Uzasadnienie
Skarżący A. i K. K. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonych przez skarżących formularzy wniosków o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż każde z nich prowadzi działalność gospodarczą. A. K. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości 349 zł miesięcznie. K. K. z tytułu prowadzonej działalności uzyskuje dochód w wysokości 550 zł miesięcznie. Dodatkowo każdy z małżonków z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w wysokości 1.276 zł miesięcznie. Łączny miesięczny dochód małżonków wynosi 3.451 zł. Małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W ramach posiadanego majątku małżonkowie wykazali następujące nieruchomości: A. K. – dom w "...", przy ul. "[...]", o powierzchni 280m2, nieruchomość rolna o powierzchni 2 ha położona w "[...]" przy ul. "[...]", budynek (inne nieruchomości) w "[...]", przy ul. "[...]" o powierzchni 600 m2, obciążone tytułami egzekucyjnymi – do licytacji.
Małżonkowie wykazali następujące miesięczne koszty utrzymania: woda -128 zł, energia 210 zł, gaz 102 zł, ogrzewanie 1.126 zł, podatek rolny 133,60 zł, lekarstwa 300 zł – łącznie ponoszone koszty wynoszą 1.999,60 zł.
Argumentując wniosek skarżący podnieśli, iż posiadają zadłużenie z tytułu wcześniej prowadzonej działalności gospodarczej około 4.000.000 zł. Wszystkie posiadane nieruchomości są po opisie i oszacowaniu przed licytacją komorniczą.
Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Pismem z dnia 27.01.2010r., skarżący wezwani zostali do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w zakresie: posiadanych nieruchomości, w związku z rozbieżnościami pomiędzy nieruchomościami wykazywanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a nieruchomościami opisanymi w decyzji Dyrektora Izby Skarbowej; tj. wyjaśnienia czy skarżący są właścicielami następujących nieruchomości: w "..." przy ul. "[...]", w "[...]" oraz w "[...]" przy ul. "[...]", w przypadku odpowiedzi twierdzącej podania powierzchni oraz rodzaju nieruchomości, w przypadku odpowiedzi przeczącej wyjaśnienia w jaki sposób zostały zbyte przedmiotowe nieruchomości (sprzedaż, darowizna, licytacja), w przypadku sprzedaży podania kwoty uzyskanej z tego tytułu, sposobu wykorzystywania wszystkich posiadanych przez skarżących nieruchomości, kosztów związanych z ich utrzymaniem, a także dochodu (w skali rocznej) uzyskiwanego z posiadanego majątku, oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających prowadzoną egzekucję z wszystkich posiadanych przez skarżących nieruchomości.
W wykonaniu wezwania skarżący oświadczyli, iż we wniosku nie wykazali nieruchomości położonej w "[...]" przy ul. "[...]" ponieważ nieruchomość ta została już zlicytowana, wskazali też że działkę w "[...]" sprzedali w 1998r. Wskazali również, iż nie są właścicielami działki w "[...]" przy ul. "[...]" działka ta pozostawała w ich użytkowaniu wieczystym, które w dniu 8 maja 2009r. zostało wypowiedziane. Odnośnie posiadanych nieruchomości oświadczyli, iż są właścicielami nieruchomości w "[...]", ul. "[...]"- nieużytkowanej i rozkradzionej, działki w "[...]" przy ulicy "[...]" – nie użytkowanej oraz domu w "[...]" przy ulicy "[...]". Wnioskodawcy oświadczyli również, iż nieruchomości te, za wyjątkiem domu, nie są przez nich w żaden sposób użytkowane, nie generują kosztów, a także nie przynoszą dochodów. Jedynym kosztem jest podatek od nieruchomości, który nie zawsze jest spłacany. Odnośnie wszystkich trzech posiadanych nieruchomości przedłożyli odpisy zawiadomień o wszczęciu egzekucji do nieruchomości i wezwania do zapłaty należności w wysokości 2.979.217,69 zł - z dnia 22.09.1998r i 07.10.1998r.
Rozstrzygając złożony wniosek zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie.
W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.
Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawców nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem.
Należy zauważyć, iż jedyną przesłanką jaką przewiduje art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. jest sytuacja materialna wnioskodawcy i to ona decyduje o przyznaniu prawa pomocy. Ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Przy czym nie wystarczy wykazać, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną skarżącego, lecz chodzi o sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony.
W rozpatrywanym przypadku taka sytuacja nie ma miejsca. Oceniając sytuację materialną skarżących, uznano, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie ich od kosztów sądowych. Skarżący wykazali, iż posiadają stałe miesięczne dochody w wysokości 3.451,00 zł. Natomiast ponoszone przez nich koszty wynoszą miesięcznie 1.999,60 zł. W tej sytuacji nie można stwierdzić, by poniesienie przez skarżących kosztów sądowych, obejmujących na obecnym etapie postępowania wpis od skargi wynoszący 500 złotych, leżało poza zakresem ich możliwości finansowych. Uwzględniono przy tym, iż skarżący nie wykazali w miesięcznych wydatkach kosztów wyżywienia, i że koszty te również pomniejszają uzyskiwany dochód. Zauważono ponadto, iż kwota podana jako miesięczne koszty ogrzewania (1126 zł) stanowi jedynie wydatek sezonu grzewczego.
Reasumując wskazać należy, iż wnioskodawcy posiadają stałe i regularne źródła dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto uzyskiwane dochody pozostają do ich dyspozycji, nikt bowiem nie pozostaje na ich utrzymaniu.
Stanowiska w kwestii odmowy przyznania prawa pomocy nie zmienia również fakt, iż majątek skarżących został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, bowiem uzyskiwane przez nich dochody są wystarczające na poniesienie obecnych kosztów sądowych bez uszczerbku ich utrzymania koniecznego.
W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.