Uzasadnienie
Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo A pismem z dnia "[...]"r. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]"r. znak: "[...]".
Z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia, oraz przekazanych Sądowi akt postępowania wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w S (dalej NUS) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Zobowiązanego - Nadleśnictwa A (dalej Zobowiązany, Nadleśnictwo), na podstawie tytułu wykonawczego z dnia "[...]" r., nr: "[...]", wystawionego przez Wójta Gminy D, obejmującego należność pieniężną z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie należności głównej "[...]" zł. Wszczęcie egzekucji administracyjnej nastąpiło w dniu "[...]"r. w wyniku doręczenia Bankowi M zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z dnia "[...]"r. Z akt sprawy wynika, że odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego doręczono Zobowiązanemu w dniu "[...]"r.
Pismem z "[...]" r., (data wpływy do organu "[...]"r.) Wierzyciel poinformował NUS o wygaśnięciu w całości należności objętej tytułem wykonawczym nr: "[...]", wskutek dokonanej przez Zobowiązanego, w dniu "[...]"r. wpłaty na rachunek Wierzyciela. Wierzyciel zaznaczał również, że powstałe koszty egzekucyjne pokrywa zobowiązany. Pismem z dnia "[...]"r., organ egzekucyjny dokonał aktualizacji zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, poprzez ograniczenie wysokości dochodzonych należności do kosztów egzekucyjnych w kwocie "[...]" zł. W dniu "[...]"r. Bank przekazał powyższą kwotę na konto organu egzekucyjnego.
Pismem z dnia "[...]"r., Zobowiązany wniósł skargę na czynność egzekucyjną polegającą na wyegzekwowaniu z rachunku bankowego kwoty "[...]"zł, z tytułu kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia "[...]"r. Strona wskazała na naruszenie art. 163 § 1 u.p.e.a., w związku z art. 64c u.p.e.a.. W dalszej części swojego pisma strona wskazała, że ewentualnie, w przypadku uznania, iż zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, wskazuje na naruszenie art. 6 § 1 u.p.e.a. i wnosi o uchylenie czynności egzekucyjnej polegającej na egzekucji z rachunku zobowiązanego kwoty "[...]" zł, tytułem kosztów postępowania egzekucyjnego w ramach postępowania zabezpieczającego. Alternatywnie do powyższego żądania strona wnosiła o uchylenie czynności egzekucyjnej polegającej na wszczęciu egzekucji z dniem zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego i egzekucji z rachunku zobowiązanego kwoty "[...]" zł tytułem kosztów postępowania egzekucyjnego, a także zwrot zobowiązanemu kosztów postępowania zabezpieczającego lub egzekucyjnego w wysokości "[...]" zł wraz z odsetkami ustawowymi.
Postanowieniem z dnia "[...]" r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S oddalił skargę na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.
Pismem z "[...]"r. Nadleśnictwo złożyło zażalenie na przedmiotowe postanowienie NUS w S, zarzucając organowi naruszenie:
- I. przepisów prawa materialnego, tj:
- - art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez błędne przyjęcie przez organ odwoławczy, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie strony skarżącej opłatą manipulacyjną w maksymalnej wysokości "[...]" zł jest zgodne z prawem i znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, w sytuacji gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku SK 31/14 stwierdził niezgodność z prawem między innymi art. 64 § 6 u.p.e.a., w zakresie jakim nie określa on maksymalnej wysokości tej opłaty;
- - art. 64a § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez jego błędne zastosowanie do wyliczenia kosztów egzekucyjnych z tytułu opłaty za czynność zajęcia w wysokości "[...]"zł;
- - art. 1a pkt 19 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie i niewszczęcie postępowania zabezpieczającego;
- II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 u.p.e.a. w związku z art. 124 § 2 k.p.a. oraz w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważnie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, jak również nieuwzględnienie wytycznych, jakie dla możliwości zastosowania uznanego za niezgodny z prawem art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14.
W uzasadnieniu zażalenia Zobowiązany wskazywał, m.in. że wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie miało podstaw, gdyż zobowiązany nie uchylał się od obowiązku zapłaty podatku. Wobec powyższego, koszty wszczętego nieprawidłowo postępowania egzekucyjnego powinny zostać zwrócone Zobowiązanemu.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej DIAS) Postanowieniem z dnia "[...]"r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie NUS.
DIAS w uzasadnieniu swojego stanowiska omówił charakter prawny skargi w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ II instancji podkreślał że przedmiotem skargi nie może być zasadność wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W tym trybie kontrolą objęta jest tylko zaskarżona czynność egzekucyjna, którą w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy jest czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, dokonana na podstawie przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a.
DIAS wskazał następnie, że odnosząc regulacje prawne ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do stanu faktycznego niniejszej sprawy, zajęcie rachunku bankowego, dokonane zawiadomieniem z dnia "[...]"r., było prawidłowe. Organ egzekucyjny był uprawniony, a wręcz obowiązany, do zastosowania środka egzekucyjnego, prowadzącego bezpośrednio do wykonania obowiązku, dlatego też podjął czynności w postaci zajęcia rachunków bankowych. Zastosowanie powyższego środka egzekucyjnego nastąpiło zgodnie z treścią art. 80 § 1 u.p.e.a., poprzez przesłanie do banku zawiadomień o zajęciu. Zakres danych zawartych w treści zawiadomienia o zajęciu był zgodny z przepisem art. 67 § 2 u.p.e.a., określającym dane, jakie powinny być zawarte w zawiadomieniu o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności. O zajęciu poinformowano także Zobowiązanego. Opisane zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego zostało sporządzone na druku zgodnym ze wzorem, ustanowionym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1804 z późń. zm.) oraz z zachowaniem wymogów dla zawiadomienia doręczonego dłużnikowi zajętej wierzytelności przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego lub z użyciem środków komunikacji elektronicznej, określonych wart. 67 § 2a u.p.e.a.
Zaskarżona czynność egzekucyjna w postaci zajęcia rachunku bankowego, została dokonana w sposób prawidłowy, to jest zgodny z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a organ egzekucyjny zasadnie oddalił skargę na czynność egzekucyjną. W niniejszym postępowaniu podstawą prowadzenia egzekucji administracyjnej był prawidłowo wystawiony, przez Wierzyciela należności, tytuł wykonawczy z dnia "[...]" r. W związku z powyższym, organ egzekucyjny zasadnie skierował do banku zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego.
W dalszej części argumentacji DIAS podnosił, iż w ramach skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a. można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne, dotyczące prawidłowości postępowania organu w zakresie dokonywania czynności egzekucyjnych. W związku z powyższym, użyte w treści zażalenia argumenty, iż w sprawie powinno nastąpić wszczęcie postępowania zabezpieczającego a postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte bezpodstawnie, a także zastrzeżenia dotyczące wysokości powstałych kosztów egzekucyjnych, wykraczają poza zakres przedmiotowy skargi na czynności egzekucyjne, gdyż nie odnoszą się do dokonanych czynności organu, lecz do zasadności i prawidłowości prowadzenia egzekucji administracyjnej, wymagalności dochodzonych należności z tytułu zobowiązania podatkowego oraz wysokości kosztów egzekucyjnych, obciążających Zobowiązanego.
Od powyższego rozstrzygnięcia skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wywiódł Zobowiązany. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:
- - naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wydanie rozstrzygnięcia tj.: art. 8 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 j.t., dalej jako "k.p.a.") poprzez naruszenie na gruncie postępowania przed organami administracyjnymi zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej w szczególności poprzez nieuwzględnienie podniesionych przez skarżącego daleko idących zarzutów wpływających na prawidłowość prowadzonego postępowania.
- - naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: art. 60 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 poprzez ich nie zastosowanie, a w rezultacie nie odniesienia się do wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych i zwrot poniesionych kosztów egzekucyjnych.
W uzasadnieniu skargi, szeroko omówiono okoliczności faktyczne sprawy, wskazując, że decyzją z dnia "[...]"r., Wójt Gminy D określił skarżącemu wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2014 r. w wys. "[...]" zł wraz z odsetkami. Decyzji nieostatecznej został przy tym nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S prowadził postępowanie egzekucyjne względem Nadleśnictwa na podstawie tytułu wykonawczego z dnia "[...]"r. nr "[...]". Wszczęcie egzekucji administracyjnej nastąpiło w dniu "[...]"r. poprzez doręczenie Bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego Zobowiązanego. W dniu "[...]"r. Nadleśnictwo przelało na rachunek Wierzyciela podatek od nieruchomości za rok 2014 w wysokości "[...]" zł wykonując tym samym w terminie 14 dni zobowiązanie wynikające z decyzji Wójta Gminy D z dnia "[...]" r. Po aktualizacji zawiadomienia o zajęciu wierzytelności organ egzekucyjny ograniczył wysokość dochodzonych należności do kwoty "[...]" zł. W dniu "[...]" r. Bank przekazał całą kwotę na konto organu egzekucyjnego.
Skarżący zaznaczał przy tym, że w wyniku rozpoznania odwołania od decyzji określającej Nadleśnictwu wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2014 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O, decyzją z "[...]" r. uchyliło zaskarżoną decyzję wymiarową i umorzyło postępowanie w sprawie na podstawie art. 233 §1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm., dalej jako "O.p."). Kolegium stwierdziło, że zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2014 r. uległo przedawnieniu z dniem "[...]" r. W dniu"[...]" r. Wójt Gminy D zwrócił na rachunek bankowy Nadleśnictwa A podatek od nieruchomości za rok 2014 r.
Jak wywodziło skarżące Nadleśnictwo uchylenie decyzji Wójta Gminy D z dnia "[...]" ustalającej wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2014 r. w wys. "[...]" zł wraz z odsetkami zniweczyło wszelkie skutki prawne czynności egzekucyjnych podjętych w 2019 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.
Zaznaczenia wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz.2325) zwanej dalej: "p.p.s.a.".
Odnosząc się do warunków oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia przez Sąd wskazać należy, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że Sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Kontrola sądowa przypisana jest tylko do sprawy ze stosunku administracyjnoprawnego, w którym wydano zaskarżone rozstrzygnięcie.
Ocenie Sądu w niniejszej sprawie podlega zatem rozstrzygniecie w przedmiocie rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego.
Przyjmując tak zakreślone ramy sprawy administracyjnej należy zaznaczyć, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty (zob. wyroki NSA: z dnia 8 grudnia 2017 r. sygn. akt II FSK 3048/15, Lex nr 2416502; z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 778/13, Lex nr 1774564).
W świetle art. 1a pkt 2 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o czynności egzekucyjnej - rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a więc środka wymienionego w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Do czynności egzekucyjnych zalicza się więc wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego strony, takie jak np. zajęcie wynagrodzenia, renty, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, a także zajęcia ruchomości lub nieruchomości oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych takie jak np. odebranie zajętych ruchomości bądź ich licytacja (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 880/15, Lex nr 2113619).
Zatem taką czynnością jest także zajecie rachunku bankowego (art. 1a pkt 12 lit. a tiret 4 u.p.e.a.).Tym samym należy stwierdzić, że przewidziane art. 54 § 1 u.p.e.a. prawo zobowiązanego do złożenia skargi na tę czynność ograniczać się musi do jedynie określonych, faktycznych działań organu egzekucyjnego lub niezaskarżalnych zażaleniem oświadczeń woli lub wiedzy organu egzekucyjnego.
Sąd w pełni podziela stanowisko o subsydiarności skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. W szczególności omawiana skarga nie może stanowić konkurencyjnego środka w stosunku do zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 27 § 1 pkt 9 w zw. z art. 33 § 1 i 2 u.p.e.a.). Obalenie podjętej wobec dłużnika czynności egzekucyjnej w trybie skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a. może nastąpić jedynie poprzez kwestionowanie sposobu i formy przeprowadzenia danej czynności egzekucyjnej.
Podkreślenia wymaga, na co zwrócił uwagę WSA w Lublinie w wyroku z 5 lutego 2020r. (sygn. akt I Sa/Lu 712/19 CBOSA) że w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną nie orzeka się ani o zasadności i dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono. Uwagi te rozciągnąć należy również na ocenę zasadności i prawidłowości ustalenia kosztów egzekucyjnych. Ich ustalenie podlega bowiem w odrębnym od skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a. trybie.
Słusznie zatem organy, odnosząc się do sformułowanej w oparciu o art. 54 § 1 u.p.e.a. skargi (na co wyraźnie wskazywała sama strona skarżąca w treści swojego pisma k. "[...]" akt administracyjnych) skoncentrowały się na ocenie formalnej poprawności zakwestionowanej czynności, nie odnosząc się do zagadnień, które mogły podlegać badaniu w ramach innych środków zaskarżenia i w innych postępowaniach. Organ, związany jest bowiem zasadą praworządności, co przekłada się m.in. na konieczność działania w granicach rozpatrywanej sprawy administracyjnej.
Sąd podziela stanowisko organów, zgodnie z którym, zakwestionowany przez skarżącego środek egzekucyjny – zajęcie rachunku bankowego – zastosowany został w prawidłowy sposób. Organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, do zastosowania którego upoważniała go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a mianowicie egzekucję z rachunku bankowego - art. 1 a pkt 12 lit. a tiret 5 u.p.e.a. Zachowano przy tym terminy i sposób doręczenia zawiadomienia o zajęciu. Skarżące Nadleśnictwo nie wskazało przy tym wprost na żadne nieprawidłowości w zakresie formalnej poprawności zajęcia rachunku bankowego, kwestionując je jedynie in genere wraz z zasadnością prowadzenia całego postępowania egzekucyjnego.
Podsumowując, w ocenie Sądu, w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego czynności zostały dokonane zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tym samym prawidłowo skarga zobowiązanego została uznana za niezasadną.
W skardze na czynność egzekucyjną zobowiązane Nadleśnictwo podniosło także szereg zarzutów, które nie mogą być przedmiotem rozpoznania w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. Dotyczyły one zarówno okoliczności mogących stanowić podstawę wniesienia zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a. (m.in. fakt wykonania obowiązku objętego egzekucją) jak i kwestii prawidłowości ustalenia kosztów egzekucyjnych, która rozpatrywana jest w odrębnym postępowaniu (art. 64c § 6a i 7 u.p.e.a.). Powyższe okoliczności nie mogą być rozpatrywane w ramach postępowania prowadzonego w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., gdyż nie odnoszą się one do kwestii formalnoprawnych związanych z realizacją (wykonywaniem) czynności egzekucyjnej. Jak wyjaśniono wcześniej, skarga na czynności egzekucyjne swym zakresem obejmuje wyłącznie kwestie odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego, bądź egzekutora, w świetle przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych.
Nie jest więc dopuszczalne podnoszenie w skardze na czynności egzekucyjne okoliczności stanowiących podstawy zarzutów wskazanych w art. 33 § 1 u.p.e.a. Nie bada się w ramach skargi na czynności egzekucyjne kwestii materialnoprawnych, tj. dotyczących: ustalenia wysokości zobowiązania, istnienia zobowiązania, czy przedawnienia należności publicznoprawnych (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 17 października 2018 r. sygn. akt I SA/Bd 438/18, Lex nr 2573499; wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2299/12, Lex nr 1356983). Podkreśla się także w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż nie ma podstaw do przyjęcia, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, przy pomocy którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2018 r. sygn. akt I GSK 1994/18, Lex nr 2587966).
Zaznaczenia wymaga przy tym, że w treści samej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego od rozstrzygnięcia wydanego w przedmiocie rozpoznania skargi na czynności egzekucyjne, skarżące Nadleśnictwo podważało przede wszystkim istnienie i wymagalność egzekwowanego obowiązku oraz prawidłowość wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zarzuty takie nie mogły być skuteczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym, tj. prowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Z tych względów nie mogły być przedmiotem rozpoznania zarzuty dotyczące prawidłowości wszczęcia samej egzekucji administracyjnej, istnienia egzekwowanego obowiązku lub jego wykonania przez skarżące Nadleśnictwo (wyrok NSA z dnia 11 lutego 2016 r., II FSK 3867/14). Stanowiło by to bowiem przekroczenie granic rozpatrywanej sprawy.
Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325).