Uzasadnienie
G. C. (dalej również jako strona, producent rolny, beneficjent, odwołujący się, skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej Dyrektor ARiMR) z "[...]" r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności ekologicznej PROW 2014-2020 na 2018 r. Wskazaną decyzją Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR (dalej: Kierownik ARiMR) z "[...]" r. nr "[...]" o odmowie przyznania powyższej płatności.
Jak wynika z przekazanych akt sprawy, decyzją z "[...]" 2015 r. nr "[...]" Kierownika ARiMR, producent rolny podjął 5 letnie zobowiązanie PROW 2007-2013, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, ze zm.), zwane dalej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, i uzyskał płatności w ramach deklarowanego pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne PROW 2007-2013.
Na skutek wniosku w aplikacji eWniosekPlus, o przyznanie na 2018 r. m.in. o przyznanie płatności ekologicznej PROW 2014-2020, Kierownik ARiMR ww. decyzją z "[...]" r. odmówił przyznania płatności ekologicznej PROW 2014-2020. Producent rolny wniósł odwołanie od tej decyzji. Zwrócił się o wypłacenie płatności za 2018 r., ewentualnie umożliwienie złożenia i poprawienia wniosku o przyznanie płatności ekologicznej PROW 2007-2013. Wobec nowego obowiązku złożenia wniosku za 2018 r. drogą elektroniczną odwołujący się podkreślił, że Minister Rolnictwa zapewniał o szybkim powiadamianiu o wykrytych błędach we wnioskach i możliwości ich poprawy. Podał, że nie zna się na wypełnianiu eWniosku, dlatego sprawę powierzył uprawianemu doradcy. Omawiana aplikacja od samego początku działała awaryjnie i zapewne wskutek błędu technicznego zostały zaznaczone nieodpowiednie checboxy.
Zaznaczył, że w związku z brakiem weryfikacji na poziomie biura ARiMR nie miał żadnych możliwości samodzielnego wykrycia błędów. Czuje się pokrzywdzony przez system, gdyż uprawia ziemię zgodnie z planem i kryteriami ekologicznymi, co potwierdziła kontrola z jednostki certyfikującej. Zaistniała sytuacja spowoduje brak płynności finansowej w małym gospodarstwie rolnym odwołującego się. Dołączył kopie aktualnego Planu Działalności Rolnośrodowiskowej na lata 2014-2019 oraz potwierdzenia realizacji Planu Działalności Rolnośrodowiskowej na lata 2014-2019 przez jednostkę certyfikującą - protokół z pełnej rocznej kontroli gospodarstwa.
Dyrektor ARiMR decyzją z "[...]" r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505).
Organ odwoławczy w uzasadnieniu podał, że składając eWniosek, w którym zwracał się m.in. o przyznanie płatności ekologicznej PROW 2014-2020 na rok 2018 beneficjent poświadczył, że są mu znane zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej, objęte wnioskiem o przyznanie płatności. Producent rolny w swoim wniosku w sposób jednoznaczny zadeklarował grunty, do których ubiegał się o przyznanie określonych płatności. Wyraźnie podał, że ubiega się m.in. o przyznanie płatności ekologicznej PROW 2014-2020 w ramach Pakietu 7. Uprawy rolnicze po okresie konwersji, Pakietu 8. Uprawy warzywne po okresie konwersji oraz Pakietu 12. Trwałe Użytki Zielone po okresie konwersji.
Jak wskazał organ odwoławczy, strona w toku prowadzonego postępowania nie przedstawiła skutecznego dowodu na poparcie swego stanowiska, tj. nie składała (w terminie przewidzianym w przepisach prawa) zmian do wniosku w celu dostosowania jego treści do stanu faktycznego. Odpowiedzialność za treść merytoryczną wniosku ponosi producent rolny, m.in. także za skutki zgłoszenia danych niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy (por. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lipca 2009 r. sygn. akt II GSK 1115/08). Obowiązkiem rolnika jest wypełnienie wniosku przy dołożeniu należytej staranności. To wnioskujący rolnik dysponuje wiedzą o powierzchni gruntów użytkowanych rolniczo, posiadanych zwierzętach, posiadanych zobowiązaniach oraz decyduje o treści wniosku, który podpisuje i składa w ARiMR.
Z kolei skorzystanie z pomocy profesjonalisty przy wypełnianiu wniosku, jakkolwiek wskazuje na dobre intencje w zakresie poprawności ubiegania się o płatności, nie zwalnia jednak wnioskodawcy od odpowiedzialności za błędy popełnione przez profesjonalny podmiot przy sporządzaniu wniosku o przyznanie płatności. Ryzyko związane z błędnym wypełnieniem wniosku obciąża samego wnioskodawcę (por. wyroki NSA z 14 lipca 2015 r. sygn. akt II GSK 1481/14). Przy czym strona nie skontaktowała się z pracownikami Biura Powiatowego ARiMR telefonicznie, bądź nie stawiła się osobiście w Biurze Powiatowym w celu upewnienia się czy jej wniosek został złożony poprawnie.
Organ II instancji wyjaśnił, że pracownik Biura Powiatowego ARiMR nie był w stanie wykryć błędu we wniosku. Beneficjent nie zaznaczył checkboxu na stronie pierwszej wniosku, że wnioskuje o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013, dlatego też pracownik Biura Powiatowego ARiMR nie miał jakiejkolwiek informacji, że odwołujący się wnioskował o ww. płatność. Żądanie zawarte we wniosku o przyznanie płatności na rok 2018 zostało jednoznacznie sprecyzowane.
W ocenie organu odwoławczego rzekomo błędne wskazanie pakietu ekologicznego PROW 2014-2020 zamiast PROW 2007-2013 nie może zostać zakwalifikowane jako tzw. błąd oczywisty. Oczywista omyłka to bezsporna, niezamierzona, często drobna, ale istotna pomyłka w dokumencie (np. błąd literowy w nazwisku, przestawienie cyfr). Natomiast błędna deklaracja w eWniosku płatności ekologicznej PROW 2014-2020 zamiast płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie, nie stanowi oczywistej omyłki.
Załączone do odwołania kopie aktualnego Planu Działalności Rolnośrodowiskowej na lata 2014-2019 oraz potwierdzenia realizacji tego Planu przez jednostkę certyfikującą - protokół z pełnej rocznej kontroli gospodarstwa, organ II instancji ocenił jako pozostające bez wpływu na wynik niniejszej sprawy.
Producent rolny nie zgodził się z powyższą decyzją i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Zwrócił się o takie rozpatrzenie sprawy, które będzie skutkowało wypłaceniem dopłaty za rok 2018 i nie będzie rodziło obowiązku zwrotu dotychczas wypłaconych.
Podał, że w przeciwieństwie do twierdzenia Dyrektora ARiMR pracownik organu musiał mieć informacje o sporządzonym, złożonym i obowiązującym 5-letnim zobowiązaniu rolnośrodowiskowym, na podstawie realizowanego planu odnoszącego się do PROW 2007-2013. Pracownik organu musiał dysponować informacją, że skarżący nie składał nowy plan Gospodarstwa Ekologicznego na PROW 2014-2020. Ponadto zawsze, do momentu złożenia omawianego wniosku, o wszelkich wątpliwościach lub błędach, był informowany pisemnie przez Biuro Powiatowe ARiMR w celu złożenia wyjaśnień, ewentualnie naniesienia poprawek. W związku z brakiem jakiejkolwiek informacji przez okres ok. 10 miesięcy założył, że wszystkie dane zawarte w omawianym wniosku są prawidłowe. W ten sposób skarżący ustosunkował się do oceny Dyrektora ARiMR, że strona nie kontaktowała się z biurem powiatowym telefonicznie, ani osobiście.
Natomiast odnosząc się do uwagi organu, że w toku prowadzonego postępowania nie składał zmian do wniosku w celu dostosowania jego treści do stanu faktycznego, skarżący podał, że nie mógł wnieść poprawek w sytuacji, gdy decyzja została wysłana na 2 dni przed zakończeniem planu rolnośrodowiskowego, jak też nie otrzymał żadnej informacji o błędach we wniosku.
Skarżący zaznaczył, że gospodarstwo ekologiczne jest prowadzone od 1999 r. i nigdy nie została nałożona żadna kara. Nie jest jedynym rolnikiem, którego dotknęło błędne działanie systemu e-Wniosek. Odkąd wszedł w 2018 r. system elektronicznego wypełniania wniosków, popełnione błędy w drukach e-Wniosek i związane z tym nałożenie kar, nie dotyczą tylko jego gospodarstwa ale wielu innych rolników.
Ponadto wiceminister rolnictwa "[...]" zapewniał wielokrotnie, że w pierwszym roku od wprowadzenia e-Wniosku za wszelkie błędy i nieprawidłowości nie będą obciążeni karami właściciele gospodarstw, a wszelkie wątpliwe sprawy będą rozpatrywane na korzyść rolnika. Do skargi dołączono m.in. wydruk wyroku WSA w Białymstoku z 3 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Bk 201/19.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślił, że organ związany jest wnioskiem strony. Rolnik natomiast nie może realizować kolejnego zobowiązania rolnośrodowiskowego jeżeli nadal realizuje poprzednie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a." - tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.
Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd podzielił stanowiska organu, że ARiMR nie był w stanie wykryć błędu we wniosku. Skarżący nie zaznaczył checkboxu na stronie pierwszej wniosku, że wnioskuje o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013. ARiMR nie miał jakiejkolwiek informacji, że skarżący wnioskował o ww. płatność. Żądanie zawarte we wniosku o przyznanie płatności na rok 2018 zostało jednoznacznie sprecyzowane.
Nie zasługuje na akceptację argumentacja skarżącego, iż stwierdzone nieprawidłowości w zakresie płatności stanowi oczywistą omyłkę. W tym miejscu zauważyć należy, że pojęciem "błędu oczywistego" posługuje się art. 4 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) z 17 lipca 2014 r. nr 809/2014 ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności. Zgodnie z tym przepisem wnioski o przyznanie pomocy, wnioski o wsparcie, wnioski o płatność i dokumenty uzupełniające złożone przez beneficjenta mogą zostać skorygowane i poprawione w dowolnym czasie po ich złożeniu w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych przez właściwy organ na podstawie ogólnej oceny danego przypadku, pod warunkiem że beneficjent działał w dobrej wierze.
Właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach, o których mowa w akapicie pierwszym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że błąd jest oczywisty, jeżeli ujawnia się go bez żadnych dodatkowych informacji od wnioskodawcy, bądź konfrontacji z innymi dokumentami, wyłącznie na podstawie weryfikacji samego wniosku i załączników do wniosku. Błąd oczywisty to błąd, który można dostrzec "na pierwszy rzut oka", inaczej niebudzący wątpliwości, którego wykrycie nie wymaga przeprowadzenia działań kontrolnych. Warunkiem uznania błędu za oczywisty jest również ustalenie, że stronie nie można przypisać złej wiary w popełnieniu błędu. O kwalifikacji błędu jako oczywisty nie decyduje subiektywne odczucie odwołującego, lecz obiektywne cechy oraz charakter popełnionego błędu. Jeżeli z porównania kolejnych części wniosku wynika występująca między nimi sprzeczność, która powoduje, że wniosek jest niespójny, to błąd jest oczywisty i może być poprawiony w każdym czasie.
Za błąd ten nie można natomiast uznać przypadku, gdy mimo sprawdzenia informacji zawartych we wniosku oraz dołączonych dokumentów, nie może być on w sposób prosty zidentyfikowany (por. wyroki NSA: z 27 czerwca 2019 r. sygn. akt I GSK 607/19, z 16 maja 2019 r. sygn. akt I GSK 363/19, z 2 lutego 2019 r. sygn. akt I GSK 3112/18, z 28 marca 2017 r. II GSK 1670/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem www. orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej "CBOSA").
W ocenie sądu błąd popełniony przez skarżącego przy wypełnianiu wniosku, nie jest oczywistą omyłką. Skarżący podjął 5 letnie zobowiązanie PROW 2007-2013, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, ze zm.), i uzyskał płatności w ramach deklarowanego pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne PROW 2007-2013.
Składając eWniosek, w którym zwracał się m.in. o przyznanie płatności ekologicznej PROW 2014-2020 na rok 2018 beneficjent poświadczył, że są mu znane zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej, objęte wnioskiem o przyznanie płatności. Producent rolny w swoim wniosku w sposób jednoznaczny zadeklarował grunty, do których ubiegał się o przyznanie określonych płatności. Wyraźnie podał, że ubiega się m.in. o przyznanie płatności ekologicznej PROW 2014-2020 w ramach Pakietu 7. Uprawy rolnicze po okresie konwersji, Pakietu 8. Uprawy warzywne po okresie konwersji oraz Pakietu 12. Trwałe Użytki Zielone po okresie konwersji.
Błąd ten nie mógł bowiem zostać wykryty przez organ na podstawie analizy treści samego wniosku oraz dołączonych do niego załączników. Został on ujawniony w trakcie merytorycznego badania wniosku. Decyzją z "[...]" r. w Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o odmowie przyznania płatności ekologicznej PROW 2014-2020. Nie mógł on otrzymać tej płatności, gdyż skarżący jako producent rolny podjął 5 letnie zobowiązanie PROW 2007-2013 i uzyskał płatności w ramach deklarowanego pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne PROW 2007-2013. A zatem nie mógł on otrzymać płatności ekologicznej PROW 2014-2020, gdy nie zostało zakończone 5 letnie zobowiązanie ekologiczne PROW 2007-2013.
Odnoszą się do dołączonego do skargi wyroku WSA w Białymstoku z 3 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Bk 201/19, należy wskazać, że zapadł on na tle określonego stanu faktycznego i prawnego. W tamtej sprawie zdaniem Sądu organy rozpoznające sprawę naruszyły przepisy postępowania w sposób istotny, powodujący konieczność ponownego przeanalizowania zgromadzonego materiału dowodowego i wyciągnięcia odpowiednich, popartych tym materiałem.
W rozpoznawanej sprawie skarżący jako producent rolny podjął 5 letnie zobowiązanie PROW 2007-2013, i uzyskał płatności w ramach deklarowanego pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne PROW 2007-2013. Natomiast przedmiotem oceny organu i skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie jest wniosek skarżącego w przedmiocie odmowy przyznania płatności ekologicznej PROW 2014-2020 na 2018 r. A zatem stan faktyczny i prawny nie budzi żadnych wątpliwości. Została zatem zrealizowana zasada prawdy materialnej, wynikająca z art. 7 k.p.a. i rozwinięta w art. 77 § 1 tego kodeksu. Organy w sprawach, jak przedmiotowa, nie mają obowiązku podejmowania wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a jedynie winny rozpatrzeć, przedłożony przez rolnika wniosek i wyjaśnić, czy podmiot wnioskujący o przyznanie płatności bezpośrednich spełnia warunki do ich otrzymania.
Z powyższych względów, uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.