Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 31 maja 2016r., złożonym wraz ze skargą, skarżący I.B., reprezentowany przez radcę prawnego J.K.-S., zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 1.500 zł. Ze złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF k. 20-23) wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Skarżący pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości "[...]". Jego żona nie pracuje, jest osobą bezrobotną i z tego tytułu pobiera zasiłek dla bezrobotnych w kwocie"[...]"miesięcznie.
Nadto rodzina wnioskodawcy pobiera świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł miesięcznie. Wskazał, iż miesięcznie obciążają go następujące zobowiązania: rata kredytu gotówkowego w kwocie 1100,95 zł, rata kredytu hipotecznego 635,30 zł, kredyt odnawialny w rachunku bankowym na kwoty 8000 zł i 4.500 zł, opłaty za mieszkanie i energię elektryczną ok. 600 zł, koszty utrzymania samochodu ok. 300 zł, edukacja dzieci ok. 500 zł, opłaty za telefon, TV, Internet ok. 300 zł oraz wydatki na utrzymanie (żywność, środki czystości, ubrania) ok. 1.500 zł. Skarżący wraz z żoną na zasadzie współwłasności małżeńskiej jest właścicielem mieszkania o powierzchni 34m2 m2 i szacunkowej wartości "[...]" obciążonego hipoteką umowną do kwoty "[...]" oraz samochodu Toyota Corolla, rok prod. 2007 i wartości "[...]" Innego majątku nie posiada zarówno on jak i jego żona.
Z treści skargi wynikało ponadto, że z dniem 24 maja 2016 r. został wypłacony żonie skarżącego ostatni zasiłek dla bezrobotnych. Dodatkowo wskazał, że kredyt gotówkowy został zaciągnięty w celu spłaty należności podatkowych wynikających z wcześniej prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Sytuacja powyższa zmusza skarżącego do korzystania z doraźnej pomocy finansowej rodziny. Podniesiono, że największe obciążenie finansowe dla wnioskodawcy i jego rodziny stanowią kredyty (hipoteczny i gotówkowy), które bezwzględnie muszą być terminowo regulowane.
Do skargi załączono: kopię decyzji z dnia "[...]"w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, kopię decyzji z dnia "[...]" o uznaniu małżonki skarżącego za osobę bezrobotną, kopię decyzji z dnia "[...]" o przyznaniu małżonce skarżącego zasiłku dla bezrobotnych, kopię umowy o kredyt mieszkaniowy z dnia 25.09.2015 r., dwie kopie aneksów do umów o limit kredytowy, dwie kopie potwierdzenia opłat za mieszkanie i komórkę, pięć kopi rachunków za media.
Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem.
Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny.
Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Na wstępie stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie skarżący zobowiązany jest opłacić wpis od skargi w kwocie 500 zł, zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U z 2003 r. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).
Mając na uwadze sytuację materialną skarżącego przedstawioną na formularzu wniosku PPF jaki i skardze w kontekście wysokości wpisu jaki zobowiązany jest ponieść w związku z wniesiona skargą uznano, że sytuacja materialna wnioskodawcy i jego rodziny nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie strony od kosztów sądowych w części tj. od wpisu od skargi. Rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie kwestionuje, iż wydatki które wykazuje skarżący pochłaniają cały uzyskiwany przez niego dochód, niemniej jednak okoliczność powyższa nie stanowi jednakże automatycznej podstawy do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca uzyskuje dochód, którego wysokość, nie wymaga interwencji socjalnej mającej zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 514 zł, zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (Dz.U. z 2015., poz. 163 ze zm.).
Wysokość uzyskiwanego przez skarżącego dochodu przekracza również wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w 2016 r. na kwotę brutto 1850 zł (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1385). Mając zatem na uwadze łączny dochód rodziny w wysokości "[...]" (uwzględniając fakt, iż żona skarżącego od czerwca 2016 r. nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych) przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, powinien on umożliwiać nie tylko zabezpieczenie środków na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb, ale również pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Prawo pomocy, jak wyżej podniesiono, jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania.
Ponadto referendarz sądowy w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażany w judykaturze pogląd, że przedkładanie przez stronę należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi, nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2010 r. sygn. akt II FZ 55/10, publ. CBOSA). Okoliczność spłaty zadłużenia nie skutkuje automatycznie koniecznością zwolnienia wnioskodawcy z kosztów sądowych. Zakup mieszkania na kredyt, jest kwestią podejmowanych przez stronę decyzji życiowych, które nie podlegają ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek. Podobnie kwesta zaciągnięcia zadłużenia w formie kredytu gotówkowego. Podkreślić należy, że oświadczenie wnioskodawcy, iż z zaciągniętego kredytu spłacił należności podatkowe w związku z prowadzoną przez niego działalnością nie może obecnie skutkować przyznaniem wnioskodawcy prawa pomocy.
Zarówno bowiem należności z tytułu podatków jak i należności z tytułu opłat sądowych są dochodami Państwa, zaś fakt zapłaty jednych nie stanowi uzasadnionej podstawy do zwolnienia z innych należnych Państwu opłat (dochodów). Ewentualne przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych z powodu spłaty kredytu gotówkowego zaciągniętego na spłatę należności podatkowych oznaczałoby nic innego jak, akceptację działań strony, prowadzących do powstania zaległości podatkowych i postawiłoby ją w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do innych obywateli terminowo i rzetelnie rozliczających się z budżetem Państwa.
Wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., I FZ 88/14, publ. CBOiS). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł.
Na marginesie należy zaznaczyć, że okoliczność ustanowienia przez wnioskodawcę pełnomocnika, nie wskazuje na jego trudną sytuację materialną i finansową. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby skarżącego do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego oraz bieżącego korzystania z obsługi prawnej. Niemniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty wnioskodawca może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego w wysokości m.in. 500 zł tytułem wpisu sądowego, już nie.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie kłóciłoby się z ratio legis instytucji przyznania prawa pomocy, albowiem ta została stworzona jedynie dla osób, które ze względu na swoje niewielkie dochody oraz brak jakiegokolwiek majątku, nie mogą dochodzić swych praw przed sądem.
W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.