Uzasadnienie
Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie postanowieniem z "[...]"r. nr. "[...]"Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]"r., znak: "[...]", w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia oraz przekazanych Sądowi akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej NUS) prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku R S (dalej skarżący, zobowiązany) na podstawie tytułów wykonawczych z dnia "[...]"r., od nr "[...]"do nr "[...]", wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K, obejmujących należności pieniężne z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2014 - 2016 roku. Wszczęcie egzekucji administracyjnej nastąpiło w dniu "[...]"r., w wyniku doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych. Pismem z dnia "[...]"r. (nadanym w placówce pocztowej w dniu "[...]"r.) skarżący zgłosił Naczelnikowi Urzędu Skarbowego zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując na przesłanki z art. 33 § 1 pkt 2, 8 i 10 u.p.e.a. Pismem z dnia "[...]"r. (nadanym w placówce pocztowej w dniu "[...]"r.) skarżący, złożył skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wnosząc o "umorzenie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w sprawie nr: "[...]" (opierając się na art. 54 u.p.e.a.).
W treści skargi zobowiązany podniósł zarzut braku wymagalności zobowiązania podatkowego, a także naruszenia art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. i art. 61a § 1 k.p.a., poprzez wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie błędnych tytułów wykonawczych. Skarżący wskazał, iż zaskarżył decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w K, odmawiającą umorzenia zaległości podatkowych, co w jego ocenie oznaczało, że decyzja ta jest nieostateczna, a zatem egzekwowane obowiązki nie są wymagalne. Zdaniem skarżącego, czynność egzekucyjna w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego była przedwczesna, ponieważ organ egzekucyjny powinien umożliwić zobowiązanemu złożenie zarzutów z art. 33 u.p.e.a., a dopiero po ich rozpatrzeniu rozważyć stosowanie środka egzekucyjnego.
Postanowieniem z dnia "[...]"r., NUS działając na podstawie przepisu art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W treści powyższego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wskazał, iż podnoszone przez zobowiązanego w skardze na czynność egzekucyjną kwestie, związane z brakiem wymagalności egzekwowanych obowiązków oraz niedopuszczalnością egzekucji, są tożsame z formułowanymi w piśmie z dnia "[...]"r. zarzutami, które stanowią już przedmiot odrębnego postępowania, prowadzonego na podstawie przepisów art. 33 i art. 34 u.p.e.a. Wobec powyższego, organ pierwszej instancji stwierdził, że nie ma podstaw do rozpatrzenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Pismem z dnia "[...]". skarżący złożył zażalenie na postanowienie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia skargi na czynności egzekucyjne.
DIAS postanowieniem z "[...]"r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie NUS.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, po przedstawieniu okoliczności faktycznych sprawy organ II instancji szczegółowo omówił treść art. 61a § 1 k.p.a. Organ wywodził, że odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że nie ma podstaw do prowadzenia postępowania. W ocenie DIAS, w niniejszej sprawie zaistniały uzasadnione podstawy do zastosowania regulacji prawnej z art. 61a § 1 k.p.a., to jest do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wnioskowanego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy zaznaczał przy tym, że skarżący, poprzez wniesienie do NUS pisma z "[...]"r., zawierającego zarzuty, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 2, 8 i 10 u.p.e.a., zainicjował procedurę, zmierzającą do ich rozpoznania we właściwym trybie i ewentualnego umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a.
Organ odwoławczy zaznaczał, że na każdym etapie postępowania egzekucyjnego przysługują zobowiązanemu różne uprawnienia procesowe. W przypadku, gdy wszczęto egzekucję, zobowiązany ma możliwość w pierwszej kolejności wniesienia zarzutów egzekucyjnych. Na tym etapie postępowania to właśnie środek zaskarżenia w postaci zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej jest podstawowym i najpełniejszym środkiem ochrony zobowiązanego przed niezgodnym z prawem skierowaniem do jego majątku egzekucji administracyjnej. Jak zauważał DIAS odmowa uwzględnienia zarzutów jest równoznaczna z odmową umorzenia postępowania egzekucyjnego i w tym przypadku organ nie wydaje odrębnego postanowienia. Stosownie bowiem do art. 59 § 3 u.p.e.a, w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2 (przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego), organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a.
Taka konstrukcja art. 59 § 3 u.p.e.a. oznacza pierwszeństwo zastosowania trybu z art. 34 § 4 u.p.e.a. Tym samym, zainicjowanie przez zobowiązanego postępowania w przedmiocie zarzutów i ewentualne ich uwzględnienie, a przez to umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a., czynić będzie bezprzedmiotowym wydanie postanowienia w tym samym przedmiocie w trybie art. 59 u.p.e.a. Odmowa uwzględnienia zarzutów jest zaś równoznaczna z odmową umorzenia postępowania egzekucyjnego i w tym wypadku organ również nie wydaje odrębnego postanowienia na podstawie art. 59 u.p.e.a. DIAS odwołał się w tym kontekście do wyroku NSA z dnia 6 maja 2016 r., sygn. akt II FSK 1032/14 oraz wyroku WSA w Lublinie z dnia 21.10.2011 r., sygn. akt I SA/Lu 479/11. Jak zaznaczał w podsumowaniu DIAS, kwestia umorzenia postępowania egzekucyjnego którego dotyczył wniosek skarżącego jest procedowana w toku postępowania w przedmiocie zarzutów wniesionych w ramach tegoż postępowania, co powoduje brak podstaw do orzekania w tej kwestii w innym postępowaniu.
Od powyższego postanowienia strona wywiodła pismem z dnia "[...]" skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie.
Zaskarżonej decyzji zarzucała:
- - naruszenie art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez jego niezastosowanie i w konsekwencji błędne zastosowanie art. 61a § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegające na przyjęciu, że niemożliwym jest wszczęcie postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, podczas gdy art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym stanowi odrębną podstawę do umorzenia postępowania;
- - naruszenie art. 61a § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez odmowę wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, podczas gdy nie zaszły przesłanki z art. 61a k. p. a.
W uzasadnieniu skargi omówiono przewidzianą art. 59 u.p.e.a. instytucję umorzenia postępowania egzekucyjnego i tryb jest stosowania. Skarżący podnosił w dalszej części swojej argumentacji, że dokonana czynność egzekucyjna w postaci zajęcia rachunku bankowego była przedwczesna. Wskazano przy tym na błędy formalne jakimi dotknięte były tytuły wykonawcze stanowiące podstawę prowadzonej wobec skarżącego egzekucji. Skarżący podkreślał przy tym, że możliwość prowadzenia egzekucji warunkuje prawidłowo wystawiony tytuł egzekucyjny. Mając na uwadze powyższe skarżący podnosił, że w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego.
W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał swoją argumentacje i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.
Zaznaczenia wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz.2325 ze zm.) zwanej dalej: "p.p.s.a.".
Odnosząc się do warunków oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazać należy, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że Sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Kontrola sądowa przypisana jest tylko do sprawy ze stosunku administracyjnoprawnego, w którym wydano zaskarżone rozstrzygnięcie.
Ocenie Sądu w niniejszej sprawie podlega zatem wydane na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. rozstrzygniecie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przypomnieć należy, że zostało ono wydane w następstwie złożenia wniosku o umorzenie postępowania zawartego w treści skargi na czynność egzekucyjną złożonej w oparciu o art. 54 u.p.e.a. W oparciu o zgromadzone akta administracyjne Sąd ustalił, że sama skarga na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego rozpoznana została w odrębnym postanowieniu NUS w I z dnia "[...]"r. (k- "[...]" akt administracyjnych).
Mając na uwadze stan faktyczny sprawy, omówiony szczegółowo w części historycznej uzasadnienia oraz wskazane wyżej okoliczności, należało uznać, że rozstrzygnięcia organów I i II instancji były prawidłowe. Podkreślić należy, że nie jest dopuszczalne prowadzenie dwóch równoległych postępowań w odniesieniu do tej samej sprawy administracyjnej (tj. tych samych okoliczności faktycznych w oparciu o te same regulacje prawne). Skoro zatem kwestia zasadności ewentualnego umorzenia postępowania egzekucyjnego jest badana w toku postępowania zainicjowanego zgłoszonymi przez skarżącego w trybie art. 33 i 34 u.p.e.a. zarzutami, to niedopuszczalne jest badanie tożsamych kwestii w innym równolegle prowadzonym postępowaniu. Prowadziło by to do tzw. dwutorowości postępowania i ewentualności wydania dwóch niezależnych rozstrzygnięć w tej samej sprawie, co stanowiło by naruszenie art. 16 k.p.a.
Ponadto wskazać należy, że charakter prawny zarzutów przewidzianych w art. 33 u.p.e.a. przesądza, iż mają one co do zasady pierwszeństwo w rozpoznaniu przed innymi środkami prawnymi stosowanymi w postępowaniu egzekucyjnym. Rozpoznanie zarzutów (przewidzianych w art. 33 § 1 pkt. 1-7 i 9-10) prowadzi bowiem do najdalej idących skutków prawnych tj. ewentualnego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jeśli zatem zobowiązany – co należy podkreślić – już po wniesieniu zarzutów w odrębnym żądaniu domagał się umorzenia postępowania egzekucyjnego, powołując przy tym okoliczności tożsame jak w treści zarzutów, to wniesione uprzednio zarzuty konsumowały niejako późniejszy wniosek.
W tym miejscu przywołać należy stanowisko NSA zawarte w wyroku z 18 marca 2020r. (sygn. akt II OSK 242/19 CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny wywodził, że skoro zarówno w art. 33 § 1 u.p.e.a., jak i w art. 59 § 1 tej ustawy sformułowane zostały podstawy, w oparciu o które zobowiązany może kwestionować dopuszczalność prowadzonej egzekucji, to sprzeczne z założeniem niekonkurencyjności środków prawnych w ramach u.p.e.a. byłoby umożliwienie formułowania tego samego zarzutu w oparciu o odmienną podstawę.
Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego motywowany brakiem wymagalności obowiązku oraz niedopuszczalnością postępowania egzekucyjnego nie mógł wobec wcześniejszego zainicjowania postępowania w sprawie zarzutów opartych o przesłanki z art. 33 § 1 pkt 2, 8 i 10 u.p.e.a. zostać rozpoznany. Zasadnie zatem organ I instancji odmówił wszczęcia odrębnego postępowania z wniosku strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a organ II instancji zasadnie rozstrzygniecie to utrzymał.
Podkreślenia wymaga, że Sąd związany jest granicami rozpatrywanej sprawy administracyjnej. Z tego względu poza zakresem oceny sądu w niniejszej sprawie znalazły się podnoszone w skardze kwestie wymagalności dochodzonych w egzekucji administracyjnej zobowiązań oraz prawidłowości tytułów wykonawczych stanowiących podstawę prowadzonej egzekucji, a także ocena poprawności zastosowania samego środka egzekucyjnego.
Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).