Uzasadnienie
Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie postanowieniem z "[...]" Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej również jako: "skarżący", "wierzyciel"), uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z "[...]"i orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 7,47 zł.
Z przedstawionych wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne wobec B. i J. D. na podstawie wystawionego przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego tytułu wykonawczego z "[...]", nr "[...]", obejmującego należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 stycznia do 31 marca 2021 r. w łącznej kwocie należności głównej 708 zł. Wszczęcie egzekucji administracyjnej nastąpiło 11 maja 2021 r. w wyniku doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności - Bank A zawiadomienia z "[...]" o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu doręczono zobowiązanym 18 maja 2021 r.
Postanowieniem z "[...]" Naczelnik Urzędu Skarbowego, na skutek pisma wierzyciela z 19 maja 2021 r. o wycofaniu z realizacji tytułu wykonawczego w związku z zapłatą w dniu 8 kwietnia 2021 r. egzekwowanej należności, umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej jako: "u.p.e.a.") Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie zostało zaskarżone.
Następnie postanowieniem z "[...]" Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art. 64c § 1, § 3 pkt 2 i § 9 pkt 2 lit. c) oraz art. 64 § 1 i § 2 u.p.e.a., obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 7,57 zł.
W zażaleniu na postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wnosząc o jego uchylenie, przedstawił stanowisko, w świetle którego jednostki Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, jako państwowe jednostki budżetowe, nie są obciążane kosztami egzekucyjnymi stosownie do art. 64c § 6 u.p.e.a. Powołano przepisy art. 59 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 266 ze zm.), dalej: "u.u.s.r.". Wskazano, że ubezpieczenie społeczne rolników, realizowane w ramach Kasy, nadzoruje minister właściwy do spraw rolnictwa i rozwoju wsi. Gwarancją wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych są dotacje budżetowe corocznie określone w ustawie budżetowej. Szczegółowy plan rzeczowo-finansowy Kasy na dany rok budżetowy jest sporządzany w trybie przewidzianym dla opracowywania projektu ustawy budżetowej i przedstawiany do wiadomości ministrowi właściwemu do spraw rolnictwa i rozwoju wsi oraz ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych w terminie 30 dni od daty ogłoszenia ustawy budżetowej. Wydatki i dochody Kasy są realizowane w znacznej części z budżetu Państwa. Kasa w ustawie budżetowej na rok 2021 r. (Dz. U. poz. 190) została wymieniona w art. 23 oraz w odpowiednich załącznikach.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z "[...]" uchylił postanowienie organu I instancji w całości i obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 7,47 zł. W uzasadnieniu wskazał, że zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż wskazane w jego treści. W sentencji postanowienia organ I instancji wskazał, że obciąża wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 7,57 zł, natomiast w uzasadnieniu postanowienia wskazał koszty egzekucyjne w kwocie 7,47 zł, przy czym z akt sprawy wynikało, że prawidłowa kwota kosztów wynosiła 7,47 zł. Organ II instancji powołał brzmienie przepisów art. 64 § 1-§ 3, art. 64b oraz art. 64c § 1, § 3 i § 6 u.p.e.a. Wskazał, że organ I instancji zasadnie naliczył na podstawie art. 64b § 1 u.p.e.a. koszty egzekucyjne z tytułu poniesionego wydatku egzekucyjnego (koszt korespondencji). W niniejszej sprawie zapłata należności, odsetek i kosztów upomnienia nastąpiła w całości 8 kwietnia 2021 r., a więc przed wszczęciem egzekucji administracyjnej w dniu 11 maja 2021 r., a tym samym zgodnie z art. 64 § 3 u.p.e.a. nie powstał obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej.
Organ odwoławczy nie znalazł natomiast podstaw do uwzględnienia zarzutów zażalenia. Odwołując się do art. 9 pkt 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 305), dalej: "u.f.p.", stwierdził, że sektor finansów publicznych tworzą m.in. Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze oraz Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i fundusze zarządzane przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Powołał również brzmienie art. 10 i art. 11 u.f.p. Wskazał, że zgodnie z art. 75 u.u.s.r. Kasa prowadzi samodzielną gospodarkę finansową. Stosownie zaś do art. 76 ust. 1 u.u.s.r. tworzy się Fundusz Składkowy Ubezpieczenia Społecznego Rolników, zwany dalej "funduszem składkowym". Fundusz ten jest osobą prawną, funkcje zarządu pełni z urzędu Prezes Kasy pod nadzorem Rady Rolników. Podstawy finansowe ubezpieczenia i działalności Kasy stanowią także fundusze: emerytalno-rentowy, administracyjny oraz prewencji i rehabilitacji, którymi dysponuje Prezes Kasy. Fundusze te są państwowymi funduszami celowymi (art. 76 ust. 2 i 2a u.u.s.r.).
Jak wskazał organ odwoławczy, jednostką budżetową jest jednostka organizacyjna sektora finansów publicznych, która pokrywa swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadza na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego. W formie tej działają m.in. organy administracji rządowej i samorządowej, sądownictwa, wojska, policji, pomocy społecznej, ochrony zdrowia, prokuratury. Objęcie jednostki budżetowej w całości planem finansowym nazywane jest metodą (formą) finansowania (budżetowania) brutto. Jednostki budżetowe nie mają osobowości prawnej i w obrocie prawnym funkcjonują jako jednostki organizacyjne Skarbu Państwa (statio fisci) lub jednostki samorządu terytorialnego (statio municipi). Jednostki budżetowe odróżnia od innych jednostek sektora finansów publicznych charakter wykonywanych zadań oraz źródła i sposoby finansowania, a także system rozliczeń z właściwym budżetem.
Zdaniem organu, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jest państwową jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej. Nie jest jednostką budżetową ze względu na pozabudżetowy sposób finansowania jej zadań. W świetle przepisów u.f.p. należy uznać ją za inną, niż jednostka budżetowa, nieposiadającą osobowości prawnej jednostkę organizacyjną. Z art. 10 u.f.p. wynika bowiem, że zamiarem ustawodawcy było wyodrębnienie, w ramach katalogu jednostek sektora finansów publicznych, dwóch ich grup. W odniesieniu do pierwszej grupy (obejmującej jednostki budżetowe, samorządowe zakłady budżetowe, agencje wykonawcze, instytucje gospodarki budżetowej i państwowe fundusze celowe) zasady gospodarki finansowej określone w tej ustawie powinny być stosowane wprost, natomiast wobec drugiej grupy tych jednostek (obejmującej m.in. ZUS i zarządzane przez niego fundusze, KRUS i fundusze zarządzane przez Prezesa KRUS) przepisy u.f.p. powinny być stosowane odpowiednio.
Zdaniem organu, powyższą argumentację wzmacnia treść art. 29 u.f.p.
w powiązaniu z art. 76 u.u.s.r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego finansowana jest zarówno ze składek rolników gromadzonych w ramach funduszu składkowego, jak i z przychodów pochodzących ze środków uzyskiwanych przez państwowe fundusze celowe, w których dotacje budżetowe są jednym ze składników przychodów (art. 78-80 u.u.s.r.). Z kolei, w przypadku funduszu składkowego u.u.s.r. nie przewiduje przekazywania dotacji z budżetu państwa. W razie powstania niedoboru funduszu składkowego, art. 77 ust. 4 u.u.s.r. wskazuje na możliwość zaciągnięcia kredytu bankowego w wysokości niezbędnej do pokrycia niedoboru. Fundusz składkowy nie jest więc funduszem budżetowym, w związku z czym jego roczny plan rzeczowo- finansowy nie jest elementem ustawy budżetowej.
W konsekwencji, zdaniem organu odwoławczego, z uwagi na źródła i sposoby finansowania, a także system rozliczeń z budżetem, nie można uznać Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego za jednostkę budżetową w rozumieniu przepisów u.f.p.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji w całości oraz o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:
- 1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego niewłaściwą interpretację i zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności poprzez naruszenie:
- a) art. 64c § 6 u.p.e.a., zgodnie z którym państwowe jednostki budżetowe nie są obciążane kosztami egzekucyjnymi, w tym także jednostki organizacyjne Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego,
- b) art. 9-11 u.f.p., zgodnie z którymi do sektora finansów publicznych należy Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i fundusze zarządzane przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, co potwierdza, że Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego od początku swojego istnienia, tj. od 30 lat, nieprzerwanie jest państwową jednostką budżetową,
- c) art. 23 ustawy budżetowej na rok 2021 z dnia 20 stycznia 2021r. (Dz. U. poz.190), który wymienia Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jako państwową jednostkę budżetową,
- d) błędną interpretację art. 76 u.u.s.r. polegającą na niezrozumieniu specyfiki działania organu rentowego, jakim m.in. jest Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zobowiązana do pobierania składek na ubezpieczenie społeczne od rolników, w tym przypadku składki na ubezpieczenie wypadkowe i gromadzenia składek na osobnym funduszu składkowym, z którego to funduszu, wbrew twierdzeniom organu, środki w całości są wypłacane dla ubezpieczonych rolników na świadczenia związane z wypadkami przy pracy rolniczej, nie jest natomiast finansowana Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jako instytucja, która jest całkowicie finansowana z budżetu państwa z funduszu administracyjnego wymienionego w ustawie budżetowej,
- 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności poprzez naruszenie:
- a) art. 29 w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1964 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz.735) poprzez skierowanie postanowienia wobec nieistniejącego podmiotu określonego przez organ jako "Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w O.", co powoduje nieważność zaskarżonego postanowienia z mocy prawa.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej skoncentrował się na opisie funduszu składkowego, pomijając, że w ramach Kasy istnieją również o wiele większe fundusze finansowane z budżetu Państwa: emerytalno-rentowy, administracyjny i prewencji. Zdaniem organu, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie jest jednostką budżetową z uwagi na istnienie funduszu składkowego, przy czym organ na potwierdzenie tego stanowiska nie przytoczył żadnego orzeczenia sądowego, czy cytatu z doktryny. Skarżący wskazał, że osoby kierujące
Oddziałem Regionalnym Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przeszłości odpowiadały za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, jako pracownicy jednostki sektora publicznego. W jego ocenie, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego spełnia wszystkie wymogi, aby być uznaną za państwową jednostkę budżetową zgodnie z treścią art. 9 - art. 11 u.f.p. Istotne jest bowiem, że wydatki Kasy jako instytucji są w całości realizowane z budżetu państwa, a dochody przekazywane do Skarbu Państwa. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w ustawie budżetowej na rok 2021 została wymieniona w art. 23 oraz odpowiednich załącznikach. Szczegółowe informacje o środkach pozyskanych z budżetu państwa w poszczególnych poprzednich latach znajdują się na stronie internetowej krus.gov.pl/bip/ w zakładce: "Finanse i majątek".
Strona skarżąca podniosła ponadto, że z nieznanych jej powodów urzędy skarbowe podległe Izbie Administracji Skarbowej odmawiały bezpodstawnie przyjmowania wniosków egzekucyjnych, wymagając, aby były one podpisane:
"z upoważnienia Prezesa KRUS". Tymczasem należy odróżnić decyzje o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników wydawane "z upoważnienia Prezesa KRUS" od postępowania egzekucyjnego w administracji. Zdaniem skarżącego, w niniejszym postępowaniu prawidłowe oznaczenie strony powinno brzmieć: "Skarb Państwa - Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w O. ul. "[...]"", ewentualnie: "Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w O. ul. "[...]"". Zaskarżone postanowienie zostało natomiast wydane wobec nieistniejącego podmiotu, tj. "Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w O.", co powoduje nieważność tego postanowienia z mocy prawa.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odwołując się do brzmienia art. 1a pkt 13 i art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., wskazał, że uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności – podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.
W świetle zaś art. 59 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 2 ust. 2 u.u.s.r. Kasą Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego kieruje Prezes, który jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi, powołanym przez Prezesa Rady Ministrów. Jak wskazał organ odwoławczy, w niniejszej sprawie w tytule wykonawczym jako wierzyciel został wskazany Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W związku z tym postanowienie zostało zaadresowane do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i skierowane na adres właściwego miejscowo Oddziału Regionalnego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Na wstępie należy wskazać, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.". Przedmiot skargi kwalifikował bowiem sprawę do jednej z kategorii, o której mowa w tym przepisie, tj. gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Uwzględniając, że stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego postanowienia z punktu jego zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa, w pierwszej kolejności należało odwołać się do przepisu prawa, na gruncie którego powstał spór pomiędzy stronami postępowania sądowego.
Zgodnie z art. 64c § 6 u.p.e.a. w stanie prawnym obowiązującym od 20 lutego 2021 r. organ egzekucyjny działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową nie obciąża kosztami egzekucyjnymi wierzyciela działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będącego państwową jednostką budżetową. Wydatki egzekucyjne poniesione przez organ egzekucyjny, działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową, są pokrywane z budżetu państwa.
Wyniki wykładni literalnej powyższej normy prawnej są jasne i nie implikują większych wątpliwości interpretacyjnych. Nieobciążanie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi dotyczy takich sytuacji, w których wierzyciel działa w ramach państwowej jednostki budżetowej lub jest państwową jednostką budżetową. Wnioski te potwierdza także wynik wykładni celowościowej opartej na treści uzasadnienia projektu ustawy. Przepis ten został zmieniony na mocy nowelizacji z dnia 4 lipca 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553). W uzasadnieniu projektu nowelizacji (Sejm VIII kadencji, nr druku 3379), wskazano, że proponowane w art. 64c § 5 i 6 u.p.e.a. przypadki nieobciążania wierzyciela kosztami egzekucyjnymi dotyczą sytuacji, w których niecelowe byłoby dokonywanie przelewu środków przez wierzyciela na rachunek organu egzekucyjnego. Podkreślono, że pod pojęciem organu egzekucyjnego/wierzyciela "działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej" rozumie się jednostki budżetowe w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.f.p., tzn. te jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych nieposiadające osobowości prawnej, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu państwa, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa.
Odwołując się zatem do uregulowań u.f.p., wskazać należy, że w art. 9 unormowano katalog podmiotów tworzących sektor finansów publicznych, przy czym w pkt 3 wymieniono jednostki budżetowe, zaś w pkt 8 wymieniono Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze oraz Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i fundusze zarządzane przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
Stosownie zaś do art. 10 ust. 1 i ust. 2 u.f.p. jednostki budżetowe, samorządowe zakłady budżetowe, agencje wykonawcze, instytucje gospodarki budżetowej i państwowe fundusze celowe stosują zasady gospodarki finansowej określone w niniejszej ustawie (ust. 1). Do jednostek sektora finansów publicznych, o których mowa w art. 9 pkt 8-14, działających na podstawie odrębnych ustaw stanowiących podstawę ich utworzenia przepisy niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio (ust. 2).
Zgodnie z art. 11 ust. 1 - ust. 3 u.f.p. jednostkami budżetowymi są jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych nieposiadające osobowości prawnej, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego (ust. 1). Jednostka budżetowa działa na podstawie statutu określającego w szczególności jej nazwę, siedzibę i przedmiot działalności (ust. 2). Podstawą gospodarki finansowej jednostki budżetowej jest plan dochodów i wydatków, zwany dalej "planem finansowym jednostki budżetowej" (ust. 3).
W świetle powyżej powołanych unormowań u.f.p. konieczne jest ustalenie, czy wierzyciel w niniejszej sprawie działa w ramach państwowej jednostki budżetowej lub jest państwową jednostką budżetową w rozumieniu przepisów art. 9 pkt 3 i art. 11 ust. 1-3 u.f.p.
Przechodząc zatem na grunt unormowań u.u.s.r., wskazać należy, że zgodnie z art. 75 tej ustawy Kasa prowadzi samodzielną gospodarkę finansową. Jak wynika z dalszych przepisów tej ustawy (art. 76 ust. 1-3) podstawą finansowania ogółu zadań ustawowych KRUS są trzy państwowe fundusze celowe: fundusz emerytalno-rentowy, fundusz prewencji i rehabilitacji, fundusz administracyjny. Natomiast pozabudżetowy fundusz składkowy ma osobowość prawną; tworzony jest z odrębnych składek ubezpieczonych rolników i źródeł wskazanych w statucie (art. 77 ust. 2 u.u.s.r.). Funkcjonuje bez udziału dotacji budżetowej. Zapewnia finansowanie świadczeń z samofinansującego się ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego; finansowanie bezpośrednich kosztów funkcjonowania Rady Rolników; kosztów zarządzania i wykonywania jego zobowiązań jako osoby prawnej (art. 77 ust. 1 u.u.s.r.). Na podstawie art. 77 ust. 1 pkt 5 u.u.s.r. fundusz składkowy jest zobowiązany do przekazania odpisów: na fundusz prewencji i rehabilitacji – do wysokości 6,5% planowanych wydatków tego funduszu (art. 80 ust. 2 pkt 1 u.u.s.r.), a także na fundusz administracyjny – do wysokości 12% planowanych wydatków tego funduszu (art. 79 ust. 2 pkt 1 u.u.s.r.).
Dotacje z budżetu państwa na zadania realizowane przez KRUS, corocznie określane w ustawie budżetowej, są gwarancją wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych z ubezpieczenia społecznego rolników oraz wykonania dodatkowych pozaubezpieczeniowych zadań zleconych, niewynikających z u.u.s.r. Zgodnie z art. 76 ust. 3 u.u.s.r. Państwo gwarantuje wypłatę świadczeń finansowanych z funduszu emerytalno-rentowego. Stosownie zaś do art. 78 ust. 2 pkt 3-5 u.u.s.r. fundusz emerytalno-rentowy tworzy się m.in. z uzupełniającej dotacji z budżetu państwa, dotacji z budżetu państwa przeznaczonej na składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz dotacji z budżetu państwa przeznaczonej na składki na ubezpieczenia emerytalno-rentowe.
Jeśli zaś chodzi o finansowanie funduszu administracyjnego, zgodnie z art. 79 ust. 2 pkt 1 -3 u.u.s.r. fundusz ten tworzy się z:
- 1) odpisów od funduszu składkowego i od funduszu emerytalno-rentowego, w wysokości do 12% planowanych wydatków funduszu składkowego i do 3,5% planowanych wydatków funduszu emerytalno-rentowego;
- 2) refundacji przez właściwe instytucje kosztów związanych z realizacją ubezpieczenia zdrowotnego oraz realizacją innych zadań powierzonych Prezesowi Kasy na podstawie odrębnych przepisów;
- 3) odsetek uzyskanych z lokowania wolnych środków funduszu administracyjnego.
W razie powstania niedoboru funduszu administracyjnego, niedobór ten pokrywa się ze środków funduszu składkowego (art. 79 ust. 3 u.u.s.r.).
Natomiast stosownie do art. 80 ust. 2 u.u.s.r. fundusz prewencji i rehabilitacji tworzy się z:
- 1) odpisu od funduszu składkowego, w wysokości do 6,5% planowanych wydatków z tego funduszu;
- 2) dotacji z budżetu państwa;
- 3) odsetek uzyskanych z lokowania wolnych środków funduszu prewencji i rehabilitacji.
W razie powstania niedoboru funduszu prewencji i rehabilitacji, niedobór ten pokrywa się ze środków funduszu składkowego (art. 80 ust. 3 u.u.s.r.).
Ponadto odwołać należy się do wydanego na podstawie art. 83 u.u.s.r. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 grudnia 2018 r. w sprawie sposobu prowadzenia gospodarki finansowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 144), dalej: "rozporządzenie". W § 2 rozporządzenia unormowano, że gospodarka finansowa Kasy jest prowadzona na podstawie rocznego planu rzeczowo-finansowego Kasy oraz rocznego planu rzeczowo-finansowego funduszu składkowego, sporządzanych na dany rok budżetowy. Stosownie do § 3 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia roczny plan rzeczowo-finansowy Kasy obejmuje co najmniej szczegółowe plany przychodów i kosztów funduszy: emerytalno-rentowego, prewencji i rehabilitacji oraz administracyjnego. Zgodnie zaś z § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ze środków funduszu administracyjnego są finansowane koszty poboru i dochodzenia należności z tytułu składki na ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, ubezpieczenia emerytalno-rentowe, a także ubezpieczenia zdrowotne.
Przywołane powyżej przepisy prawa normujące zasady prowadzenia gospodarki finansowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego potwierdzają, że jest ona jednostką sektora finansów publicznych (art. 9 pkt 8 u.f.p.), niemniej nie stanowi ona jednostki budżetowej (art. 9 pkt 3 u.f.p.). Poszczególne fundusze tworzone w ramach Kasy mają status bądź państwowych funduszy celowych (fundusz emerytalno-rentowy, fundusz prewencji i rehabilitacji, fundusz administracyjny – art. 76 ust. 2 i ust. 2a u.u.s.r.), bądź też osoby prawnej (fundusz składkowy – art. 76 ust. 1 u.u.s.r.).
Na uwadze należy mieć przy tym, że koszty poboru i dochodzenia należności z tytułu składek, do których należy zaliczyć również koszty egzekucyjne, stanowią wydatki funduszu administracyjnego (§ 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia), który – jak już wyżej określono – jest państwowym funduszem celowym tworzonym ze środków określonych w powołanym wyżej art. 79 ust. 2 pkt 1-3 oraz ust. 3 u.u.s.r. Wbrew twierdzeniom skargi finansowanie funduszu administracyjnego nie opiera się na dotacji z budżetu Państwa. Okoliczność, że fundusz administracyjny tworzy się m.in. z odpisu od funduszu emerytalno-rentowego, który w znacznej części tworzony jest z dotacji z budżetu państwa, nie oznacza automatycznie, że i źródłem finansowania funduszu administracyjnego jest dotacja z budżetu państwa. Wreszcie sama okoliczność finansowania państwowego funduszu celowego w części z dotacji z budżetu państwa nie statuuje jednostki budżetowej, do czego w istocie prowadziłaby argumentacja zaprezentowana w skardze.
Z powyższego wynika zatem, że ani Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, ani też fundusz administracyjny, nie mają statusu państwowej jednostki budżetowej. Jak już wyżej podkreślono, sama okoliczność, że dotacja z budżetu państwa stanowi jedno ze źródeł finansowania funduszu emerytalno-rentowego, zgodnie z art. 75 ust. 3 oraz art. 78 ust. 2 pkt 3-5 u.u.s.r., nie stanowi o tym, że Kasie przysługuje status państwowej jednostki budżetowej. Opisany powyżej sposób finansowania Kasy i utworzonych w jej ramach funduszy, jest zupełnie odmienny od właściwego dla jednostek budżetowych powiązania z budżetem tzw. metodą brutto, sprowadzającą się do pokrywania wydatków bezpośrednio z budżetu i odprowadzania dochodów na rachunek budżetu (art. 11 ust. 1 u.f.p.). Oceny tej nie zmienia okoliczność, że Kasa jest dysponentem części 72 budżetu Państwa (działy 752 - Obrona narodowa, 753 - Obowiązkowe Ubezpieczenie Społeczne, 851 - Ochrona zdrowia i 853 - Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej).
Wbrew też twierdzeniom skargi, przepis art. 23 ustawy budżetowej z 20 stycznia 2021 r. na rok 2021 r. (Dz. U. poz.190) nie wymienia strony skarżącej jako państwowej jednostki budżetowej, lecz normuje jedynie wysokość odpisu od funduszu emerytalno-rentowego na fundusz administracyjny. Nieskuteczny okazał się również zarzut skargi wskazujący na odpowiedzialność pracowników Kasy za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, skoro zgodnie z art. 2 i art. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 289), odpowiedzialność ta spoczywa m.in. na kierownikach i pracownikach jednostek sektora finansów publicznych, a za taką jednostkę należy uznać KRUS na podstawie art. 9 pkt 8 u.f.p., nie zaś na podstawie art. 9 pkt 3 u.f.p. dotyczącego jednostek budżetowych.
Sąd nie uwzględnił ponadto zarzutu naruszenia art. 29 w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez skierowanie postanowienia wobec nieistniejącego podmiotu oznaczonego przez organ jako "Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w O.". Po pierwsze, z akt administracyjnych sprawy wynika, że w rubryce E.1 tytułu wykonawczego jako wierzyciela wskazano Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Zatem oznaczenie wierzyciela w zaskarżonym postanowieniu odpowiada oznaczeniu w tytule wykonawczym wystawionym przez samego skarżącego.
Po drugie, Sąd podzielił w tym zakresie stanowisko zaprezentowane w odpowiedzi na skargę, że w świetle art. 1a pkt 13 i art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, przy czym uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności – podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku. Zgodnie z orzecznictwem sądowym, przymiot organu bezpośrednio zainteresowanego w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku w rozumieniu art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. ma ten organ, który bezpośrednio kreuje obowiązek (p. wyroki NSA:
z 21 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 435/15; z 2 września 2016 r., sygn. akt II GSK 663/15; opubl.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Uwzględniając powyższe, skoro zgodnie z art. 2 ust. 2 u.u.s.r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jest centralnym organem administracji rządowej, który stosownie do art. 59 ust. 3 u.u.s.r. kieruje Kasą oraz wykonuje zadania przewidziane w ustawie i zadania wynikające z odrębnych przepisów, w tym stosownie do art. 36 ust. 1 u.u.s.r. wydaje decyzje w sprawach wymienionych w pkt 1-11 (m.in. w sprawach podlegania ubezpieczeniu oraz ustania ubezpieczenia, a także wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie), to w pełni uprawnione było przyjęcie przez organy w niniejszej sprawie, że jest on organem bezpośrednio zainteresowanym w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku w rozumieniu art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Zauważenia przy tym wymaga, że wbrew argumentacji skargi, w oznaczeniu wierzyciela wskazano jedynie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, gdyż dalsze oznaczenie w rubrum postanowienia "Oddział Regionalny w O." należy odnosić do danych adresowych strony postępowania, a nie do oznaczenia strony skarżącej.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie dopuścił się w tym zakresie uchybienia procesowego, a tym bardziej kwalifikowanego naruszenia prawa, jakie zarzucono w skardze.
Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.