Uzasadnienie
K. A. i J. A. wnioskiem z dnia 21 września 2015 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych.
Następnie na wezwanie z dnia 24 września 2015 r. K. A. i J. A. na obowiązującym od dnia 29 sierpnia 2015 r. formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych.
Ze złożonego przez skarżącą K. A. formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką dzieci, "[...]". Rodzina wnioskodawczyni utrzymuje się z zasiłku rodzinnego i pielęgnacyjnego otrzymywanego z tytułu niepełnosprawności dziecka w wysokości 1.645 zł i dochodów uzyskiwanych przez męża skarżącej z tytułu wykonywania wolnego zawodu. Wnioskodawczyni i jej mąż oświadczyli, że posiadają dom o powierzchni 100 m2 i nieruchomość rolną o powierzchni "[...]". W uzasadnieniu wniosku wyjaśnili, że sytuacja finansowa w związku z wychowaniem niepełnosprawnego dziecka i wykonywaniem wolnego zawodu jest trudna i wiąże się z barkiem stałych dochodów. Posiadana ziemia dostarcza podstawowych artykułów żywnościowych.
Nadto w odpowiedzi na wezwanie z dnia 24.09.2015 r., skarżąca i jej mąż pismem z dnia 2 października 2015 r. wyjaśnili, że:
- - miesięczne średnie wydatki za media wynoszą ok. 700 zł miesięcznie, dodatkowo opłacają, ubezpieczenie rolne KRUS, przy czym oświadczyli, że nie korzystają z pomocy osób trzecich,
- - lokat terminowych nie posiadają,
- - J. A. w okresie od 01.01.2015 r. do24.09.2015 r. uzyskał dochody z tytułu wykonywania wolnego zawodu w kwocie "[...]"zł brutto,
- - posiadają dom o powierzchni użytkowej 100 m2, grunty rolne o powierzchni ‘[...]",
- - nie posiadają oszczędności oraz papierów wartościowych,
- - polisy na życie nie posiadają,
Do oświadczenia załączyli: zaświadczenie o wysokości dochodów za 2014 r. z Urzędu Skarbowego, z którego wynika, że dochód za ten okres wyniósł "[...]" zł., kserokopię decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego, leśnego, od nieruchomości na 2015 r. z dnia "[...]".
Referendarz sądowy zważył, co następuje
Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 100 zł.
Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe, na wstępie zauważyć należy, iż pomimo wezwania wnioskodawczyni nie przedstawiła następujących oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: dokumenty źródłowe potwierdzające wysokość ponoszonych opłat, oraz wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i współmałżonka rachunków bankowych. Zauważyć należy, że brak przedłożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwia dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej i jej męża, a w konsekwencji również uwzględnienie jej wniosku. Przyjąć również należy, że wnioskodawczyni znała konsekwencje nieprzedstawienia wnikliwych i pełnych wyjaśnień co do swojego stanu rodzinnego jak i materialnego, została bowiem pouczona o skutkach nieprzedłużenia w wyznaczonym terminie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych.
Nadto zauważyć należy, że w związku z nieprzedstawieniem przez stronę m.in. dokumentów źródłowych dotyczących ponoszonych wydatków na utrzymanie jak i wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych czy też oświadczenia o braku takowych postanowieniem z dnia 4.09.2015 r. sygn. akt I SA/Ol 365/15 referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.
Przechodząc zatem do oceny wniosku skarżącej i przedstawionych przez nią wyjaśnień co do stanu rodzinnego i materialnego w jakim się znajduje, w oparciu o przesłanki do przyznania prawa pomocy stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła, że spełnia warunki do pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim z przedstawionych wyjaśnień wynika, że czteroosobowa rodzina strony utrzymuje się ze stałych dochodów w postaci zasiłków: rodzinnego i pielęgnacyjnego w kwocie 1.645 zł miesięcznie i z dochodów męża skarżącej z tytułu wykonywania wolnego zawodu w kwocie "[...]" za okres od 01.01.2015 r. do 24.09.2015 r. Nadto z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że ponosi stałe wydatki w kwocie 700 zł miesięcznie, dodatkowo opłaca ubezpieczenie rolnicze KRUS, którego wysokość jak ustalił referendarz sądowy wynosi 390 zł kwartalnie dla jednego rolnika posiadającego gospodarstwo rolne do 50 ha.
Jednakże pomimo wezwania skarżąca nie przedstawiła żądanych dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów, co budzi uzasadnione wątpliwości, co do rzetelności składanych w tym zakresie wyjaśnień. Podkreślić należy za Naczelnym Sądem Administracyjnym (postanowienie z 5 listopada 2010r., sygn. akt II GZ 318/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W sytuacji zatem gdy, rozpoznający wniosek referendarz sądowy, nie dysponuje pełnym i wiarygodnym oświadczeniem wnioskodawcy co do wysokości faktycznie ponoszonych kosztów przez skarżącą, nie miał możliwości uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Niemniej jednak gdyby poprzestać wyłącznie na oświadczeniu wnioskodawczyni złożonym na formularzu wniosku PPF jak i na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. można byłoby przyjąć, że w sytuacji gdy czteroosobowa rodzina uzyskuje dochody w kwocie 1.645 zł, nie licząc już dochodów J. A., ponosi zaś koszty w wysokości 960 zł miesięcznie (licząc wydatki wskazane przez skarżącą -700 zł plus 1/3 składki na ubezpieczenie -130 mnożąc razy dwa przyjmując, że oboje małżonków jest ubezpieczonych w KRUS), to w jej dyspozycji pozostaje jeszcze kwota 685 zł miesięcznie, z której jest w stanie opłacić koszty sądowe. Tym bardziej, że wpis od skargi wynosi 100 zł. Jednakże uznać należy, że wnikliwa ocena zasadności wniosku strony, a tym samym ocena sytuacji materialnej finansowej nie była możliwa z uwagi na brak przedstawienia dodatkowych oświadczeń jak i dokumentów źródłowych, do których to strona była wezwana w trybie art. 255 p.p.s.a. W tej sytuacji brak odpowiedzi skarżącej na skierowane do niej wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia i wskazanych dokumentów źródłowych skutkuje brakiem możliwości obiektywnej i rzetelnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni.
Dodatkowo należy podkreślić, że równie istotna dla oceny możliwości finansowych skarżącej, jest także możliwość oceny przepływów finansowych w oparciu o wyciągi z rachunków bankowych wnioskodawczyni i jej współmałżonka. Brak przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych nie pozwala, ani na ustalenie stanu tych rachunków, jak i uniemożliwia prześledzenie wszystkich operacji na nich dokonywanych, co ma również znaczenie z punktu widzenia ustalenia możliwości płatniczych skarżącej. Dodatkowo brak przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych nie pozwala również przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca i jej mąż nie posiadają na rachunkach środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku koniecznego dla ich utrzymania. Podkreślić przy tym należy, że oświadczenie wnioskodawczyni, iż nie posiada lokat terminowych, nie wypełniło obowiązku przedstawienia na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a., wyciągów i wykazów z posiadanych przez członków rodziny rachunków bankowych.
Reasumując przedmiotowe rozważania, należy stwierdzić, że tylko wyjaśnienie – w sposób niebudzący wszystkich przedstawionych wyżej wątpliwości –dotyczących stanu rodzinnego i materialnego wnioskodawczyni oraz nadesłanie brakujących dokumentów, umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.