Uzasadnienie
D.K. (dalej skarżący, strona, wnioskodawca, odwołujący się, producent rolny, beneficjent) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej Dyrektor ARiMR, organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.
Jak wynika z akt sprawy producent rolny podjął w dniu 4 maja 2011r. pięcioletnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu 8 Ochrona gleb i wód, wariantu 8.3.1 - międzyplon ścierniskowy. W kolejnych latach Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w "[...]" (dalej Kierownik ARiMR, organ I instancji) przyznawał ww. płatność za powierzchnię uwzględnioną 14,78 ha (na rok 2011), 14,45 ha (na 2012r.), 5,00 ha (na rok 2013), 6,14 ha (na rok 2014).
Producent rolny złożył w dniu 29 maja 2015r. na formularzu W-1/01 w Biurze Powiatowym w "[...]" wniosek o przyznanie płatności na rok 2015, w którym nie zadeklarował żadnej z działek rolnych do płatności rolnośrodowiskowej. Ponadto w pozycji 22 wniosku [str. 4/4 formularza – brak numeracji kart akt administracyjnych nadesłanych do tut. Sądu (naniesiono numerację w sposób nietrwały)] oświadczył, że rezygnuje z kontynuowania zobowiązania podjętego w ramach pakietu 8 w ramach pakietu rolnośrodowiskowego (PROW 2007-2013). Do wniosku strona dołączyła oświadczenie o braku akceptacji dostosowania do nowych norm prawnych z dnia 29 maja 2015r., w którym poinformowała, że nie akceptuje dostosowania, o którym mowa w art. 46 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) na 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L nr 368 z 23.12.2006r., ze zm. – dalej rozporządzenie nr 1974/2006), w zakresie zmiany wymogów dla wariantów 8.1,8.2 i 8.3 pakietu 8 Ochrona gleb i wód.
Wobec zaniechania kontynuowania zobowiązania, Kierownik ARiMR wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie przyznanych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego przyznanych na ww. lata na mocy kolejnych decyzji: z dnia 12 grudnia 2011r. nr "[...]" – za 2011r., decyzji z dnia 3 grudnia 2012r. nr "[...]" – za 2012r., decyzji z dnia 22 października 2013r. nr "[...]" – za 2013r. oraz z dnia 17 października 2014r. nr "[...]" – za 2014r.. O powyższym poinformował beneficjenta zawiadomieniem z dnia 12 sierpnia 2015r..
Następnie producent rolny złożył w dniu 31 sierpnia 2015r. na formularzu W-1/01 zmianę do wniosku o przyznanie płatności na rok 2015, w której zadeklarował na działce rolnej A2 o powierzchni 3,47 ha grupę upraw - jęczmień ozimy, a w międzyplonie - gorczyca biała, z czego na działce ewidencyjnej nr 11, położonej w obrębie "[...]" - 1,68 ha, na działce ewidencyjnej nr 13, obręb "[...]" - 1,79 ha. Do ww. dokumentu dołączył oświadczenie z 24 sierpnia 2015r., w treści którego wyjaśnił powody złożenia zmiany do wniosku o przyznanie płatności na rok 2015 z 31 sierpnia 2015r. oraz informację o realizowanym zobowiązaniu rolnośrodowiskowym w ramach PROW 2007-2013 z dnia 31 sierpnia 2015r.. Podał w oświadczeniu, że złożył w dniu 29 maja 2015r. wniosek błędnie zakładając, że ma możliwość odstąpienia od realizacji programu rolnośrodowiskowego podczas, gdy przepisy pozwalają na odstąpienie co do programu rolnośrodowiskowego rozpoczętego w 2012r., a nie w roku 2011, jak w jego sytuacji. Zgłosił chęć kontynuacji programu co do działek nr 11 i 13 (uprawa gorczycy) i zrezygnował z płatności na 2015r. z powodu upływu terminu do składania wniosków.
Kierownik ARiMR decyzją z "[...]" nr "[...]" ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2007-2013 w wysokości ogółem 16.148,00 zł. Jako podstawę prawną organ wskazał art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013r., poz. 267, ze zm. – dalej K.p.a.), art. 29 ust. 1, 2, 7 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1438, ze zm.), w związku z art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 173 - dalej ustawa o wspieraniu rozwoju), art. 5 ust. 1 i 2, art. 18 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz.
UE Nr L nr 25, str. 8 z 28.1.2011, ze zm. - dalej rozporządzenie nr 65/2011), § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013r., poz. 361, ze zm.) - dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe.
Organ podał, że zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w przypadku, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do tych gruntów lub zwierząt. Powołał się na art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 i wskazał, że w przypadku zobowiązań wieloletnich zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.
Organ I instancji ustalił, że w świetle obowiązujących przepisów prawa i zebranego materiału dowodowego, producent rolny pobrał w latach 2011-2014 nienależnie płatności rolnośrodowiskowe przyznane mu za realizację pakietu 8, wariantu 8.3.1 Programu rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2007-2013, w wysokości 16.148,00 zł. Wyliczona kwota podlega zwrotowi.
Kierownik ARiMR nie stwierdził siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006. Nie stwierdzono również przewidzianej w § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego innej niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorii siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany.
Od powyższej decyzji beneficjent reprezentowany przez radcę prawnego, złożył odwołanie. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając jej naruszenie:
- 1. art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz niedokładne i błędne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy;
- 2. art. 10 K.p.a. polegające na niezapewnieniu stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a w szczególności uniemożliwieniu przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów;
- 3. art. 9 K.p.a. poprzez niedopełnienie przez organ obowiązku należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków;
- 4. art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 28 ust. 1 i 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, art. 5 ust. 1 i 2, art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011, § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego - poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, iż mogą one stanowić podstawę do wydania zaskarżonej decyzji.
W obszernym uzasadnieniu odwołania wskazano, że wnioskodawca przez 4 lata uczestnictwa w programie rzetelnie wypełniał swoje zobowiązania. Również w ostatnim roku zobowiązania rolnośrodowiskowego spełnił obowiązujące w programie wymogi, wysiewając na polach gorczycę, a organ zupełnie pominął tę kwestię w uzasadnieniu decyzji. Ponadto o możliwości rezygnacji z kontynuacji zobowiązania rolnośrodowiskowego bez żadnych negatywnych konsekwencji odwołujący się został poinformowany przez pracownika Ośrodka Doradztwa w "[...]" (dalej: ODR). Natomiast organ stara się przerzucić odpowiedzialność na stronę, chociaż to nie ona samodzielnie interpretowała przepisy, a pomagał w tym oraz wypełniał niezbędne dokumenty pracownik ODR. Producent twierdzi, że tę odpowiedzialność powinien ponieść urzędnik, który wprowadził go w błąd.
Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy decyzję Kierownika ARiMR. W uzasadnieniu ww. decyzji z "[...]" organ II instancji podał, że w rozpoznawanej sprawie kluczową kwestią jest ustalenie, czy odwołujący, który w dniu 4 maja 2011r. złożył wniosek o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011, wywiązał się z realizacji podjętych zobowiązań przez okres 5 lat od dnia podjęcia zobowiązania oraz jaka wysokość przekazanych w latach 2011 - 2014 roku środków z tytułu programu rolnośrodowiskowych jest nienależna.
Organ odwoławczy wskazał, że beneficjent składając pierwszy wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011 zobowiązał się do realizacji podjętych zobowiązań przez okres 5 lat od dnia podjęcia zobowiązania ustanowionego decyzją z dnia 12 grudnia 2011r., tj. od dnia 15 marca 2011r., co wprost wynika z ww. § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.
Dyrektor ARiMR podał, że D.K. dopiero w dniu 31 sierpnia 2015r. złożył zmianę do wniosku o przyznanie płatności na rok 2015 z zadeklarowanymi działkami do płatności rolnośrodowiskowej, a także informację o realizowanym zobowiązaniu rolnośrodowiskowym w ramach PROW 2007-2013. Złożenie przedmiotowej informacji po dniu 15 czerwca 2015r. uznaje się za przekroczenie terminu materialnoprawnego, które wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia uprawnienia do żądania przyznania dopłat w całości. Wobec tego oświadczenie z dnia 31 sierpnia 2015r. o wysianiu gorczycy nie może być uznane jako potwierdzenie realizacji zobowiązania i spełnienie wymogów przewidzianych dla wariantu 8.3.1 - m.in. wykonanie po zbiorze plonu głównego siewu roślin jarych jako międzyplonu ścierniskowego do dnia 30 września.
Dodatkowo wniosek o przyznanie płatności złożony w dniu 29 maja 2015r. nie może być uznany za informację o realizowanym zobowiązaniu rolnośrodowiskowym, gdyż oświadczenia te są zróżnicowane pod względem treści. Po pierwsze wniosek ten nie zawierał deklaracji żadnej działki rolnej do płatności rolnośrodowiskowej, a po drugie zgodnie z § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego złożenie takiej informacji ma charakter sformalizowany, czyli musi być dokonane na odpowiednim formularzu i w odpowiednim terminie.
Organ II instancji podsumował, że niezłożenie przedmiotowej informacji w terminie wskazanym w ww. przepisach jest równoznaczne z niezłożeniem wniosku o przyznanie płatności i skutkuje koniecznością zwrotu przyznanych płatności rolnośrodowiskowych za lata ubiegłe zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.
Natomiast zarzuty zawarte w odwołaniu uznał za nieuzasadnione.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego producent rolny reprezentowany przez dotychczasowego pełnomocnika, wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Powtórzył za odwołaniem zarzuty naruszenia art. 7, 77 § 1, 80, art. 9 K.p.a., art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 28 ust. 1 i 3 ww. ustawy o wspieraniu rozwoju, § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, art. 5 ust. 1 i 2, art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011. Zarzucił:
- 1. naruszenie przepisów postępowania:
- – art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez nieprawidłowe utrzymanie w mocy decyzji organ I instancji,
- – art. 9 K.p.a. w tym w zw. z przepisem § 23 ust. 3 ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego, polegające na niedopełnieniu przez organ obowiązku należytego i wyczerpującego poinformowania strony postępowania o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na wynik postępowania, a szczególności niepoinformowaniu skarżącego o konieczności posłużenia się specjalnym formularzem przy zgłoszeniu informacji o gruntach, na których realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe w zakresie odpowiedniego wariantu w danym roku, wskazując ich położenie i powierzchnię, a ponadto niedopełnienie obowiązku organu dotyczącego czuwania nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu powinności udzielenia jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek - w sytuacji gdy wręcz pracownik ODR poinformował o możliwości odstąpienia od realizacji programu bez negatywnych konsekwencji, pomógł w wypełnianiu dokumentów, a przy przyjmowaniu dokumentacji także nikt nie zwrócił uwagi skarżącego na możliwość poniesienia przez niego negatywnych konsekwencji,
- – art. 64 § 2 K.p.a. w zw. z przepisem § 23 ust. 3 ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego, polegające na jego niezastosowaniu w sytuacji, gdy organ w przypadku nieuznania informacji złożonej przez skarżącego za złożoną prawidłowo - winien wezwać go do uzupełnienia informacji zgodnie z wymogami nałożonymi przez przepisy prawa,
- – art. 10 K.p.a. polegające na niezapewnieniu stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a w szczególności uniemożliwieniu przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, zaś skarżący pobierał płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2007-2013 w dobrej wierze, ponadto wypełniał rzetelnie wszelkie zobowiązania wynikające z uczestnictwa w programie przez 4 lata, co więcej został poinformowany o możliwości rezygnacji z uczestnictwa w programie bez żadnych negatywnych konsekwencji, z czego przy pomocy pracownika ODR chciał skorzystać wypełniając odpowiedni wniosek, co więcej wypełniał go tenże pracownik, a w momencie jego składania producent rolny nie został w żaden sposób poinformowany czy pouczony o możliwych negatywnych konsekwencjach, świadczenie zaś pobierał jedynie wcześniej kiedy zgodnie z programem należało się mu ono; organ nie zbadał i nie wziął pod uwagę również tego, że mimo błędu co do możliwości odstąpienia od realizacji programu - skarżący de facto zgodnie ze złożonym wyjaśnieniem wysiał na zgłoszonych zgodnie z treścią oświadczenia działkach gorczycę - czyniąc zadość wymogom programu;
- 2. naruszenie przepisów prawa materialnego:
- – art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 28 ust. 1 i 3 ww. ustawy o wspieraniu rozwoju, art. 5 ust. 1 i 2, art. 18 ust. 1 akapit drugi ww. rozporządzenia nr 65/2011, § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, poprzez ich błędne zastosowanie i wskutek tego uznanie, iż mogą one stanowić podstawę do wydania zaskarżonej decyzji, i że zaszły wszystkie przesłanki ku temu, by uznawać za nienależne pobrane płatności.
- – naruszenie przepisu § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie podczas, gdy należało uznać, że informacja złożona przez skarżącego (o której mowa na str. 9 uzasadnienia zaskarżonej decyzji) miała charakter informacji o gruntach, na których realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe w zakresie odpowiedniego wariantu w danym roku.
W treści skargi podniesiono, że organ pominął próbę wyjaśnienia sprawy przez stronę. Zgodnie z deklaracją złożoną organowi, skarżący wysiał na swoich polach gorczycę. Spełnił w ten sposób wymóg stawiany przez uczestnictwo w programie, z którego korzystał, a fakt ten nie został w żaden sposób zweryfikowany ani tym bardziej wzięty pod uwagę przez organy. Informacja złożona przez skarżącego miała charakter informacji o gruntach, na których realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe w zakresie odpowiedniego wariantu w danym roku.
Skarżący nie został też w żaden zrozumiały dla niego sposób poinformowany o negatywnych przesłankach odstąpienia od programu w jego konkretnej sytuacji, a jest to ustawowy obowiązek organu. Nie można zatem czynić skarżącemu zarzutu, że otrzymywał świadczenia, do których według jego wiadomości miał pełne prawo i otrzymywał je zgodnie z zasadami programu. Teraz zaś, kiedy środki zostały zużyte żąda się od niego ich zwrotu, co jest biorąc pod uwagę zasady obowiązującego prawa niesprawiedliwe.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Stwierdził, że niezłożenie informacji w terminie do 15 czerwca 2015r. uznaje się za przekroczenie terminu materialnoprawnego, które wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia uprawnienia do żądania przyznania dopłat w całości, a w konsekwencji jest równoznaczne z niezłożeniem wniosku o przyznanie płatności i skutkuje koniecznością zwrotu przyznanych płatności rolnośrodowiskowych za lata ubiegłe zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie zaś do przepisów art. 134 § 1 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy.
Z akt sprawy natomiast wynika, że skarżący składając pierwszy wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011 zobowiązał się do realizacji podjętych zobowiązań przez okres 5 lat od dnia podjęcia zobowiązania ustanowionego decyzją z dnia 12 grudnia 2011r., tj. od dnia 15 marca 2011r..
Podstawę prawną decyzji stanowią przepisy: art. 29 ust. 1, 2, 7 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1438, ze zm.), w związku z art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 173 - dalej ustawa o wspieraniu rozwoju), art. 5 ust. 1 i 2, art. 18 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L nr 25, str. 8 z 28.1.2011, ze zm. - dalej rozporządzenie nr 65/2011), § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Programu rolnośrodowiskowego" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013r., poz. 361, ze zm.).
W rozpoznawanej sprawie ustalono, że skarżący nie zrealizował zobowiązania rolnośrodowiskowego.
Skarżący w dniu 4 maja 2011r. podjął pięcioletnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu 8 Ochrona gleb i wód, wariantu 8.3.1 - międzyplon ścierniskowy. W kolejnych latach Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w "[...]" (dalej Kierownik ARiMR, organ I instancji) przyznawał ww. płatność za powierzchnię uwzględnioną 14,78 ha (na rok 2011), 14,45 ha (na 2012r.), 5,00 ha (na rok 2013), 6,14 ha (na rok 2014).
Skarżący złożył w dniu 29 maja 2015r. na formularzu W-1/01 w Biurze Powiatowym w "[...]" wniosek o przyznanie płatności na rok 2015, w którym nie zadeklarował żadnej z działek rolnych do płatności rolnośrodowiskowej. Wobec zaniechania kontynuowania zobowiązania, Kierownik ARiMR wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie przyznanych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego przyznanych na ww. lata na mocy kolejnych decyzji: z dnia 12 grudnia 2011r. nr "[...]" – za 2011r., decyzji z dnia 3 grudnia 2012r. nr "[...]" – za 2012r., decyzji z dnia 22 października 2013r. nr "[...]" – za 2013r. oraz z dnia 17 października 2014r. nr "[...]"– za 2014r.. O powyższym poinformował beneficjenta zawiadomieniem z dnia 12 sierpnia 2015r..
Zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik: nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej do określonych gruntów lub zwierząt objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do tych gruntów lub zwierząt.
W świetle powyższych ustaleń faktycznych, Sąd nie uznał zarzutów skargi. We wniosku o przyznanie płatności za 2015r., skarżący wskazał, że rezygnuje z realizacji programu rolnośrodowiskowego. Wszczęcie postępowania w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej płatności, było konsekwencją rezygnacji z realizacji programu rolnośrodowiskowego.
Skarżący dopiero w dniu 31 sierpnia 2015r. złożył zmianę do wniosku o przyznanie płatności na rok 2015, z zadeklarowanymi działkami do płatności rolnośrodowiskowej, a także informację o realizowanym zobowiązaniu rolnośrodowiskowym w ramach PROW 2007-2013.
Złożenie przedmiotowej informacji po dniu 15 czerwca 2015r. uznaje się za przekroczenie terminu materialnoprawnego, które wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia uprawnienia do żądania przyznania płatności.
Wobec tego oświadczenie z dnia 31 sierpnia 2015r. o wysianiu gorczycy nie może być uznane jako potwierdzenie realizacji zobowiązania i spełnienie wymogów przewidzianych dla wariantu 8.3.1 - m.in. wykonanie po zbiorze plonu głównego siewu roślin jarych jako międzyplonu ścierniskowego do dnia 30 września. Dodatkowo wniosek o przyznanie płatności złożony w dniu 29 maja 2015r. nie może być uznany za informację o realizowanym zobowiązaniu rolnośrodowiskowym. Wniosek ten nie dotyczył płatności rolnośrodowiskowej, a ponadto zgodnie z § 23 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego złożenie takiej informacji ma charakter sformalizowany, czyli musi być dokonane na odpowiednim formularzu i w odpowiednim terminie.
Jak już zostało wskazane terminy do złożenia wniosku o przyznanie płatności maja charakter materialnoprawny. A zatem złożenie takiego wniosku po upłynie ustawowego terminu jest bezskuteczne. W konsekwencji nie wywołuje skutku prawnego wniosek skarżącego z dnia 31 sierpnia 2015r. na formularzu W-1/01 zmianę do wniosku o przyznanie płatności na rok 2015, w której skarżący zadeklarował na działce rolnej A2 o powierzchni 3,47 ha grupę upraw - jęczmień ozimy, a w międzyplonie - gorczyca biała, z czego na działce ewidencyjnej nr 11, położonej w obrębie "[...]" - 1,68 ha, na działce ewidencyjnej nr 13, obręb "[...]" - 1,79 ha.
W związku z tym, że termin prawa materialnego jest nieprzywracalny, nie wywołuje skutku prawnego, w postaci wniosku o przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, oświadczenie skarżącego z 24 sierpnia 2015r.. W jego treści wyjaśnił on powody złożenia zmiany do wniosku o przyznanie płatności na rok 2015 w dniu 31 sierpnia 2015r. oraz informację o realizowanym zobowiązaniu rolnośrodowiskowym w ramach PROW 2007-2013 z dnia 31 sierpnia 2015r..
Rezygnacja z realizacji wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego skutkuje koniecznością zwrotu przyznanych płatności rolnośrodowiskowych za lata ubiegłe zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.
Rolnik ma prawo do skorzystania z programu rolnośrodowiskowego. Uprawnienia o charakterze finansowym są konsekwencją przystąpienia do programu i realizowaniem zadań określonych w danym programie. Natomiast jednostronne odstąpienie od programu wiąże się z obowiązkiem zwrotu przez producenta kwot otrzymanych za lata wcześniejsze. W przypadku zobowiązań wieloletnich zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych (art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011).
Rozporządzenia (WE) nr 1122/2009 i (UE) nr 65/2011 tracą moc z dniem 1 stycznia 2015 r. Rozporządzenia te stosuje się jednak nadal w stosunku do: wniosków o płatności bezpośrednie złożonych w odniesieniu do okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2015 r..
W świetle powyższych ustaleń i rozważań prawnych Sąd nie uznał zarzutu skargi w przedmiocie naruszenia prawa procesowego. Stan faktyczny został ustalony prawidłowo. Wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek organów administracji publicznej udzielania informacji faktycznej i prawnej nie stanowi obowiązku ingerowania w zakres żądania strony, gdy ten jest wyraźnie we wniosku określony. Wniosek o przyznanie płatności ma charakter sformalizowany, gdyż jest on składany na odpowiednim formularzu i w odpowiednim terminie. Termin do złożenia wniosku ma charakter materialnoprawny. W związku z tym jest on nieprzywracalny. W tej sytuacji za bezprzedmiotowy należy uznać zarzut skargi, że skarżący poniósł szkodę z powodu nieznajomości prawa, z winy pracowników Organu.
Realizacja obowiązków charakterze materialnoprawnym jest uzależniona od woli strony. W związku z tym organy administracji publicznej nie mają obowiązku pouczać stronę o prawach mających charakter materialnoprawny. Za skutki zaniechania w tym zakresie odpowiada wyłącznie skarżący.
Skarga okazała się bezzasadna i na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.