Uzasadnienie
Skarga K.T. (dalej: "wnioskodawca", "strona", "skarżący") dotyczy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "organ") utrzymującej w mocy własną decyzję tego organu z 3 listopada 2022 r. nr 2122/2022 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 33.191,59 zł.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 26 września 2022 r. strona zwróciła się do organu o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. Podkreśliła, że w wyniku pandemii utraciła możliwość rozwijania swojej firmy, a prowadzona działalność gospodarcza nie przynosiła dochodu, co uniemożliwiło opłacenie należnych składek. Dodała, że od lipca 2022 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Złożyła także stosowne oświadczenie, w którym wykazała przychody i zobowiązania za lata 2020-2022. Podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, którzy posiadają łączny dochód netto 2800 zł, zaś strona otrzymuje miesięcznie kwotę ok. 350 zł z tytułu zatrudnienia na 1/8 etatu. Ponadto wnioskodawca wymienił przewlekłe choroby, którymi jest obciążony.
Odmawiając umorzenia należności z tytułu składek ZUS ocenił (w uzasadnieniu decyzji z 3 listopada 2022 r.), że w niniejszej sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.; dalej: "u.s.u.s."). Przyjął także, że strona nie wykazała zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: "rozporządzenie MGPiPS"), że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego rodziny.
Uznał ponadto, że strona nie wykazała aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, jak również aby stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zakwestionowała ocenę organu co do stanu jej zdrowia a także argumenty jakoby była aktywna zawodowo, a jej sytuacja nie nosiła znamion ubóstwa. Podała, że z dniem 19 czerwca 2022 r. zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej. Wskazała, że w okresie od czerwca do października 2022 r. posiadała status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku z uwagi na zaległości w ZUS. Oświadczyła także, że nie posiada żadnego majątku ani środków pieniężnych, zamieszkuje z rodzicami, jednak z powodu przekroczenia kryterium dochodowego rodzina nie korzysta ze wsparcia MOPS.
W zaskarżonej decyzji ZUS podtrzymał stanowisko, że w niniejszej sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności tych należności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Podał bowiem, że przesłanka wymieniona w pkt 1 tego przepisu (odnosząca się do śmierci dłużnika) nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, zaś przesłanki opisane w pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, gdyż nie pozyskano żadnych dokumentów dotyczących prowadzonego wobec strony postępowania upadłościowego bądź likwidacyjnego. ZUS przyjął, że nie zachodzi także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s, gdyż pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i braku majątku, z którego można egzekwować należności, strona posiada następców prawnych (oboje rodziców oraz dwoje dzieci). Organ uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą także przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 4a i 5 u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych należności z tytułu składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, zaś ani Naczelnik Urzędu Skarbowego ani Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.
W ocenie organu nie zachodzi również przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż postępowanie to jest w toku (30 kwietnia 2022 r. wyegzekwowano ostatnią wpłatę w wysokości 141,31 zł) i dotychczas nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne.
Wobec uznania braku możliwości pozytywnego załatwienia wniosku strony na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ przystąpił do rozpatrzenia tego wniosku z uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Wywiódł przy tym, że regulacje te uprawniają organ do umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Tego rodzaju przypadki zostały wymienione w szczególności w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia MGPiPS, jednak zdaniem organu nie zachodzą w okolicznościach niniejszej sprawy.
Odnośnie do przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, dotyczącej możliwości pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w razie opłacenia należności z tytułu składek, ZUS stwierdził, że pomimo osiągania niskiego dochodu egzystencja strony nie jest zagrożona. Organ zwrócił bowiem uwagę, że strona zamieszkując z rodzicami nie ponosi jakichkolwiek kosztów związanych z utrzymaniem. Nie wykazała także aby dążyła do osiągania wyższych lub dodatkowych dochodów, umożliwiających spłatę zaległości i codzienną egzystencję oraz podejmowała w tym kierunku skuteczne starania. W tych okolicznościach ZUS przyjął, że obecna sytuacja materialna strony jest spowodowana wymiarem czasu zatrudnienia, które nie wynika z wykluczenia z aktywności zawodowej w pełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślił, że strona ma 41 lat i jest osobą w pełni zdolną do podjęcia zatrudnienia, a także posiada doświadczenie zawodowe z prowadzonej działalności gospodarczej.
Ocenił zatem, że obecna sytuacja finansowa strony jest przejściowa i przy dołożeniu należytej staranności oraz przestrzeganiu zasad prawidłowej gospodarki strona jest w stanie znaleźć pracę w większym wymiarze czasu pracy lub osiągać zdecydowanie wyższe dochody. Skonstatował, że strona nie wykorzystuje w pełni swoich możliwości zarobkowych bez ważnych powodów, uszczupla swoje możliwości płatnicze, a tym samym lekceważy ciążące na niej obowiązki.
Odnośnie zaś do przesłanek opisanych w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia MGPiPS organ podniósł, że strona nie udokumentowała aby klęska żywiołowa albo inne nadzwyczajne wydarzenie były powodem zaprzestania prowadzenia działalności. Nie wykazała także aby sprawowała opiekę nad chorym członkiem rodziny. Natomiast bez wpływu na wynik sprawy zdaniem organu pozostają deklarowane przez stronę problemy zdrowotne. ZUS przyjął bowiem, że wykazane przez stronę problemy zdrowotne ([...]) z całą pewnością są dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Strona nie przedłożyła bowiem żadnych dokumentów medycznych potwierdzających lub orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania (w tym m.in. w pełnym wymiarze czasu pracy). Strona nie legitymuje się także orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności.
Ze składanych wniosków i dokumentów wynika natomiast, że strona jest osobą aktywną zawodowo - od 10 października 2022 r. pracuje na 1/8 etatu, co w ocenie ZUS dowodzi, że nie ma przeciwskazań do podjęcia przez stronę pracy zarobkowej, np. w wyższym (lub pełnym) wymiarze czasu pracy lub dodatkowej pracy. W tych okolicznościach ZUS przyjął, że strona nie udowodniła aby nie mogła uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która w składanych wnioskach nie została nawet podniesiona.
W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż w jego ocenie organ nieprawidłowo rozważył jego sytuację zdrowotną i materialną. Ponownie podkreślił, że jego aktualne zarobki miesięczne nie przekraczają kwoty 400 zł, nie posiada żadnego majątku i oszczędności, a stan zdrowia nie pozwala mu w pełni skutecznie działać na rynku pracy, gdyż uległ pogorszeniu w okresie pandemii. Wskazał na trudną sytuację finansową i zdrowotną rodziców, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Podał, że po opłaceniu rachunków za mieszkanie i leków dysponują na utrzymanie 3-osobowej rodziny kwotą jedynie 21,60 zł dziennie, co uniemożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb. Dodał, że rodzice pomagają mu także w opłacaniu alimentów na córkę, która jest studentką. Wyjaśnił, że miał podpisane z organem trzy układy ratalne, jednak te zostały zerwane z uwagi na brak wpłat w miesiącach wakacyjnych, zaś w 2022 r. organ odmówił skarżącemu rozłożenia zaległości na raty z uwagi na ich nieściągalność.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Podtrzymał przy tym dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Natomiast w piśmie procesowym z 20 lutego 2023 r. skarżący wniósł o przeprowadzenia w sprawie rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd miał na uwadze, że zakres niezbędnych ustaleń dla oceny zasadności rozstrzygnięcia w zakresie wniosku skarżącego o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wyznaczają przede wszystkim przepisy u.s.u.s. Stosownie do art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane co do zasady tylko w przypadkach całkowitej ich nieściągalności, a ta zachodzi w przypadkach enumeratywnie wymienionych w ust. 3 tego przepisu, gdy:
- 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Z opisanymi powyżej przypadkami całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek nie mamy jednak do czynienia w kontrolowanej sprawie, co jest niesporne pomiędzy stronami i nie budzi także zastrzeżeń Sądu w świetle ustaleń organu opisanych na s. 2 niniejszego uzasadnienia.
Wobec zaś uznania braku możliwości pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., prawidłowe było przystąpienie przez organ do rozpatrzenia tego wniosku z uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustanawia bowiem wyjątek od powyższej reguły i przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, warunkując jednak umorzenie tych należności od wystąpienia innych "uzasadnionych przypadków". W takim jednak przypadku zastosowanie znajdują przepisy rozporządzenia MGPiPS, wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Stosownie do w § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W przepisie tym wyraźnie zaznaczono, że to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek, zaś stwierdzenie ich wystąpienia, nie obliguje do wydania decyzji umarzającej należności, lecz tylko umożliwia organowi wydanie takiej decyzji w ramach uznania administracyjnego. Treść powyższych przepisów rozporządzenia wykonawczego prowadzi do wniosku, że podstawa umorzenia należności z tytułu składek została stworzona dla uzasadnionych przypadków, a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn obiektywnych, czy niezależnych od zobowiązanego (por. wyrok NSA z 8 marca 2023 r. sygn. akt I GSK 765/22, dostępny online w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z takimi okolicznościami nie mamy jednak do czynienia w kontrolowanej sprawie.
Zdaniem Sądu niewątpliwie sytuacja skarżącego i jego rodziny jest trudna. Skarżący boryka się bowiem z problemami zdrowotnymi, które ograniczają jego możliwości zarobkowania w dotychczasowym zawodzie [...]. Rodzice skarżącego otrzymują natomiast niskie świadczenia emerytalne, z których nie tylko utrzymują siebie i skarżącego, ale także udzielają wsparcia finansowego córce skarżącego w związku z ciążącym na skarżącym obowiązkiem alimentacyjnym. Niemniej jednak nie sposób także odmówić słuszności stanowisku organu, że sytuacja ta spowodowana jest przede wszystkim wymiarem zatrudnienia skarżącego (1/8 etatu). Brak jest bowiem w tej sprawie udokumentowanych przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia przez skarżącego zatrudnienia w wyższym wymiarze czasu pracy czy też dodatkowego zatrudnienia.
Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów medycznych potwierdzających lub orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania. Do października 2022 r. był zarejestrowany jako bezrobotny, a zatem zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 690 ze zm.) "był zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej". Obecnie skarżący jest zaś aktywny zawodowo i nie wykazał aby był pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z powodu przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.
Sąd przychyla się przy tym do stanowiska organu, że wykazane przez skarżącego problemy zdrowotne ([...]), choć z całą pewnością są dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji i mogą stanowić pewne ograniczenie na rynku pracy, to nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. W dacie wydania zaskarżonej decyzji skarżący miał 41 lat, posiadał doświadczenie zawodowe wynikające z prowadzonej działalności i obecnego zatrudnienia, mieszkał na stałe w mieście. Nie sposób zatem przyjąć aby był zagrożony wykluczeniem z rynku pracy.
W świetle powyższych argumentów należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły obiektywne, niezależne od skarżącego przeszkody, które uniemożliwiałyby skarżącemu uiszczenie należności z tytułu składek. W szczególności nie wystąpiły w tej sprawie okoliczności opisane w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia MGPiPS. Skarżący pozostaje bowiem w istocie na utrzymaniu rodziców, którzy obecnie nie ponoszą odpowiedzialności finansowej za jego zobowiązania wobec ZUS. Opłacenie należności z tytułu składek nie mogłoby zatem pozbawić skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS).
Skarżący nie udokumentował aby klęska żywiołowa albo inne nadzwyczajne wydarzenie były powodem zaprzestania prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS). Nie wykazał także aby sprawował opiekę nad chorym członkiem rodziny, a jego stan zdrowia pozbawił go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) orzeczono jak w sentencji.