do niego pytań,
- - z nikim nie rozmawia, mieszka w opuszczonym domu,
- - K. D. nie jest jego konkubina. W złożonym oświadczeniu na formularzu PPF, iż K. D. jest jego konkubina napisał, gdyż sądził, że do siebie wrócą. W związku z powyższym nie jest w stanie wskazać informacji jakich wymaga Sąd,
- - nie jest w stanie określić dochodów K. D. albowiem nie ma do nich dostępu,
- - matka wnioskodawcy utrzymuje się z renty w wysokości 1000 zł, siostra wnioskodawcy przebywa w Niemczech, nie utrzymuje z nią kontaktów,
- - oświadczył, że jest błąd w adresie pod jakim przebywam, "chodzi o "[...]"". Wyjaśnił, że jest to siedlisko, opuszczony dom po byłej żonie, gdzie można się jedynie przespać i "rozpalić drewnem w starym kaflowym piecu". W związku z powyższym stwierdził, iż jest nędzarzem,
- - nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy,
- - nie pozostaje z K. D. we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada nieruchomości jak i ruchomości ponad kwotę 5.000 zł,
- - nie ma rachunków bankowych, te firmowe są zajęte, nie otrzymuje dochodów,
- - w zakresie udokumentowania swojego zadłużenia wnioskodawca wyjaśnił, że "stracił firmę, prestiż, rodzinę, dom, samochód tylko z powodu, że zdaniem UKS-u nie doszło do transakcji kupna-sprzedaży, co uniemożliwiło mu skorzystanie z preferencyjnej stawki 0% VAT".
Do pisma załączył kopię:
- - oświadczenia K. D., że nie jest konkubiną A.M. i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. K. D. oświadczyła również, że od października 2015 r. skarżący ma zasądzone alimenty na dziecko,
- - kopię wezwania z dnia 23.03.2016 r.
- - kopię odpisu formularza PPF z dnia 7 marca 2016 r,
Referendarz sądowy zważył, co następuje
Zgodnie z art. 245 § p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym –gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Oceniając przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że wniosek nie może zostać uwzględniony w związku z nieudzieleniem przez wnioskodawcę rzetelnych i wiarygodnych wyjaśnień zarówno na formularzu PPF jak i na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób stwierdzić, że skarżący wykazał spełnienie przez siebie przesłanek do przyznania prawa pomocy, ponieważ pierwotnie złożone oświadczenie, na urzędowym formularzu, jest bardzo lakoniczne, również złożone na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. oświadczenie nie wyjaśniło wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji zarówno życiowej jak i materialnej wnioskodawcy.
Po pierwsze stwierdzić należy, że skarżący został wezwany do przedstawienia oświadczenia o wysokości i źródłach uzyskiwanego dochodu jak i do wskazania zarówno rodzaju jaki wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie. Kwestia ta jest zasadnicza dla rozpoznania wniosku skarżącego, bez tych informacji nie sposób odnieść się w jakikolwiek sposób do możliwości finansowych wnioskodawcy i ewentualnie możliwości udzielenia mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawionych przez wnioskodawcę wyjaśnień w tym zakresie nie sposób uznać za rzetelne. Przede wszystkim w formularzu PPF wnioskodawca wyjaśnił, że nie uzyskuje dochodów, wszelkie koszty jego utrzymania ponosi konkubina.
Następnie na wezwanie do określenia wysokości uzyskiwanych dochodów przez konkubinę skarżącego, wnioskodawca wyjaśnił, że konkubina nie utrzymuje go już, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Nie wyjaśnił przy tym z jakich środków żyje, jakie ponosi koszty utrzymania. Podkreślić należy, że z oświadczenia wnioskodawcy nie wynika, aby korzystał z czyjeś pomocy finansowej czy też pomocy organizacji i instytucji do tego powołanych. Kierując się doświadczeniem życiowym nie sposób dać wiarę wnioskodawcy, że nie ponosi on jakichkolwiek wydatków, a co się z tym wiąże jakie uzyskuje dochody na ich pokrycie i z jakiego źródła. Stwierdzić bowiem należy, że każdy bez względu na sytuację życiową ma wydatki ich rodzaj i wysokość uzależniona jest od możliwości finansowych i potrzeb, jest to nieodzowny element życia, koszty te ponosi samodzielnie ze swoich dochodów lub też finansują je instytucje lub organizacje do tego powołane lub też korzysta ze wsparcia innych osób.
Skarżący poza lakonicznym oświadczeniem, iż "stracił firmę, prestiż, rodzinę, dom, samochód" nie wyjaśnia jaki posiadał majątek w okresie od 1.01.2014 r. do 23.03.2016 r. Złożone oświadczenie, że nie posiada aktualnie majątku o wartości ponad 5 tysięcy zł, nie jest kompletną odpowiedzią na wezwanie. Wyjaśnić przy tym należy, iż okoliczność w jaki sposób wnioskodawca rozporządza swoim majątkiem w toku prowadzenia postępowania podatkowego jest istotna dla merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, już na etapie postępowania przed Sądem administracyjnym. Okoliczność tę dostrzegł i podkreślił m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9.03.2016 r. sygn. akt I GZ 86/16 gdzie stwierdził "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący wiedząc, że w grudniu 2014 r. zostały wszczęte przez Naczelnika Urzędu Celnego "[...]" postępowania podatkowe w zakresie określenia wysokości zobowiązania podatkowego powstałego w podatku akcyzowym, w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym olejów smarowych, winien był się liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe" (publ.: CBOSA).
W konsekwencji prawo pomocy nie przysługuje takiej osobie, która wprawdzie dysponowała środkami na pokrycie kosztów sądowych, lecz się ich wyzbyła, m.in. rozdysponowując je na inne cele (por. postanowienie z dnia 28.07.2008 r., sygn. akt I FZ 304/08, LEX nr 494243)
Wnioskodawca nie przedstawił także wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Stwierdzić należy, że okoliczność, iż rachunki firmowe zostały zajęte nie zwalniała go z obowiązku przedstawienia wyciągów z tych rachunków. Podkreślić należy, że analiza tego rodzaju dokumentów umożliwia pełne ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego i jego rodzinę środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy strona ewentualnie miała możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Wskazuje również na rodzaj i wysokość kosztów, które skarżący oraz jego bliscy ponoszą.
Co więcej, nieprzedłożenie tych dokumentów, pozbawia możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego i to niezależnie od tego, że ostatecznie może okazać się, że na posiadanych rachunkach bankowych nie zgromadził on czy jego żona znacznych środków pieniężnych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25.05.2010 r., II SAB/Ol 20/10, LEX 668164). Niedostosowanie się do wezwania, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy. W ocenie rozpoznającego wniosek, strona która w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, musi się liczyć z tym, że nie będzie podstaw do uznania zasadności jej wniosku.
Niewyjaśniona pozostaje także kwestia posiadanego przez wnioskodawcę ewentualnie zadłużenia, kwestia płacenia alimentów na dziecko. Poza bowiem lakonicznym oświadczeniem konkubiny, że od października 2015 r. wnioskodawca ma zasądzone alimenty, wnioskodawca nie przedstawił ani kopii dokumentu potwierdzającego ten fakt jak i potwierdzenia zapłaty jakichkolwiek sum z tego tytułu.
Niezależnie od powyższego podkreślić należy, że skarżący nie wyjaśnił w sposób wiarygodny wątpliwości dotyczących jego aktualnego miejsca zamieszania. W złożonym bowiem na wezwanie oświadczeniu twierdzi, że zamieszkuje ("przebywa") w miejscowości "[...]", w domu swojej byłej żony, jednocześnie zarówno w skardze jak i formularzy PPF jako adres do doręczeń wskazuje"[...]". Dodatkowo zauważyć należy, że jak wynika to z akt sprawy regularnie odbiera kierowaną do niego korespondencję właśnie pod tym adresem (k. nr 19, k. nr 32). Zauważyć przy tym należy, że adres ten jest tożsamy z adresem wskazanym przez konkubinę skarżącego, z którą jak oświadczył wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Także konkubina K. D. składając oświadczenie z dnia 1.04.2016 r. oświadczyła, że A. M. zamieszkuje w innym miejscu "wymagałam od niego aby się wyprowadził ponad 6 miesięcy temu".
Ponadto niezrozumiale jest dla rozpoznającego wniosek, że w sytuacji gdy jak twierdzi nie posiada żadnych dochodów, nie pracuje nie korzysta on z wszelkich możliwości znalezienia pracy, choćby za pośrednictwem Urzędu Pracy. Podkreślić bowiem należy, że od osób wnioskujących o przyznanie prawa pomocy wymaga się również aby podjęły wszelkie możliwe działania, w celu samodzielnego choćby częściowego poniesienia kosztów zainicjowanych przez siebie postępowań, zanim ciężar ten przerzucą na Budżet Państwa a pośrednio na ogół społeczeństwa. Przerzucenie całego ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet państwa, w tej sytuacji, stanowiłoby naruszenie zarówno art. 71 jak i art. 84 Konstytucji RP. Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia zarówno dobro rodziny (jednostki) jak i zasadę powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP.
Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami(por. postanowienie NSA z dnia 4.07.2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl dalej: CBOSA). np. w sytuacji gdy osoba wykorzystała wszelkie możliwe sposoby aby znaleźć pracę a pomimo pojętych działań nie udało jej się to. Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 25.04. 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, publ.: CBOSA).
Zapobiegliwości i przezorności w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów, także sądowych (postanowienie z dnia 9.07.2008 r., sygn. akt I FZ 265/08, LEX nr 494324).
Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wyjątkowy charakter tej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna więc podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, referendarza sądowego, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 5.07.2013 r., sygn. akt II OZ 546/13, opubl.: CBOSA).
Ponadto z uwagi na wyjątkowość tej instytucji, przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy muszą być interpretowane ściśle (por. postanowienie NSA z dnia 29.05.2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, opubl.: CBOSA).
W sytuacji zatem gdy na podstawie oświadczenia wnioskodawcy nie sposób ustalić skąd skarżący bierze środki na utrzymanie, gdzie faktycznie zamieszkuje, jaki posiadał majątek, jakimi środkami dysponował na rachunku bankowym i jakiego rodzaju operacji bankowych dokonywał, brak było podstaw do stwierdzenia, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Reasumując przedmiotowe rozważania, należy stwierdzić, że tylko wyjaśnienie – w sposób niebudzący wszystkich przedstawionych wyżej wątpliwości –dotyczących stanu rodzinnego i materialnego wnioskodawcy oraz nadesłanie brakujących dokumentów, umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niewątpliwie, sytuacja, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności, co do sytuacji materialnej wnioskodawcy, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. Stanowisko takie podziela również Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który w wyroku z dnia 16.10.2012r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem.
W szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.