Uzasadnienie
Skarga B.O. (dalej: "strona" lub "skarżący") dotyczy postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej: "organ", "organ odwoławczy" lub "DIAS") utrzymującego w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ egzekucyjny" lub "Dyrektor ZUS") z dnia "[...]" o nr: "[...]" uznającego za niedopuszczalne zarzuty zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z dnia "[...]" o numerach "[...]".
Z akt sprawy wynika, że Dyrektor ZUS wydał w dniu "[...]" decyzję nr "[...]", w której na podstawie art.83 ust.1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "ustawa o systemie ubezpieczeń") określił stronie miesięczną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za okres od lipca 2005 r. do sierpnia 2008 r. Wyrokiem z "[...]" Sąd Okręgowy oddalił odwołanie od tej decyzji. Decyzja jest prawomocna od 24 listopada 2016 r.
Dyrektor ZUS prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne w oparciu o ww. tytuły wykonawcze. Podstawą ich wystawienia była decyzja ZUS z dnia "[...]" wydana na podstawie art.83 ust.1 i art.32 ustawy o systemie ubezpieczeń, stwierdzająca, że B. O. jest dłużnikiem ZUS z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Na dzień wydania decyzji zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wynosiło łącznie (bez odsetek) 34.142,85 zł, zaś z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne 14.026,16 zł. Zadłużenie dotyczy okresu od lutego 2006 r. do sierpnia 2008 r. Ze względu na skorzystanie przez stronę z trybu odwoławczego decyzja stała się prawomocna z dniem "[...]", tj. z dniem wydania przez Sąd Apelacyjny (dalej: "sąd apelacyjny" lub "SA") wyroku o sygn.: "[...]", oddalającego apelację B. O. od wyroku Sądu Okręgowego (dalej: "SO") z dnia "[...]" o sygn.: "[...]" oddalającego odwołanie od decyzji ZUS z "[...]".
SO stwierdził, że należności wynikające z kontrolowanej decyzji nie uległy przedawnieniu, gdyż najstarsze z nich stały się wymagalne po 10 marca 2006 r. Zatem uwzględniając 10-letni okres przedawnienia oraz okoliczność zawieszenia jego biegu w związku z wydaniem decyzji ZUS nr "[...]" z dnia "[...]". (ustalającej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2005 do sierpnia 2008) okres zawieszenia trwa od zawiadomienia o wszczęciu postępowania do uprawomocnienia się decyzji, tj. od 1 grudnia 2015 r. do 24 listopada 2016 r. Dlatego w ocenie SO należności za okres od lutego 2006 r. do sierpnia 2008 r. nie uległy przedawnieniu.
Sąd apelacyjny w kwestii przedawnienia składek potwierdził stosowanie 10-letniego terminu przedawnienia oraz stwierdzony przez SO okres jego zawieszenia od 1 grudnia 2015 r. do 24 listopada 2016 r., co według SA oznacza, że na dzień wydania podlegającej kontroli sądu decyzji z dnia "[...]" - nie były przedawnione należności za okres od lutego 2006 r. (i za okresy późniejsze). Biorąc pod uwagę ww. okres zawieszenia przedawnienia, SA wskazał, że w przypadku najstarszej zaległości (za luty 2006 r.) przed zawieszeniem biegu przedawnienia (tj. przed 1 grudnia 2015 r.) upłynęło 9 lat 8 miesięcy i 21 dni przedawnienia, zaś od końca zawieszenia przedawnienia, tj. od 25 listopada 2016 r. do dnia wydania decyzji upłynęły 3 miesiące i 8 dni.
Zatem łącznie do czasu wydania decyzji upłynęło 9 lat 11 miesięcy i 29 dni okresu przedawnienia w stosunku do najstarszej należności. Sąd apelacyjny zauważył, że po wydaniu decyzji należności ulegają sukcesywnemu przedawnieniu, ponieważ postępowanie zakończone decyzją ustalającą wysokość należności z tytułu składek (tj. decyzją z "[...]" nie zawiesza biegu przedawnienia. Takie postępowanie nie jest bowiem wymienione w art.24 ust.5e i 5f ustawy o systemie ubezpieczeń. Kontynuując, sąd apelacyjny stwierdził, że jeżeli nie wdrożono postępowania egzekucyjnego, to przedawnieniu uległyby wszystkie składki, tj. do czasu wydania wyroku przez SO - składki za okres od lutego do maja 2006 r. oraz do czasu wydania wyroku przez SA - także wszystkie pozostałe składki (okres przedawnienia wszystkich składek, bez okresu zawieszenia, nie mógł upłynąć później niż 31 grudnia 2016 r., natomiast uwzględniając okres zawieszenia - przedawnienie upływałoby z dniem 24 grudnia 2017 r.).
SA podkreślił przy tym, że jego kognicja dotyczy orzekania jedynie w granicach apelacji, określonych granicami zaskarżenia. Ponadto SA brał pod uwagę stan rzeczy na dzień wydania decyzji, tj. na "[...]", kiedy składki nie były jeszcze przedawnione. Dlatego, ze względu na nieprzedawnienie składek na dzień kontrolowanej przez sąd decyzji, sąd uznał, że decyzja ta była prawidłowa. SA wskazał dodatkowo, że gdyby zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, to strona może skorzystać ze środka obrony w postaci zarzutów, co odnosi się także do zarzutu przedawnienia.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 15 maja 2018 r. zostały doręczone tytuły wykonawcze (K-94). W dniu 27 kwietnia 2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności nadpłaty podatku w urzędzie skarbowym oraz dokonał zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym w Banku A (K-99, K-104).
W dniu 18 maja 2018 r. strona wniosła do organu egzekucyjnego pismo zatytułowane: "ostateczne wezwanie do przestrzegania prawa". Powołała się na przedawnienie z dniem 24 grudnia 2017 r. wszystkich dochodzonych przez ZUS zobowiązań, wskazując przy tym na treść wyroku SA z dnia "[...]".
Postanowieniem z dnia "[...]" o nr: "[...]" organ egzekucyjny uznał zarzuty za niezasadne, wskazując, że doszło do dwukrotnego zawieszenia biegu przedawnienia, tj. od 1 grudnia 2015 r. do 24 listopada 2016 r. w związku z postępowaniem zakończonym wydaniem decyzji z dnia "[...]" (od wszczęcia postępowania do uprawomocnienia się decyzji) oraz od 20 stycznia 2017 r. do 14 lutego 2018 r. w związku z postępowaniem zakończonym wydaniem decyzji z dnia "[...]" (od wszczęcia postępowania do uprawomocnienia się decyzji). Dlatego, gdyby nie podjęto czynności egzekucyjnych, najstarsza dochodzona należność (za marzec 2006 r.) przedawniłaby się z dniem 2 maja 2018 r. Z dniem 27 kwietnia 2018 r., tj. z chwilą doręczenia dłużnikom zajętej wierzytelności zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego oraz nadpłaty w podatku, doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co zawiesza bieg przedawnienia. Organ egzekucyjny uważa, że SA błędnie uznał w wyroku z "[...]", że decyzja z dnia "[...]" nie mieści się w katalogu decyzji wymienionych w art.24 ust.5f ustawy o systemie ubezpieczeń, z czego sąd apelacyjny wywiódł, że nie doszło do zawieszenia biegu przedawnienia składek w związku z postępowaniem zakończonym wydaniem tej decyzji.
Organ odwoławczy postanowieniem z dnia "[...]" nr: "[...]" uchylił postanowienie organu egzekucyjnego ze względu na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Za niewyjaśnione uznał DIAS, czy przedmiot rozpoznania SO oraz SA był tożsamy z zarzutem przedawnienia, podniesionym przez B. O. Gdyby zachodziła taka tożsamość, to organ egzekucyjny nie powinien rozpatrywać zarzutu, lecz na podstawie art.34 §1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "upea") powinien stwierdzić jego niedopuszczalność.
Rozpatrując sprawę ponownie organ egzekucyjny wydał postanowienie z dnia "[...]", w którym uznał wniesione przez stronę zarzuty za niedopuszczalne. Podniósł, że na podstawie art.365 §1 Kpc wyrok prawomocny wiąże strony i sąd, a także inne sądy i inne organy państwowe oraz organy administracji publicznej. Odnosi się to do sentencji wyroku, a nie do motywów. Organ egzekucyjny stwierdził, że niewłaściwie uznał SA postępowanie dotyczące decyzji z dnia "[...]" określającej wysokość zadłużenia jako nie mieszczącej się w katalogu decyzji wskazanych w art.24 ust.5f ustawy o systemie ubezpieczeń. Według organu egzekucyjnego decyzja ta jest przede wszystkim decyzją ustalającą obowiązek opłacenia składek i określającą wysokość składek. Decyzja ta wskazuje termin, w którym należało opłacić dobrowolnie zaległe składki i informuje o konsekwencjach ich nieopłacenia.
W ocenie organu egzekucyjnego kwestia przedawnienia składek była już przedmiotem rozpatrzenia w sądowym postępowaniu odwoławczym i apelacyjnym, wobec czego wniesiony w postępowaniu egzekucyjnym zarzut przedawnienia jest niedopuszczalny.
W zażaleniu strona zarzuciła naruszenie art.34 §1a ustawy upea oraz art.365 §1 Kpc. Podkreśliła, że treść uzasadnienia wyroku SA jest inna niż przyjął to organ egzekucyjny. Bowiem wynika z niego, że sąd nie orzekał w kwestii przedawnienia, gdyż nie pozwalała na to jego kognicja, że sąd orzekał w stanie na dzień wydania decyzji ("[...]") oraz że jeżeli nie zostanie wdrożone postępowanie egzekucyjne, to wszystkie składki ulegną przedawnieniu najpóźniej do dnia 24 grudnia 2017 r. Według strony, organ egzekucyjny powinien wziąć pod uwagę nie tylko sentencję wyroku SA, ale także jego uzasadnienie.
Zaskarżonym postanowieniem DIAS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego, wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia przepis art.34 §1a ustawy upea. Podtrzymując argumentację organu egzekucyjnego wyjaśnił ponadto, że ocena, czy należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od miesiąca lutego 2006 r. do sierpnia 2011 r. uległy przedawnieniu, była przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu sądowym, zakończonym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", poprzedzonego wyrokiem SO z dnia "[...]" Z wyroków tych wynika jednoznacznie, że należności z tytułu składek za okres od lutego 2006 r. do sierpnia 2011 r. nie uległy przedawnieniu.
Zatem zarzut przedawnienia dochodzonego obowiązku był podnoszony przez stronę w innym postępowaniu, dotyczącym dochodzonych należności i sądy powszechne zarzut ten oceniały. Zgłoszenie zarzutu przedawnienia dochodzonego obowiązku na etapie postępowania egzekucyjnego stanowiło przesłankę do stwierdzenia niedopuszczalności zarzutu przedawnienia obowiązku. Stwierdzenie przez organ niedopuszczalności złożonych zarzutów oznacza, że organ egzekucyjny nie może ponownie rozstrzygać kwestii, która została już oceniona w innym postępowaniu. Na podstawie art.365 §1 Kpc prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy. Według DIAS z ww. wyroków wynikają konsekwencje dla prowadzonego postępowania egzekucyjnego i z ich treści organ egzekucyjny powinien odczytywać wskazówki istotne dla oceny przedawnienia należności z tytułu składek.
W skardze na postanowienie DIAS zażądano jego uchylenia i umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz zasądzenia zwrotu poniesionych kosztów postępowania.
Zarzucono naruszenie art.34 §1a ustawy upea przez przyjęcie, jakoby przedmiotem postępowania sądowego w sprawie "[...]" toczącej się przed Sądem Apelacyjnym była kwestia przedawnienia należności, co do których wdrożona została egzekucja, przez co istnieje niedopuszczalność złożenia zarzutów. Zdaniem skarżącego stanowisko SA było wręcz przeciwne.
Zarzucono także naruszenie art.365 §1 Kpc przez prowadzenie postępowania egzekucyjnego wbrew wyrokowi SA oraz przez niepodporządkowanie się stanowisku zawartemu w uzasadnieniu tego wyroku, że wszystkie należności przedawniły się z dniem 24 grudnia 2017 r.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ odwoławczy popełnił błąd w postanowieniu z dnia "[...]", uchylającym postanowienie organu egzekucyjnego i zawierającym błędne wskazania. Skarżący przytoczył fragmenty wyroku "[...]" wskazujące na nieobjęcie przedmiotem rozstrzygnięcia tego sądu kwestii przedawnienia co do okresu po wydaniu decyzji oraz poczynione przez sąd uwagi na temat ewentualnego przedawnienia składek w razie niewszczęcia egzekucji i na temat możliwości wniesienia zarzutu przedawnienia w postępowaniu egzekucyjnym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Podstawą prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia jest przepis art.34 §1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. DzU 2018 r. poz. 1314 z późn. zm.) mówiący, że jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym (...), to wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu.
W ocenie Sądu zgromadzone w sprawie dowody nie dawały podstawy do wydania takiego rozstrzygnięcia. Z powoływanego przez organ art.365 §1 Kpc wynika, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten należy odczytywać łącznie z art.366 Kpc, mówiącym, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Przedmiotem rozstrzygnięcia wyroków SO i SA była prawidłowość wydania decyzji stwierdzającej, że skarżący jest dłużnikiem ZUS z tytułu nieopłaconych składek. Zgodnie z art.378 §1 Kpc sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji. W apelacji, podobnie jak na wcześniejszych etapach postępowania, skarżący podnosił, że składki uległy przedawnieniu, dlatego SA odniósł się do tej kwestii, przy czym miał na uwadze to, że przedmiotem rozstrzygnięcia sądu jest prawidłowość ww. decyzji Dyrektora ZUS.
Dlatego rozpatrując podnoszoną w apelacji kwestię przedawnienia, uznał, że na dzień wydania tej decyzji składki nie były przedawnione. Dalsze uwagi SA na temat przedawnienia w późniejszym okresie mają charakter hipotetyczny, na co wskazuje użycie przez SA trybu warunkowego: "jeżeli nie wdrożono postępowania egzekucyjnego, przedawnieniu uległyby wszystkie składki" (K-24).
W zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy stwierdził, że regulacja art.34 §1a upea ma na celu wyeliminowanie mnożenia ilości postępowań w odniesieniu do tego samego zagadnienia w ramach różnych postępowań. Podkreślił, że rozstrzygnięcie danej kwestii w ramach postępowania stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego pozbawia zobowiązanego możliwości ponownego jego zgłoszenia w ramach postępowania egzekucyjnego. Nie negując tej, co do zasady, słusznej tezy, należy jednak podkreślić, że w postępowaniu dotyczącym podstawy wystawienia tytułów wykonawczych rozstrzygnięta została kwestia przedawnienia składek, ale tylko do "[...]". Biorąc pod uwagę, że przedawnienie ma tę oczywistą cechę, że biegnie (nie jest stałe), logiczny jest wniosek, że zobowiązanie nieprzedawnione w danym momencie, może stać się przedawnione w przyszłym okresie.
Zatem SA rozpatrzył kwestię przedawnienia, lecz tylko do momentu wydania decyzji z "[...]". Dlatego nie można uznać, że zarzut przedawnienia składek został rozpatrzony w postępowaniu sądowym w takim znaczeniu, jakie wynika z art.34 §1 upea. Niedopuszczalność zarzutu nie wynika bowiem z tego, że był zgłaszany przez stronę w innym postępowaniu, lecz z tego, że został w innym postępowaniu rozpatrzony. Biorąc pod uwagę, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte dopiero w kwietniu 2018 r., nie można przyjąć, że ww. wyroki SO i SA rozstrzygnęły definitywnie kwestię przedawnienia składek na dzień wszczęcia egzekucji.
Zatem jeśli z uwagi na art.34 §1a upea organ egzekucyjny nie miał możliwości merytorycznego badania zarzutu przedawnienia, to odnosi się to jedynie do dnia "[...]", gdyż wyrok SA kontrolował decyzję na ten dzień. Zatem kwestia przedawnienia w okresie późniejszym powinna zostać oceniona przez organ egzekucyjny w ramach zarzutu podniesionego przez skarżącego.
Zauważyć należy, że gdyby było tak, jak twierdzi organ, tj. że wiąże go jedynie sentencja wyroku, a nie jego uzasadnienie, to w takim wypadku organ nie miałby podstaw do tego, aby powoływać się na swój zasadniczy argument, że zarzut przedawnienia jest niedopuszczalny w postępowaniu egzekucyjnym z uwagi na to, że dotyczy kwestii będącej przedmiotem rozpatrywania przez SO i SA. Bowiem z sentencji wyroków tych sądów nie wynika, aby dotyczyły kwestii przedawnienia składek. Ta okoliczność wynika z uzasadnień obu wyroków, co do których organ twierdzi, że nie są wiążące.
W związku z powyższym Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie narusza art.34 §1a upea poprzez błędne zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, bez oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Narusza także zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art.77 §1 Kpa w związku z art.18 upea, zobowiązującą organ do zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Co do kompletności materiału dowodowego Sąd nie ma zastrzeżeń, natomiast jego ocenę uznaje za dowolną z wyżej podanych przyczyn.
Dlatego na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. DzU 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) Sąd uznał skargę za zasadną i uchylił zaskarżone postanowienie. Rozpatrując sprawę ponownie organ odwoławczy weźmie pod uwagę ocenę prawną dokonaną w wyroku, w szczególności w zakresie braku podstaw do uznania niedopuszczalności sprzeciwu na podstawie art.34 §1a upea w oparciu o zebrany materiał dowodowy.
O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżący nie był zobowiązany do uiszczenia opłat sądowych oraz działał bez pełnomocnika.