Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia "[...]", Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego odmówił zwolnienia z egzekucji zajętej wierzytelności ze świadczenia z ubezpieczenia społecznego wypłacanego zobowiązanej Pani T. W., o co wnosił F. W. Zażalenie od tego postanowienia wniósł F. W. Postanowieniem z dnia "[...]", organ odwoławczy Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, na podstawie art. 134 w związku z art. 17 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. D.U. nr 229 z 2005r., poz. 1954 ze zm., dalej jako u.p.e.a.),art. 141 § 1 kpa oraz art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (t.j. D.U. nr 243 z 2010r., poz. 1623) stwierdził, że zażalenie na wymienione wyżej postanowienie jest niedopuszczalne " ponieważ brak jest delegacji prawnej do złożenia zażalenia na w/w postanowienie".
W uzasadnieniu swego postanowienia organ odwoławczy powołał się na treść art. 17 § 1 u.p.e.a. i art. 141-144 kodeksu postępowania administracyjnego (kpa). Wskazał, że na postanowienia wydane w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym służy zażalenie jeżeli ustawa lub kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Uprawnienie do wniesienia zażalenia służy na postanowienia enumeratywnie wyliczone w kodeksie lub gdy wynika to z wyraźnej podstawy ustawowej. Na postanowienie zaskarżone w niniejszej sprawie, którym powiatowy inspektor odmówił zwolnienia z egzekucji zajętej wierzytelności ani kodeks postępowania administracyjnego, ani ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują zażalenia.
Ponadto organ odwoławczy podniósł, że badając dopuszczalność zażalenia, organ nie może wejść w ocenę jego zasadności. Stwierdził również,iż błędne pouczenie zawarte w zaskarżonym postanowieniu o możliwości złożenia zażalenia, nie może wywołać skutku prawnego.
Skargę na powyższe postanowienie organu odwoławczego wniósł F.W. Z jej treści wynika, że kwestionuje jednak także postanowienie organu I instancji i wnosi i ich uchylenie.
Skarga zarzuca organom nadzoru budowlanego prowadzenie postępowania z rażącym naruszaniem prawa, w oparciu o fałszywe materiały, z pominięcie w postępowaniu stron, bezzasadne wydanie postanowienia o odmowie zwolnienia z egzekucji. Skarżący powołał przy tym art. 78 Konstytucji R.P., który zapewnia każdej stronie prawo zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., cyt. dalej jako p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Według art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla jej końcowego załatwienia. W art. 145§1 pkt 2 p.p.s.a. ustawodawca dopuścił zaś stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa).
Rozpatrywana skarga na postanowienie wojewódzkiego inspektora budowlanego dotyczy kwestii procesowej związanej z postępowaniem egzekucyjnym. Z treści postanowienia oraz skargi wynika bowiem, że strony prezentują odmienne stanowiska co do dopuszczalności wniesienia zażalenia na postanowienie wydane przez powiatowego inspektora nadzoru budowlanego, występującego jako wierzyciel.
Niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze, stwierdzić należy, iż w ocenie sądu postanowienia organów obu instancji dotknięte są kwalifikowanymi wadami, skutkującymi ich nieważnością.
W pierwszym rzędzie zauważyć należy, że postanowienie inspektora powiatowego (organu I instancji) zapadło z naruszeniem właściwości rzeczowej, a więc zachodzi przyczyna nieważności przewidziana w art. 156 § 1 pkt 1 kpa.
Niesporne jest w sprawie, że organ egzekucyjny, jakim jest naczelnik urzędu skarbowego, po otrzymaniu wniosku o zwolnienie spod zajęcia świadczeń emerytalnych pani T. W., zgodnie z art. 13 u.p.e.a. zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska (k. 9 akt adm.). W swym piśmie organ egzekucyjny zacytował treść art. 13 u.p.e.a., który w § 1. stanowi, że "organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela". Przepis ten jednoznacznie określa, że wyłącznie właściwym rzeczowo do zwolnienia spod egzekucji jest organ egzekucyjny. Przed podjęciem rozstrzygnięcia co do zwolnienia musi on jednak dysponować zgodą wierzyciela. Stanowisko wierzyciela, co także wskazał organ egzekucyjny w swoim piśmie, powinno być wyrażone w formie postanowienia, zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a.
A zatem wierzyciel nie był uprawniony do rozstrzygania o zwolnieniu lub odmowie zwolnienia od egzekucji. Uprawniony był tylko do wydania postanowienia, w którym wyraża lub nie wyraża zgodę na wnioskowane zwolnienie. Są to odmienne przedmiotowo orzeczenia.
Postanowienie organu I instancji orzeka natomiast co do istoty wniosku. Organ ten postanowił bowiem " odmówić zwolnienia z egzekucji zajętej wierzytelności ze świadczenia z ubezpieczenia społecznego...". Taka treść sentencji postanowienia ponad wszelką wątpliwość stanowi rozstrzygnięcie, do jakiego powiatowy inspektor jako wierzyciel nie był uprawniony. Rażąco naruszono zatem również przepisy art. 19 i art. 20 kpa., zgodnie z którymi "organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej", a " właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie działania".
Podkreślić przy tym należy, że naruszenie każdego rodzaju właściwości - w tym oczywiście także właściwości rzeczowej - w każdym przypadku stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności i to bez względu na merytoryczną trafność rozstrzygnięcia (vide: J. Borkowski w " Kodeks postępowania administracyjnego.Komentarz"., wyd.7, W-wa 2005r., s. 727 i cyt. tam orzecznictwo sądowe).
Wydając z naruszeniem właściwości postanowienie o odmowie zwolnienia spod egzekucji, organ I instancji zawarł w uzasadnieniu pouczenie o sposobie i trybie zaskarżenia, które było zgodne z prawem i odpowiadało treści postanowienia. Istotnie bowiem na postanowienie o takiej treści przysługuje zażalenie o czym stanowi wprost art. 13 § 2 u.p.e.a.
Konsekwencją powyższych naruszeń prawa procesowego przez organ pierwszej instancji, niedostrzeżonych przez organ odwoławczy, stało się wydanie zaskarżonego postanowienia. To postanowienie także dotknięte jest więc kwalifikowaną wadą, skutkującą jego nieważnością. W tym przypadku doszło jednak do rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Jak wskazuje treść rozstrzygnięcia i uzasadnienia organu odwoławczego, odnosi się ono do postanowienia całkowicie innej treści niż w rzeczywistości wydał organ I instancji. Odnosi się bowiem do postanowienia o niewyrażeniu (odmowie) zgody na zwolnienie spod egzekucji, a jak wyżej wskazano takiej treści postanowienia powiatowy inspektor nie wydał, orzekając w sposób właściwy organowi egzekucyjnemu.
Należy przy tym zauważyć, że organ odwoławczy trafnie podnosi, że na postanowienie wierzyciela o odmowie zgody na zwolnienie spod egzekucji zażalenie nie przysługuje. Tyle jednak, że to trafne stanowisko nie koresponduje z treścią postanowienia organu I instancji, a odnosi się do postanowienia o niewyrażeniu zgody na zwolnienie z egzekucji.
Podniesienia wymaga tu także, iż w przypadku wydania postanowienia o zwolnieniu lub odmowie zwolnienia z egzekucji przez uprawniony do tego organ egzekucyjny, zażalenie od takiego orzeczenia rozpatrywałby organ nadrzędny nad tym organem. W niniejszej sprawie byłby to dyrektor izby skarbowej, a nie wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego.
Ponadto sąd stwierdził, że w toku badanego postępowania w przedmiocie zwolnienia z egzekucji zajętego świadczenia emerytalnego, organy nadzoru budowlanego dopuściły się naruszenia także innych przepisów postępowania. Nie oznaczono bowiem prawidłowo strony postępowania, co skutkowało pominięciem T. W. przy dokonywaniu doręczeń. Nie ulega wątpliwości, że grzywna w celu przymuszenia nałożona została na oboje małżonków i że każde z nich zobowiązane było do jej uiszczenia. Jak wynika z akt upomnienie skierowane było do także do obojga (k. 3 akt adm.), a tytuł wykonawczy (k.4 akt adm.) wystawiono na skarżącego. Wniosek o zwolnienie z egzekucji wniósł jednak F. W., działając w imieniu i na rzecz swojej żony, powołując się na pełnomocnictwo złożone do akt organ egzekucyjnego (k. 8 akt adm.). Tego pełnomocnictwa w aktach rozpatrywanej sprawy nie ma, co jest dopuszczalne w warunkach określonych w art. 33 § 4 kpa.Z treści wydanych w postępowaniu postanowień wynika jednak, iż pełnomocnik traktowany był jak strona postępowania (a nie jako pełnomocnik) i całkowicie pominięto jego żonę.
Strona może ustanowić pełnomocnika (art.33 § 1i2 kpa) ale nie pozbawia to jej statusu strony i związanych z tym uprawnień. Doręczenia, zgodnie z art. 40 § 2 kpa, dokonywane są pełnomocnikowi lecz jako reprezentantowi strony. Wskazać należy, że takiego błędu nie popełnił organ egzekucyjny, który pismo skierowane do powiatowego inspektora nadzoru budowlanego (k. 9 akt adm.), przesłał do wiadomości stronie, tj. T. W., reprezentowanej przez F. W. Rozpoznając ponownie sprawę, powiatowy inspektor nadzoru budowlanego powinien prawidłowo oznaczyć stronę postępowania i wydać postanowienie o treści odpowiadającej jego właściwości rzeczowej, a więc co do zgody lub odmówienia zgody na wnioskowane zwolnienie spod egzekucji.Na tak wydane postanowienie zażalenie nie będzie przysługiwało, gdyż nie jest przewidziane w ustawie, co wynika z art. 17 § 1 u.p.e.a.
W świetle powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji wyroku. Cytowana na wstępie treść art. 135 p.p.s.a. uzasadnia stwierdzenie nieważności postanowień organów obu instancji.
Wynagrodzenie za czynności pełnomocnika wyznaczonego w ramach prawa pomocy, przyznano na podstawie art. 250 p.p.s a. w związku z § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie...(D.U. nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).