Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 marca 2013r., nr "[...]" Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie zakończonej decyzją Nr "[...]" z dnia 17 lutego 2012r. o ustaleniu nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt wydaną przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako ARiMR).
Z akt sprawy wynika, że Prezes ARiMR wydał w dniu 17 lutego 2012r. decyzję, którą ustalił A. S. (dalej jako strona, skarżący) do zwrotu kwotę w wysokości 30.342,90 zł nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt. Decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o trybie i terminie jej zaskarżenia.
Powyższa decyzja została doręczona za potwierdzeniem odbioru na adres pełnomocnika strony w dniu 22 lutego 2012r.
W dniu 11 lutego 2013r. pełnomocnik strony skierował do Prezesa ARiMR wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wymienioną decyzją wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu na złożenie takiego wniosku. Motywując wniosek o przywrócenie terminu, skarżąca zarzuciła pracownikom Agencji udzielania błędnych informacji.
W trybie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 267, dalej jako kpa) Prezes ARiMR przekazał wniosek właściwemu od dnia 1 sierpnia 2012r. organowi, tj. Dyrektorowi Oddziału Regionalnego ARiMR.
Rozpatrując wniosek, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji przytoczył w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia treść art. 58 § 1 i 2 kpa wskazując, że ustawodawca ustanowił cztery przesłanki przywrócenia terminu dokonania czynności procesowych (w tym wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), które muszą wystąpić łącznie:
- - uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy w uchybieniu,
- - wniesienie przez zainteresowanego wniosku (prośby) o przywrócenie terminu,
- - dochowanie terminu do wniesienia wniosku (prośby) o przywrócenie terminu,
- - dopełnienie wraz z wnioskiem (prośbą) o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracalny termin.
Wskazano, że doręczenie decyzji Prezesa Nr "[...]" było skuteczne, zaś termin na wniesienie odwołania upłynął dnia 7 marca 2012r. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu na złożenie odwołania (żądania ponownego rozpoznania sprawy) został wniesiony przez stronę w dniu 11 lutego 2013r. (data stempla pocztowego). Tym samym, bezspornym jest, że wynikający z art. 129 § 2 kpa, czternastodniowy termin do jego wniesienia, nie został przez stronę zachowany.
Organ wskazał również, że strona nie dopełniła pierwszej przesłanki przywrócenia terminu, tj. nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Strona nie przytoczyła we wniosku o przywrócenie terminu żadnej okoliczności faktycznej, która uzasadniałaby brak jej winy w uchybieniu terminu.
Za przyczyny wskazujące na brak winy strony nie można, uznać wskazywanych przez stronę błędnych telefonicznych informacji pracowników ARiMR. W ocenie organu rozmowy dotyczyły postępowania w sprawie przyznania/odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowych oraz postępowania w sprawie wniosku strony o umorzenie należności wobec ARiMR. Były to więc postępowania odrębne od postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. Nie mogły zatem stanowić przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia odwołania w sprawie nienależnych płatności rolnośrodowiskowych, tym bardziej, że doręczona decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o przysługujących środkach odwoławczych. Nadto strona uczestniczyła w licznych postępowaniach administracyjnych i była zorientowana w regułach tego postępowania.
Powyższe postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR zaskarżył A. S., reprezentowany przez pełnomocnika, wnosząc o uchylenie wskazanego postanowienia oraz zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono, że zostało wydane przez niewłaściwy organ. W ocenie skarżącego Dyrektor Oddziału Regionalnego nie jest właściwy do rozpoznawania odwołań od decyzji Prezesa ARiMR. Organ administracji błędnie zastosował obecne brzmienie przepisu art. 29 ust 2 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), podczas gdy zgodnie z art. 10 ust 1 ustawy z dnia 27 stycznia 2012r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012r. poz. 243), wprowadzającej tę zmianę, do spraw wszczętych przed 15 marca 2012r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Naruszenie przepisów o właściwości jest tym bardziej niedopuszczalne, że prowadziłoby do sytuacji, w której Dyrektor rozpoznawałby odwołanie od decyzji swojego zwierzchnika, a tym samym strona byłaby pozbawiona wszelkich praw związanych z dwuinstancyjnością postępowania administracyjnego.
Niezależnie od powyższego wskazano, że wniosek o przywrócenie terminu i wniesione odwołanie są zasadne i zostały błędnie oddalone zaskarżonym postanowieniem.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa podtrzymał swoje stanowisko oraz przedstawioną w jego uzasadnieniu argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
Dodatkowo wskazał, że w przedmiotowej sprawie znajdują zastosowanie przepisy obowiązujące od dnia 1 sierpnia 2012r., albowiem decyzja z dnia 17 lutego 2012r. jest decyzją ostateczną – nie wniesiono od niej środka odwoławczego w przepisanym terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie rozważań wskazania wymaga, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. D.U. z 14 marca 2012r., poz. 270; dalej cyt. jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Granice rozpoznawanej sprawy obejmują natomiast wyłącznie zaskarżone rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia środka odwoławczego. Przedmiotem tej sprawy w żadnej mierze nie jest i nie może być zgodność z prawem decyzji Prezesa ARiMR w kwestii ustalenia nienależnie pobranych płatności.
Zastrzeżenie powyższe ma istotne znaczenie w związku z zarzutem skargi dotyczącym wydania postanowienia przez niewłaściwy organ. W ocenie sądu zarzut ten jest niewątpliwie bezzasadny i wynika z niepełnego odczytania przepisu art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 27 stycznia 2012r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (D.U. z dnia 6 marca 2012r., poz. 243; dalej jako ustawa nowelizująca). Skarga wywodzi swój zarzut ze stwierdzenia, że do postępowań w sprawach dotyczących wymienionych w przepisie płatności stosuje się przepisy dotychczasowe, a więc właściwy do rozstrzygnięcia wniosku o przywrócenie terminu byłby Prezes Agencji a nie dyrektor oddziału terenowego. Cytowany przepis wprowadził jednak dwa warunki stosowania przepisów dotychczasowych. Jednoznacznie stwierdza bowiem, że przepisy dotychczasowe stosuje się do postępowań wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej. Nie wystarcza więc, że postępowanie zostało wszczęte przed wejściem w życie ustawy ale konieczne jest niezakończenie postępowania decyzją ostateczną.
Sytuacja przewidziana w art. 10 ust. 1 ustawy nowelizującej nie zachodzi w niniejszej sprawie. W dacie wejścia w życie tej ustawy, to jest w dniu 15 marca 2012r., postępowanie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności było zakończone ostateczną decyzją z dnia 17 lutego 2012r. Decyzja ta została bowiem doręczona w dniu 22 lutego 2012r., a termin do wniesienia przewidzianego prawem środka odwoławczego (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) upłynął z dniem 7 marca 2012r.
Ponadto tą samą ustawą nowelizującą dokonana została zmiana właściwości organów Agencji. W art. 5 ust. 1 tej ustawy nadano bowiem nowe brzmienie art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (D.U. nr 98, poz. 634 ze zm.). Ta zmiana weszła w życie z dniem 1 sierpnia 2012r. (art. 13 pkt 2 ustawy nowelizującej). Stosownie do ust. 1 art. 29 po nowelizacji, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności następuje w drodze decyzji administracyjnej, a na podstawie ust. 2 art. 29 właściwym w takiej sprawie jest "organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej..." Oznacza to, że od 1 sierpnia 2012r. w kwestii ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności rozstrzyga w pierwszej instancji kierownik biura powiatowego a organem odwoławczym, właściwym do rozpatrzenia odwołania, jest dyrektor oddziału regionalnego ARiMR. Wobec braku szczególnych uregulowań postępowanie toczy się na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.
Nie ulega wątpliwości, że zarówno w dacie 15 marca 2012r., jak i w dacie 1 sierpnia 2012r., postępowanie w przedmiocie ustalenia A. S. kwoty nienależnie pobranych dotacji z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt było zakończone decyzją ostateczną.
W świetle powyższego do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia środka odwoławczego nie można stosować przepisów sprzed nowelizacji. Przepisy te nie obowiązują z dniem wejścia w życie nowelizacji, a ich zastosowanie możliwe byłoby tylko w szczególnych sytuacjach przewidzianych w art. 10 ust. 6-12 ustawy nowelizującej, gdyby w wyniku zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności doszło do wyeliminowania z obrotu ostatecznej decyzji. Ta szczególna sytuacja nie występuje w rozpoznawanej sprawie.
W konsekwencji rozpoznanie przedmiotowego wniosku o przywrócenie terminu, złożonego dnia 11 lutego 2013r., nastąpić powinno według przepisów postępowania obowiązujących po nowelizacji. Wniosek ten wszczął bowiem nowe postępowanie już po ostatecznym zakończeniu postępowania i w nowym stanie prawnym. Skutkiem jego ewentualnego uwzględnienia mogłoby być pozbawienia decyzji waloru ostateczności. Trafnie więc Prezes Agencji przekazał wniosek w trybie art. 65 § 1 kpa Dyrektorowi Oddziału Regionalnego do rozpatrzenia. Po dacie wejścia w życie zmiany właściwości organów Agencji i zmiany trybu rozpatrywania spraw w przedmiocie nienależnie pobranych płatności, stosownie do art. 59 § 2 kpa, o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania. Takim organem jest dyrektor oddziału regionalnego, jako organ nadrzędny nad kierownikiem biura powiatowego.
W nowym stanie prawnym, obowiązującym od 1 sierpnia 2012r., decyzja podlega zaskarżeniu, a środek w postaci wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zastąpiony został odwołaniem wnoszonym na zasadach ogólnych. Zauważenia wymaga przy tym,że w stanie prawnym sprzed nowelizacji do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy odpowiednie zastosowanie miały przepisy dotyczące odwołań od decyzji (art. 29 ust. 4 cyt. ustawy z dnia 9 czerwca 2008r. o ARiMR).
Podsumowując tę część rozważań, stwierdzić zatem należy, że zaskarżone postanowienie wydane zostało przez organ właściwy rzeczowo. Odmienne stanowisko skarżącego jest nietrafne i nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach.
W ocenie sądu całkowicie bezzasadny jest także zarzut dotyczący merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Twierdzenie skarżącego, że wniosek o przywrócenie terminu powinien być uwzględniony nie ma żadnego uzasadnienia w ustalonych okolicznościach sprawy. Organ, wydając zaskarżone postanowienie, prawidłowo wykazał, że strona nie wskazała żadnej okoliczności, która mogłaby stanowić podstawę ustalenia, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Brak zawinienia jest zaś przesłanką konieczną, przewidzianą w art. 58 § 1 kpa. Oczywistym jest, co trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że za taką okoliczność nie można uznać bliżej niesprecyzowanych twierdzeń o błędnych informacjach udzielonych przez pracowników Agencji. Podkreślić przy tym należy, że doręczona stronie decyzja zawierała stosowne, zgodne z obowiązującym wówczas stanem prawnym, pouczenie o sposobie i terminie wniesienia środka zaskarżenia (wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy).
Wystarczyło zastosowanie się do tego pouczenia. Strona wówczas nie skorzystała jednak z przysługującego jej środka prawnego i dopiero po upływie prawie jednego roku, ubiega się o przywrócenie terminu do zaskarżenia ostatecznej już decyzji, nie przedstawiając żadnych konkretnych okoliczności usprawiedliwiających uchybienie terminu. Zaskarżone postanowienie w żadnej mierze nie narusza więc prawa. Wydane zostało po wszechstronnym wyjaśnieniu stanu faktycznego (art. 7 kpa) i po wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego (art. 77§ 1 kpa). Stanowisko i przesłanki rozstrzygnięcia zostały nadto prawidłowo, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 w zw. z art. 126 kpa, uzasadnione.
W świetle powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji wyroku.