Uzasadnienie
Skarżący B. Z., reprezentowany przez doradcę podatkowego R.M., zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 18.264,00 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż B. Z. utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.800 zł brutto. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący jest współwłaścicielem domu o powierzchni 300 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 18,06 ha w tym 11,44 ha tej nieruchomości jest zabudowane oraz innych nieruchomości, które w części o powierzchni 6360m2 są zabudowane natomiast w części 385 m2 są niezabudowane. Nie posiada zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro.
Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż jest właścicielem przedstawionych nieruchomości we współwłasności z byłą żoną (jest po rozwodzie). Majątek nieruchomy wspólny szacuje na około 40 mln złotych. Wskazał, iż nie posiada środków finansowych (obrotowych). Żadna z siedmiu nieruchomości nie jest aktualnie możliwa do szybkiej sprzedaży. Obecnie nieruchomości w całości są zastawem za udzielone i jeszcze nie spłacone pożyczki. Wyjaśnił, iż jego emerytura zajęta jest przez Urząd Skarbowy i komorników, co powoduje, iż nie ma środków nawet na utrzymanie. Wskazał również, iż posiada udziały w dwóch spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością w wysokości 45.000 zł.
Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Pismem z dnia 29.06.2010r. (doręczonym w dniu 30.06.2010r.), skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych w postaci:
- – wyjaśnień w zakresie: szczegółowego i czytelnego wykazu wszystkich posiadanych nieruchomości, podania ich wielkości, rodzaju (charakteru) oraz położenia, wysokości pożyczek, kredytów i innych zobowiązań obciążających te nieruchomości, wysokości i częstotliwości rat spłacanych zobowiązań za poszczególne nieruchomości,
- - przedłożenia dokumentów potwierdzających ciążące na nieruchomościach zobowiązania, wysokości i częstotliwości rat przedmiotowych zobowiązań,
- – wyjaśnień w zakresie szczegółowego i czytelnego wykazu w jaki sposób wykorzystywane są poszczególne nieruchomości i jakie z tego tytułu uzyskiwane są dochody,
- - przedłożenia dokumentów potwierdzających zajęcie emerytury przez organy podatkowe,
- – wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący posiada rachunki bankowe, w przypadku odpowiedzi twierdzącej przedstawienia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (styczeń - czerwiec 2010r),
- - wyjaśnień w zakresie zestawienia miesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, raty pożyczek, kredytów, itp.),
- - oświadczenia czy skarżący posiada polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone,
- - wyjaśnień czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, w przypadku odpowiedzi twierdzącej podania wysokości uzyskiwanego dochodu za lata 2008-2010, przedłożenia odpisów odpowiednich deklaracji podatkowych w tym zakresie,
- - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o uzyskiwanych dochodach z tytułu posiadanych udziałów w spółkach z o.o.,
- - oświadczenia czy i w jakiej wysokości wnioskodawca zapłacił za usługi doradcy podatkowego, przedłożenia umowy zawartej z pełnomocnikiem.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego wniósł o przedłużenie terminu do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych do dnia 13 lipca 2010, z uwagi na trudności w skontaktowaniu się z mocodawcą. Zarządzeniem z dnia 9 lipca 2010r. referendarz sądowy przedłużył termin do złożenia wymaganych dokumentów określonych wezwaniem – do dnia 20 lipca 2010r.
Pomimo przedłużenia terminu do złożenia dodatkowych dokumentów, skarżący na wezwanie nie odpowiedział, natomiast w dniu 13 lipca 2010 r. uiścił wpis sądowy od skargi.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:
W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy powinna być zatem stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Jednocześnie, zawarte w omawianym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione.
W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.
W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 22 czerwca 2010 r., było niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej.
Nadmienić również trzeba, że to rzeczą skarżącego, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie NSA z 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.).
Odnosząc powyższe rozważania teoretyczne do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy w pierwszej kolejności należy wskazać, iż skarżący nie dołożył wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postępowanie skarżącego, polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów i złożenia oświadczenia na wezwanie Sądu, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Nie bez znaczenia było bowiem wyjaśnienie braku bieżących środków finansowych w konfrontacji z posiadaniem majątku szacowanego na około 40 mln zł, uwzględniając nawet, iż majątek ten nie jest wyłączną własnością wnioskodawcy. Znamienne mogło okazać się również wykazanie wysokości spłacanych rat kredytów, na tej podstawie ustalić bowiem można wysokość i częstotliwość zobowiązań, które jest w stanie ponosić wnioskodawca.
Wyjaśnienie powyższych okoliczności oraz innych zakreślonych wezwaniem z dnia 29.06.2010r. miało na celu zobrazowanie rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego ubiegającego się o zwolnienie z części kosztów sądowych.
Mając powyższe na względzie należy uznać, że skarżący nie wykazał ustawowych przesłanek przyznania mu prawa pomocy, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Biorąc zapewne pod uwagę ewentualne skutki niezastosowania się do wezwania, uiścił jednocześnie cały wymagany wpis od skargi.
W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 powołanej wyżej ustawy, orzeczono jak w sentencji