Uzasadnienie
W dniu 29 grudnia 2004r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako "ARiMR") w G. wpłynął wniosek P. P. (dalej powoływany jako "skarżący", "strona") o przyznanie płatności na zalesienie gruntów rolnych. W dniach 11 i 20 kwietnia 2005r. strona złożyła zmiany do wniosku. Ostatecznie strona deklarowała sześć działek rolnych o łącznej powierzchni 7,21 ha, położonych na trzech działkach ewidencyjnych. Zalesienie obejmowało wyłącznie teren o korzystnej konfiguracji. Drzewa iglaste miały stanowić powierzchnię 0,91 ha, a drzewa liściaste – 6,30 ha. W planie zalesienia przewidziano stosowanie repelentów na powierzchni 0,91 ha.
W wyniku weryfikacji ww. wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. wydał, w dniu 27 kwietnia 2005r., postanowienie o spełnianiu niezbędnych warunków we wniosku o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych. W dniu 12 maja 2005r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło Oświadczenie o wykonaniu zalesienia zgodnie z planem zalesienia wraz z zaświadczeniem Nadleśniczego z Nadleśnictwa G. z dnia 11 maja 2005r. o wykonaniu zalesienia zgodnie z planem zalesienia. Decyzją z dnia "[...]" organ przyznał stronie płatności na zalesienie gruntów rolnych: wsparcie na zalesienie w wysokości 35.413 zł płatne jednorazowo po wykonaniu zalesienia, premię pielęgnacyjną w wysokości 3.283 zł płatną corocznie przez 5 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia oraz premię zalesieniową w wysokości 2.595,60 zł płatną corocznie przez 20 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia. Płatność w łącznej kwocie 41.291,60 zł została przekazana na rachunek bankowy strony w dniu 31 grudnia 2005r..
W kolejnych latach realizacji programu, tj. 2006-2008, strona składała wnioski o wypłatę płatności na zalesienie gruntów, w rezultacie czego płatności za te lata zostały naliczone i przekazane na jej konto. Płatność na 2009r. została odmówiono, z uwagi na złożenie wniosku po upływie terminu do jego złożenia.
W dniu 29 kwietnia 2014r. przeprowadzona została kontrola na miejscu wykonanego zalesienia, w wyniku której stwierdzono brak dowodów zakupu sadzonek przeznaczonych do zalesienia wnioskowanych działek rolnych (strona przedstawiła dowody tylko na część zakupionych sadzonek) oraz repelentów.
W konsekwencji powyższego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, w dniu 12 grudnia 2014r., wszczął postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności na zalesienie, przyznanych na mocy opisanej decyzji z dnia "[...]".
Decyzją z dnia "[...]" organ I instancji ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych w łącznej wysokości 18.216,10 zł. Organ wskazał, że zgodnie z §12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 187, poz.1929 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie zalesieniowe", producent rolny, któremu przyznano płatność na zalesianie, przechowuje przez 5 lat od dnia zakończenia realizacji planu zalesienia dowody zakupu sadzonek przeznaczonych do zalesienia wnioskowanych działek rolnych oraz repelentów.
Z kolei §13 rozporządzenia zalesieniowego stanowi, że jeżeli w wyniku kontroli zostanie stwierdzone, że producent rolny nie posiada dowodów zakupu sadzonek przeznaczonych do zalesienia wnioskowanych działek rolnych, to zwraca premię pielęgnacyjną za dany rok kalendarzowy lub wsparcie na zalesienie, a wysokość zwrotu jest określona w załączniku nr 5 do rozporządzenia. Premia pielęgnacyjna w części przeznaczonej na zastosowanie repelentów podlega zwrotowi za cały okres jej pobierania, jeżeli producent rolny ich nie zastosował lub nie posiada dowodu zakupu, a ich zastosowanie zostało przewidziane w planie zalesienia.
Następnie organ przedstawił szczegółowe wyliczenie kwoty do zwrotu – 50% wsparcia na zalesienie (w związku z brakiem dowodu zakupu sadzonek) oraz premię pielęgnacyjną w części przeznaczonej na zastosowanie repelentów za lata 2004-2008 (w związku z brakiem dowodów zakupu repelentów).
Organ I instancji stwierdził podstawy do odstąpienia od ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności za lata 2007 i 2008, gdyż kwoty te nie przekraczały równowartości 100 euro. Nadto organ wskazał, że zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż 10 lat, a jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze, to okres ten ogranicza się do 4 lat. Organ zaznaczył, że w sprawie nie nastąpiło przedawnienie zwrotu nienależnych płatności.
W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, braki w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, a także błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie przepisów rozporządzenia.
Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Dyrektor "[...]" Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W motywach decyzji organ odwoławczy przytoczył treść § 3 ust.1, § 5 ust.5, § 12, §13 rozporządzenia zalesieniowego i stwierdził, że strona była zobowiązana do przechowywania dowodów zakupu sadzonek przeznaczonych do zalesienia oraz repelentów do 20 sierpnia 2014r., tj. 5 lat do dnia wypłaty ostatniej premii pielęgnacyjnej – w niniejszej sprawie, od dnia w którym premia byłaby wypłacona w 5-tym roku realizacji planu zalesienia (20 sierpnia 2009r.) Zaznaczył, że w wyniku przeprowadzonej w dniu 29 kwietnia 2014r. kontroli na miejscu stwierdzono brak dowodu zakupu sadzonek - 4.300 szt. olchy i 2.380 szt. brzozy oraz repelentów z całego okresu pielęgnacji. Mające zastosowanie w sprawie rozporządzenie zalesieniowe nie uwzględnia stopnia naruszenia obowiązku braku dowodów zakupu sadzonek i repelentów. Brak tych dowodów stanowi samoistną przesłankę zwrotu płatności.
Organ odwoławczy zaznaczył, że zgodnie z art.28 ust.1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013r., poz.173 ze zm.), dalej jako "ustawa z dnia 7 marca 2007r.", pomoc pobrana nienależne lub w nadmiernej wysokości podlega zwrotowi wraz z odsetkami w trybie określonym w ustawie z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014r., poz.1438 ze zm.).
Organ wskazał, że wsparcie na zalesienie wiąże się z dofinansowaniem kosztów poniesionych przez beneficjenta na założenie uprawy, a premia pielęgnacyjna ma zrekompensować wnioskodawcy koszty związane z pielęgnacją założonej uprawy leśnej, w tym w szczególności koszty zakupu repelentów.
Organ II instancji wskazał, że w zakresie kwoty premii pielęgnacyjnej wypłaconej w latach 2007-2008 zastosowanie ma art.28a ustawy z dnia 7 marca 2007r., który stanowi podstawę do odstąpienia od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy jeżeli kwota nie jest wyższa od równowartości 100 euro. Z uwagi na brak regulacji prawnej w zakresie odstępowania od ustalenia kwot wypłaconych przed 2007r., odzyskaniu podlega kwota premii pielęgnacyjnej z zastosowaniem repelentów za lata 2005 i 2006.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie. Niezbadanie wykonania zalesienia i zastosowania repelentów nie ma znaczenia dla sprawy, gdyż organy nie kwestionują wykonania zalesienia. Zwrot płatności wynika wyłącznie z braku dokumentów zakupu sadzonek i repelentów. W zawiadomieniu o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie organ poinformował stronę o przysługujących jej uprawnieniach.
Wskazując na treść art.73 ust.4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasad współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasad współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.U. UE z 2004r. nr 141, s.18 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004", organ stwierdził, że odstąpienie od obowiązku zwrotu nienależenie pobranych płatności jest możliwe w przypadku, gdy zaistniała pomyłka organu i gdy rolnik w zwykłych okolicznościach nie mógł takiego błędu wykryć. W niniejszej sprawie przekazanie płatności na rachunek strony nie wynikało w pomyłki ARiMR, lecz z decyzji. W dniu wydania decyzji organ nie wiedział, że strona nie posiada dokumentów potwierdzających zakup sadzonek i repelentów.
Strona składając wniosek o przyznanie płatności na zalesienie gruntów rolnych złożyła oświadczenie, że znane są jej zasady przyznawania płatności na zalesianie gruntów oraz, że jest świadoma skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu. Zobowiązała się także do przechowywania dowodów zakupu sadzonek i repelentów 5 lat od dnia zakończenia realizacji planu zalesienia. W konsekwencji powyższego, kwota płatności w wysokości 18.216,10 zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art.73 ust.1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 i nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku jej zwrotu, o których mowa w art.73 ust.4 ww. rozporządzenia Komisji.
Odnosząc się do okresów przedawnienia, organ powołał art.73 ust.5 rozporządzenia Komicji (WE) nr 796/2004 i zaznaczył, że jako zasadę przyjmuje się 10-letni okres przedawnienia liczony od przyznania płatności do pierwszego powiadomienia o niezasadnym charakterze płatności, z wyjątkiem sytuacji, gdy beneficjent działał w dobrej wierze. Podkreślił, że to na beneficjencie ciąży obowiązek wykazania dobrej wiary. Zaznaczył, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli, że działa zgodnie z prawem. W złej wierze jest zaś ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwione. W sprawie, zdaniem organu, brak jest przesłanek świadczących o tym, że strona działała w dobrej wierze - podejmując zobowiązanie na zalesienie gruntów strona zobowiązała się do przestrzegania uregulowań zawartych w rozporządzeniu zalesieniowym, a w trakcie postępowania ustalono, że nie posiadała wymaganych przez to rozporządzenie dokumentów i nie przedstawiła żadnych faktów, które mogłyby mieć wpływ na brak obowiązku zwrotu płatności zalesieniowej.
Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności przyznanych byłby przedawniony, jeżeli pierwsze powiadomienie przez organ o nieuzasadnionym charakterze tej płatności byłoby doręczone stronie po upływie 10 lat od daty przyznania tej płatności. Datą pierwszego powiadomienia o pobraniu nienależnie przyznanych płatności jest data doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania, tj. 12 grudnia 2014r., płatność za 2005r. został przekazana na rachunek bankowy strony w dniu 31 grudnia 2005r, a za 2006r. – 28 lipca 2006r. Mając na względzie powyższe w sprawie nie doszło do przedawnienia terminu ustalenia w drodze decyzji kwoty nienależnie pobranych płatności.
Nadto organ wskazał, że w sprawie nie wystąpiły wyjątkowe okoliczności, bądź siła wyższa, o których mowa w art.39 ust.1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004, ani w § 13 ust.3 pkt 2 i 3, ust.5 rozporządzenia zalesieniowego.
W skardze na powyższą decyzję strona wniosła o jej uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzucając jej naruszenie: art.138 §1 pkt 2 K.p.a., poprzez niezastosowanie i zaniechanie uchylenia decyzji organu I instancji, art.7, art.77 §1, art.80 K.p.a., poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania wskutek nierozpatrzenia wszystkich żądań, twierdzeń, zarzutów strony oraz braku ustosunkowania się do nich w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, art.73 ust.5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, poprzez niestwierdzenie, że roszczenie o zwrot płatności z tytułu zalesienia jest przedawnione, przepisów rozporządzenia, poprzez ich błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie.
W uzasadnieniu skargi podniosła, że organ nie ustalił, czy zalesienie zostało faktycznie dokonane. Błędnie organy uznały, że brak części dokumentów jest wystarczającą przesłanką do wydania zaskarżonej decyzji, całkowicie ignorując możliwość sprawdzenia, czy rzeczywiście dokonano zalesienia i zastosowano repelenty. Zdaniem skarżącego roszczenia do zwrotu płatności uległy przedawnieniu. Dobrą lub złą wiarę skarżącego można rozpoznać dopiero na podstawie zebranego materiału, a zaniechanie oględzin i wysłuchania strony przez organ nie pozwala na stwierdzenie, czy skarżący działał w dobrej, czy złej wierze. Nie zgodził się z organem, że to on winien wykazać, że działał w dobrej wierze, gdyż to organ decyduje jakie dowody są przeprowadzone i ma nadrzędną rolę nad stroną.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Mają uprawnienia kasacyjne, co oznacza, że nie zastępują organów administracji w rozstrzyganiu spraw, a stwierdzając, że zaskarżona decyzja (postanowienie) narusza prawo materialne, bądź przewidziane przepisami zasady postępowania administracyjnego, mogą uchylić zaskarżony akt lub stwierdzić jego nieważność. Stanowią o tym art. 3 i art.145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz.270) cytowanej dalej jako "p.p.s.a.".
Sąd badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanej wyżej ustawy pod względem jej zgodności z przepisami procedury administracyjnej, jak i normami prawa materialnego, doszedł do przekonania, że skarga nie jest uzasadniona, bowiem decyzja nie narusza prawa materialnego, ani prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Kwestia sporna w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości działań organów podjętych w związku z przeprowadzoną kontrolą na miejscu w dniu 29 kwietnia 2014r. i w związku z tym przyjęciem przez organy, że skarżący nie udokumentował zakupu sadzonek przeznaczonych do zalesienia wnioskowanych działek rolnych oraz repelentów, które były przewidziane w planie zalesienia, co skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych.
Na wstępie rozważań należy stwierdzić, że w przedmiocie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych, zastosowanie mają art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, a zasadniczą, bezpośrednią podstawą wydania zaskarżonej decyzji było rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich.
Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 rozporządzenia zalesieniowego, płatność na zalesianie jest udzielana producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną albo spółdzielnią produkcji rolnej, który spełnia łącznie następujące warunki: 1) został wpisany do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
- 2) zobowiązał się do: a) zalesienia działek rolnych, na których do dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności była prowadzona działalność rolnicza, b) pielęgnacji założonej uprawy leśnej, przez okres 5 lat od dnia wykonania zalesienia - zgodnie z planem zalesienia, w rozumieniu przepisów o lasach;
- 3) zobowiązał się do prowadzenia założonej uprawy leśnej, o której mowa w pkt 2 lit. b, przez okres 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie.
W myśl § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia, płatność na zalesianie dzieli się na:
- 1) wsparcie na zalesienie - stanowiące jednorazową, zryczałtowaną płatność za poniesione koszty zalesienia i ewentualnego ogrodzenia uprawy leśnej, w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną w pierwszym roku po dniu wykonania zalesienia;
- 2) premię pielęgnacyjną - stanowiącą zryczałtowaną płatność za poniesione koszty prac pielęgnacyjnych, w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną corocznie przez okres 5 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia;
- 3) premię zalesieniową - stanowiącą zryczałtowaną płatność za utracone dochody z tytułu przeznaczenia gruntów rolnych na grunty leśne, w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną corocznie przez okres 20 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia.
Z kolei, stosownie do treści § 13 ust. 1 pkt 2 tego aktu, jeżeli w wyniku kontroli zostanie stwierdzone, że producent rolny nie posiada dowodów zakupu sadzonek przeznaczonych do zalesienia wnioskowanych działek rolnych, zwraca premię pielęgnacyjną za dany rok kalendarzowy lub wsparcie na zalesienie, a wysokość zwrotu jest określona w załączniku nr 5 do rozporządzenia. Stosownie zaś do § 13 ust. 2b rozporządzenia zalesieniowego, premia pielęgnacyjna w części przeznaczonej na zastosowanie repelentów podlega zwrotowi za cały okres jej pobierania, jeżeli producent rolny ich nie zastosował lub nie posiadał dowodu ich zakupu, a ich zastosowanie zostało przewidziane w planie zalesienia. Podkreślić przy tym należy, że na podstawie § 12 pkt 1 i 2 ww. rozporządzenia producent rolny, któremu przyznano płatność z tytułu zalesiania gruntów rolnych zobowiązany jest przechowywać przez okres 5 lat od dnia zakończenia realizacji planu dowody zakupu sadzonek i repelentów. Zgodnie zaś z § 5 pkt 5 rozporządzenia zalesieniowego, plan zalesienia realizuje się do dnia wypłaty ostatniej premii pielęgnacyjnej.
Z treści przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika, że w sytuacji gdy organy administracyjne stwierdzą, że producent rolny nie realizuje planu zalesienia lub też nie posiada dowodu zakupu sadzonek, czy repelentów zobowiązany jest do zwrotu, odpowiednio: premii pielęgnacyjnej za dany rok kalendarzowy lub wsparcia na zalesienie oraz premii pielęgnacyjnej w części przeznaczonej na zastosowanie repelentów.
Ilość drzew poszczególnych gatunków, które producent rolny musi zasadzić na gruncie rolnym oraz konieczność stosowania repelentów wynika z planu zalesienia sporządzonego przez nadleśniczego A., właściwego ze względu na miejsce położenia części lub wszystkich działek rolnych przewidzianych do zalesienia. Posiadanie dowodów zakupu zarówno sadzonek przeznaczonych do zalesienia, jak i repelentów (w przypadku wskazania w planie zalesienia) oraz obowiązek ich przechowywanie przez okres pięciu lat od dnia zakończenia realizacji planu zalesienia jest warunkiem koniecznym, który musi być spełniony, aby przyznane wsparcie na zalesienie i premia pielęgnacyjna w części na zakup repelentów nie podlegała zwrotowi. Brak spełnienia choćby jednej z przytoczonych wyżej przesłanek stanowi podstawę do żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowana okoliczność, że przeprowadzona w dniu 29 kwietnia 2014r. kontrola u skarżącego wykazała, że nie posiadał on dowodów zakupu wszystkich sadzonek drzew - zgodnie z planem zalesienia winien on zasadzić: 19.530 szt. olszy, 9.620 szt. brzozy, 4.100 szt. świerku, 1.200 szt. dębu i 85 szt. modrzewia, a posiadał cztery dowody zakupu sadzonek łącznie na: 15.230 szt. olszy, 7.240 szt. brzozy, 4.760 szt. świerku, 1.930 szt. dębu i 130 szt. modrzewia. Z powyższego wynika, że skarżący nie posiadał dowodów na zakup 4.300 szt. olszy oraz 2.380 szt. brzozy. Ponadto w wyniku kontroli stwierdzono, że skarżący nie zachował dokumentów potwierdzających zakup repelentów z całego okresu pielęgnacji, czyli z lat 2005-2009, a zgodnie z planem zalesienia winien on stosować repelenty na powierzchni 0,91 ha.
W tej sytuacji należy stwierdzić, że organy trafnie przyjęły, że brak posiadania dowodów zakupu sadzonek i repelentów przewidzianych w planie zalesienia stanowiło podstawę do zastosowania § 13 ust.1 i 2b rozporządzenia zalesieniowego. Brak przedstawienia przez skarżącego wskazanych dowodów obligowało organ do wydania decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie otrzymanych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych.
Na ustalenia te w żaden sposób nie wpłynęłyby oględziny zalesionych gruntów, gdyż jak słusznie wskazał organ, w sprawie niesporne jest zalesienie gruntów. O obowiązku zwrotu płatności przesądza brak dowodu zakupu sadzonek i repelentów, wskazanych w planie zalesienia. Plan ten jest dokumentem, któremu należy przyznać moc dowodową przy ocenie realizacji zobowiązań beneficjenta związanych z przyznanym dofinansowaniem na zalesianie gruntów. Niewątpliwie osobą odpowiedzialną za treść i przede wszystkim realizację tego planu był wnioskujący o przyznanie pomocy producent rolny, w którego szeroko pojętym interesie było w związku ze złożonym do planu zalesienia oświadczeniem, a następnie wnioskiem o przyznanie płatności, posadzenie drzew i stosowanie metod pielęgnacji przewidzianych w planie zalesienia.
Skarżący nie może przy tym skutecznie powoływać się na brak wiedzy o możliwych skutkach związanych z nieposiadaniem dowodów na zakup sadzonek i repelentów, gdyż składając wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów podpisał oświadczenie, że zna zasady przyznawania płatności i zobowiązał się do działania zgodnego z planem zalesienia.
Prawidłowo organ wskazał, że skarżący zobowiązany był do przechowywania dowodów zakupu sadzonek i repelentów do 20 sierpnia 2014r., czyli 5 lat od dnia wypłaty ostatniej premii pielęgnacyjnej, zgodnie z § 12 i § 5 ust. 5 rozporządzenia zalesieniowego, gdyż w rozpoznanej sprawie premia pielęgnacyjna byłaby wypłacona w ostatnim piątym roku realizacji planu zalesienia 20 sierpnia 2009r..
Za niezasadny uznał Sąd, mając na względzie powyższe, zarzut błędnej interpretacji i niewłaściwego zastosowania przepisów rozporządzenia zalesieniowego.
Organ dokonał również analizy art.73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 i prawidłowo stwierdził, że jako zasadę przyjmuje się dziesięcioletni termin przedawnienia liczony od pierwszego powiadomienia o niezasadnym charakterze płatności. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy beneficjent działa w dobrej wierze. Wówczas okres przedawnienia jest ograniczony do czterech lat.
Organ słusznie przyjął i wykazał w uzasadnieniu swej decyzji, że nie zaistniały ani przesłanki wyłączające skarżącego z obowiązku zwrotu płatności określone w art.73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, ani nie zaszły podstawy do przyjęcia, że skarżący działał w warunkach dobrej wiary, co pozwoliłoby na zastosowanie czteroletniego okresu przedawnienia (o czym mowa w ust. 5 art.73 ww. rozporządzenia).
Na tym tle należy podnieść, że przede wszystkim nie wystąpiła okoliczność zaistnienia pomyłki organu (co jest oczywiste) ani też takiego błędu, który nie mógłby zostać wykryty przez skarżącego. Występując o przyznanie wsparcia finansowego ze środków publicznych dany beneficjent jednocześnie nakłada na siebie obowiązki, których niedochowanie obwarowane jest negatywnymi konsekwencjami. Zważyć trzeba, że we wniosku o zalesienie gruntów w części XII skarżący oświadczył, że zna zasady przyznawania płatności na zalesienie gruntów rolnych i jest świadomy skutków prawnych niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji tego działania.
Nadto zobowiązał się do prowadzenia uprawy leśnej na gruntach objętych wnioskiem przez 20 lat i zgodnie ze złożonym planem zalesienia, zobowiązał się także do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, objętych wnioskiem, powstałej w okresie trwania złożonych zobowiązań. Obowiązki wnioskodawcy zostały zatem wprost wyartykułowane w treści formularza wniosku, są jasno wyrażone, w sposób niebudzący wątpliwości co do ich zakresu nawet dla osoby nie posiadającej doświadczenia, a ich znajomość skarżący poświadczył własnoręcznym podpisem. Omawiane powinności wynikają z przyjętych uregulowań prawnych w rozporządzeniu zalesieniowym.
Tym samym, w przytoczonych okolicznościach sprawy, nie można przyjąć, że skarżący działał w dobrej wierze albowiem, niestety, nie można przypisać staranności w jego działaniu, z przyczyn o których wyżej mowa. Jak wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11 (Lex nr 1137853) generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działał zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest natomiast ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony.
Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności". W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale należy przyjąć, że wiedziałby, gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego.
Skoro skarżący mimo podpisanego oświadczenia oraz pouczenia nie posiada dowodów zakupu sadzonek i repelentów przewidzianych w planie zalesienia - w konsekwencji nie działał w dobrej wierze, nie znajdował zatem zastosowania przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004. Z faktu, że we wniosku o przyznanie pomocy na zalesianie skarżący zobowiązał się do przechowywania dowodów zakupu sadzonek i repelentów przez okres 5 lat od dnia zakończenia realizacji planu zalesienia wynika to, że znane mu były - w momencie występowania z wnioskiem - szczegółowe zasady przyznawania pomocy na zalesienie. Oczywiste jest, że tego rodzaju zobowiązanie zawarte we wniosku, jest skuteczne do chwili upływu wymienionego okresu.
Wobec powyższego zarzut naruszenia art.73 ust.5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 nie jest zasadny.
Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania – art.7, art.77 §1, art.80, K.p.a., zaznaczyć należy, że zasady i tryb przyznawania płatności na zalesienie gruntów rolnych reguluje – jak już wcześniej wskazano - ustawa z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. W myśl art. 21 ust. 1 ww. ustawy, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W postępowaniu organ, przed którym toczy się postępowanie: stoi na straży praworządności, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (art. 21 ust. 2).
Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 21 ust. 3 ww. ustawy). Konsekwencją powyższego jest konieczność wzmożenia aktywności stron, bowiem postępowanie w sprawach przyznania pomocy finansowej zostało oparte na dowodach, które będzie przedstawiała strona. Nie oznacza to jednakże, że organ administracyjny nie jest zobowiązany do jakiegokolwiek działania, gdyż także on musi przedstawiać dowody na poparcie swoich twierdzeń i wyjaśniać przesłanki, którymi kierował się wydając rozstrzygnięcie. W konsekwencji powyższego podniesione zarzuty nie są zasadne.
W rozpoznanej sprawie skarżący nie przedłożył żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, że działał w dobrej wierze, ani nie składał żadnych wniosków dowodowych, czy żadnych wyjaśnień. W ogóle nie odniósł się do spornej kwestii braku dowodów zakupu sadzonek i repelentów, podnosząc jedynie w odwołaniu i skardze, że zalesienie zostało faktycznie dokonane. Ogólnikowo wskazał, że organ nie przeprowadził postępowania pozwalającego na stwierdzenie, czy skarżący działał w dobrej, czy złej wierze. Tym samym zarzuty naruszenia art.15 i art.107 §3 K.p.a. przez naruszenie zasady dwuinstancyjności wskutek nierozpatrzenia wszystkich żądań, twierdzeń i zarzutów strony oraz brak ustosunkowania się do nich w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie są zasadne. Organy dopuściły jako dowód wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w tym dokumenty urzędowe. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego dokonały oceny okoliczności faktycznych.
Subiektywne przekonanie skarżącego o nieprawidłowej ocenie materiału dowodowego nie może natomiast być podstawą stwierdzenia naruszenia ww. przepisów. Poczynione ustalenia faktyczne, ocena dowodów oraz wskazanie podstawy prawnej decyzji znalazły swój wyraz w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji zgodnie z wymogami art.107 § 3 K.p.a.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art.151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.