Wyrok WSA w Olsztynie z 19 października 2016 r., I SA/Ol 577/16

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie

Rozpoznanie

w Olsztynie na rozprawie w dniu 19 października 2016r.

Sprawa

sprawy ze skargi R. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę

Skład

sędzia WSA Renata Kantecka przewodnicząca, sprawozdawca
sędzia WSA Ryszard Maliszewski
sędzia WSA Wiesława Pierechod
specjalista Paweł Guziur protokolant

Uzasadnienie

I SA/Ol 577/16

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku R. K. (zwanego dalej "stroną", "skarżącym") o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]" w sprawie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji, organ powołał treść art. 28 ust. 1-3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.), dalej jako "u.s.u.s." oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365).

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 21 grudnia 2015 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. We wniosku strona powołała się na trudną sytuację materialną i zdrowotną.

Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zwany także "Zakładem"), na podstawie art.28 ust.3a u.s.u.s., umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne w łącznej wysokości 58.495,41 zł oraz, na podstawie art.28 ust.2 i 3 pkt 3 i pkt 5 u.s.u.s., odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w łącznej wysokości 30.554,15 zł. Podkreślił, że art.28 ust.3a u.s.u.s. nie ma zastosowania do należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika na ubezpieczenia społeczne zatrudnionych pracowników.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że naczelnicy urzędów skarbowych i komornik sądowy stwierdzili brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a obecna egzekucja ("potrącenia z emerytury") uniemożliwiają zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazał, że posiadana nieruchomość jest obciążona hipotekami, a wskazane przez ZUS samochody nie istnieją, gdyż zostały zezłomowane. Opisał także stan swojego zdrowia. Mając na uwadze powyższe wniósł o umorzenie zadłużenia w całości.

W motywach zaskarżonej decyzji organ wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter bardzo wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek.

Zaznaczył, że zgodnie z poczynionymi ustaleniami strona jest właścicielem nieruchomości gruntowej, a zatem posiada majątek, który może stanowić źródło odzyskania należności. Ponadto właściwy organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności, gdyż z pobieranego przez stronę świadczenia emerytalnego realizuje potrącenia w kwocie 782,11 zł. Umorzenie należności byłoby zatem sprzeczne z art.28 ust.3 pkt 5 u.s.u.s. Przy braku całkowitej nieściągalności, organ podejmujący decyzję pozbawiony jest prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, wniosek strony został rozpatrzony w oparciu o art.28 ust.3a u.s.u.s. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Zakład uznał wystąpienie przesłanki określonej w powołanym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. i umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący podniósł, że opłacenie zobowiązań wobec ZUS pozbawia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zaznaczył, że został zakwalifikowany do I grupy inwalidztwa ogólnego, otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, zobowiązania alimentacyjne płaci dobrowolnie, zyskując o koszty komornicze, otrzymuje 1068 zł emerytury, jest przygotowywany do kolejnej operacji. Ponownie zaznaczył, że posiadana nieruchomość jest obciążona hipotekami, a samochody zostały zezłomowane.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W kolejnym piśmie procesowym z dnia 7 października 2016r. skarżący podniósł, że naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i umorzył jego zaległości. Wskazał, że znalazł się w nadzwyczajnej sytuacji, która uzasadnia umorzenie zaległości – brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i przewlekła choroba zobowiązanego. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. odmówił przyznania mu dodatku mieszkaniowego i pomocy finansowej na zakup leków. Wskazał, że powinien korzystać z pomocy osób trzecich w wykonywaniu czynności, ale nie posiada środków na opłacenie tej pomocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji lub postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwane dalej "p.p.s.a.".

Zaistniały w rozpoznanej sprawie spór pomiędzy skarżącym, a organem dotyczył zakresu uprawnień do kształtowania pozycji prawnej skarżącego, jakie organom przyznaje przepis art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s.. Zgodnie z tym przepisem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3 powołanego artykułu ściśle określono przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność, a mianowicie:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);
3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Następnie należy podnieść, że użycie przez ustawodawcę zwrotu "może umorzyć" oznacza, że w sytuacji gdy nawet w sprawie wystąpią przewidziane w tym przepisie przesłanki, to organ ma prawo do odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Z tego względu, decyzje wydawane na podstawie powołanego przepisu określane są mianem decyzji uznaniowych, co oznacza, że sądowa kontrola tego rodzaju decyzji sprowadza się do stwierdzenia, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających uzasadniać umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Istotne staje się więc zbadanie, czy postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami proceduralnymi i czy rozważono w sposób przekonujący wszystkie zgłoszone przez skarżącego okoliczności.

Organy prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie są bowiem zobowiązane do podejmowania w toku postępowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy - mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz.U. z 2016 r., poz. 23, zwany w skrócie "k.p.a."), zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art.77 §1 k.p.a.), dokonania na podstawie zebranego materiału dowodowego oceny, czy dana okoliczność została faktycznie udowodniona (art. 80 k.p.a.) oraz ujawnienia w uzasadnieniu decyzji przesłanek jakimi kierował się organ wydając rozstrzygnięcie, a w szczególności wskazania faktów uznanych za udowodnione, przyczyn dla których innym dowodom odmówiono wiarygodności oraz przepisów prawa zastosowanych w sprawie (art. 107 §3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, treść zaskarżonej decyzji wyraźnie wskazuje, że organ w pełni zastosował się do wyżej wymienionych obowiązków. W pierwszej kolejności, podjął czynności mające na celu ustalenie, czy w przypadku skarżącego zachodzi całkowita nieściągalność składek i tym samym, czy istnieją podstawy prawne do umorzenia należności. Jak wynika z akt sprawy, dokonując szczegółowej analizy sytuacji majątkowo-rodzinnej skarżącego organ uwzględnił m.in. że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, uzyskuje stały dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, jest właścicielem nieruchomości, a właściwy organ nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Jak wynika z akt sprawy z pobieranego przez skarżącego świadczenia emerytalnego prowadzona jest egzekucja – realizowane są potrącenia w wysokości 782,11 zł. Powyższe ustalenia organu stanowiły podstawę do stwierdzenia braku przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a tym samym braku podstaw do uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. Wbrew zatem zarzutom zawartym w skardze, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził twierdzenia strony o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności.

Z akt sprawy wynika również, że organ dokonał analizy sytuacji skarżącego w kontekście przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z ww. przepisem Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przeprowadzona analiza zebranego materiału dowodowego doprowadziła organ do wniosku, iż skarżący wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić ciążącej na niej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla skarżącego.

Podkreślić jednakże należy, że umorzenie zadłużenia pomimo braku całkowitej nieściągalności może dotyczyć wyłącznie składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (art.28 ust.3a u.s.u.s.). Tym samym przepis ten nie może znaleźć zastosowania do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników.

Prawidłowo zatem organ, pomimo zaistnienia przesłanek z powołanego rozporządzenia i umorzenia na tej podstawie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne skarżącego, odmówił umorzenia pozostałych należności.

W związku z powyższym Sąd uznał, iż organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uwzględnił wszystkie okoliczności faktyczne mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wskazał potwierdzające je dowody, a także przytoczył przepisy prawa stanowiące podstawę rozstrzygania w niniejszej sprawie. Dokonana przez organ ocena dowodów była oceną swobodną, ale nie dowolną. W niniejszej sprawie, postępowanie było przeprowadzone starannie i merytorycznie poprawne, bez zbędnej zwłoki, a organ rozstrzygający sprawę nie naruszył przepisów prawa procesowego i materialnego, stanowiącego podstawę wydania decyzji.

Na marginesie zaznaczyć należy, że umorzenie zaległości podatkowych następuje na podstawie innych przepisów, a mianowicie na postawie art.67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.), dalej jako "O.p.". Zgodnie z tym przepisem, organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Nie można było również dopatrzyć się naruszenia przez organy przepisów proceduralnych.

W związku z tym, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.