Uzasadnienie
S.Z. w złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skardze na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", którą ustalono kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, wniósł również o przyznanie prawa pomocy.
W przesłanym na urzędowym formularzu PPF, wniosku zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od tych kosztów i ustanowienie radcy prawnego w osobie A.S.-Ł. W uzasadnieniu podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci. Posiada dom o powierzchni 312 m², nieruchomość rolną o powierzchni 34,6455 ha, budynki inwentarskie związane z gospodarstwem rolnym, ciągniki, kombajn zbożowy oraz maszyny rolnicze. Z gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód w wysokości 5.529,13 zł miesięcznie. Według zaświadczenia z Urzędu Miasta z dnia 15 kwietnia 2015 r. dochód roczny z gospodarstwa rolnego wynosi 66.349,64 zł. W 2003 r. rolnik zaciągnął kredyt bankowy w wysokości 500.000 zł na zakup maszyn i urządzeń rolniczych, który spłaca w ratach rocznych po 35.700 zł płatnych do dnia 30 listopada. Ostatnia rata kredytu przypada na rok 2018. Na gospodarstwie ustanowiona jest hipoteka kaucyjna w wysokości 750.000 zł, zaś maszyny i urządzenia są własnością banku do momentu spłaty kredytu.
W sprzeciwie od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 30 kwietnia 2015 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy, skarżący zarzucił naruszenie przepisów art. 141 § 4, art. 245 § 3, art. 246 § 1, art. 255, art. 256 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." oraz art. 45 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tych zarzutów podniósł, że odmawiając mu przyznania prawa pomocy, w całości pominięto fakt, że majątek, który posiada, jest w całości zabezpieczony hipoteką na rzecz innych podmiotów z uwagi na zaciągnięty kredyt bankowy w wysokości 500.000 zł. Powyższe powoduje, że nie ma on żadnej możliwości spieniężenia majątku, by móc dochodzić swoich prawa przed sądem.
Ponadto z uzyskiwanych przychodów w wysokości 66.349,64 zł opłaca raty kredytu w kwocie 35.700 zł rocznie, co powoduje, że na utrzymanie gospodarstwa rolnego pozostaje kwota 30.631,64 zł rocznie, tj. 2.552 zł miesięcznie. Z kwoty tej ponosi koszty utrzymania gospodarstwa rolnego, w związku z czym na utrzymanie rodziny zostaje zaledwie 1.000 zł. Kwota ta nie pozwala na godne życie, gdyż nie wystarcza na zakup żywności, ubrań, kosztów nauki dzieci, środków czystości.
W wykonaniu zarządzenia Sędziego z dnia 19 maja 2015 r. skierowano do pełnomocnika skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. wezwanie do przedłożenia, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., dokumentów potwierdzających stan majątkowy strony dotyczących:
- - osiąganych aktualnie dochodów z działalności rolniczej, z uwzględnieniem danych dotyczących faktycznych przychodów oraz ponoszonych w związku z tą działalnością wydatków, z tym wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, potwierdzających dokonywanie spłat rat kredytów i innych zadłużeń oraz aktualny stan rachunku;
- - kopii faktur i rachunków potwierdzających ponoszenie wydatków związanych z utrzymaniem rodziny,
- - innych dokumentów mogących potwierdzić trudną sytuację materialną i życiową, w tym dotyczących ewentualnych świadczeń z pomocy społecznej.
Powyższe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 25 maja 2015 r.. Pomimo wyznaczonego terminu, wskazanych dokumentów strona nie przedłożyła.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
W orzecznictwie NSA wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono zatem charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach (np. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, opubl. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzecznictwie NSA utrwalił się również pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, opubl. http:// orzeczenia.nsa.gov.pl).
Uwzględniając powyższe uwagi należy wskazać, że według danych zawartych we wniosku, skarżący posiada dom o powierzchni 312 m², nieruchomość rolną o powierzchni 34,6455 ha, budynki inwentarskie związane z gospodarstwem rolnym, ciągniki, kombajn zbożowy oraz maszyny rolnicze. Z gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód w wysokości 5.529,13 zł miesięcznie. W 2003 r. zaciągnął kredyt bankowy w wysokości 500.000 zł na zakup maszyn i urządzeń rolniczych, który spłaca w ratach rocznych po 35.700 zł, płatnych do dnia 30 listopada. W związku z kredytem na gospodarstwie ustanowiona została hipoteka kaucyjna w wysokości 750.000 zł.
W związku z tym, że wskazana przez wnioskodawcę kwota dochodów z gospodarstwa rolnego jest jedynie dochodem szacunkowym określanym przez Prezesa Głównego Urzędu Statycznego na podstawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1ha przeliczeniowego w 2013 r., dla oceny możliwości finansowych skarżącego i jego rodziny istotne było przede wszystkim ustalenie faktycznej wysokości przychodów z tego gospodarstwa. Pomimo wezwania z dnia 22 maja 2015 r., skarżący powyższej kwestii jednak nie wyjaśnił i nie podał przyczyny nie dopełnienia określonego wezwaniem Sądu, obowiązku przedłożenia dowodów w postaci stosownych dokumentów. Nie podał m.in., czy korzysta z pomocy społecznej, jak też nie przedłożył kopii faktur i rachunków, z których wynikałaby wysokość wydatków związanych z utrzymaniem własnym.
Brak wiarygodnych danych uprawdopodobniających sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny, nie pozwala zatem na ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego w tym zakresie, a tym samym stwierdzenie, że zachodzą podstawy do przyznania stronie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a..
Wobec niewykazania przez skarżącego, iż zaistniały przesłanki o których mowa w tym przepisie, jedynie na marginesie należało wskazać, że przeciwnie do argumentacji sprzeciwu, podstaw do uwzględnienia wniosku nie można było dopatrywać się w tym, że spłaca on kredyt bankowy, skoro kredyt ten nie został zaciągnięty w celu realizacji najpilniejszych potrzeb bytowych, lecz w celu inwestycyjnym. Podobnie należało też ocenić argumentację odwołującą się do istnienia hipoteki kaucyjnej na nieruchomościach skarżącego, skoro wpis hipoteki w księdze wieczystej nie pozbawia właściciela nieruchomości możliwości korzystania z niej i pobierania pożytków, jak również nie stanowi przeszkody w rozporządzaniu nieruchomością. Przy czym nadmienić należy, że w myśl prezentowanego w dotychczasowym orzecznictwie stanowiska, które Sąd podziela, fakt posiadania nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA: z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 18 marca 2011r., sygn. akt I OZ 162/11, Lex nr 786724).
Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.