Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Administracji Skarbowej A (dalej jako organ odwoławczy, Dyrektor) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego A (dalej jako organ I instancji, Naczelnik) z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku M.J. (dalej jako strona, zobowiązany, skarżący) o umorzenie postępowań zabezpieczających obejmujących przybliżone kwoty zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2015 r.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego B wszczął postępowanie zabezpieczające wobec strony na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia "[...]" o numerach "[...]". Podstawę wystawienia zarządzeń zabezpieczenia stanowiła decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego B z dnia "[...]", którą zabezpieczono na majątku strony przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2015 r., wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, w łącznej kwocie 3.385.380,00 zł. Decyzja o zabezpieczeniu została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej B z dnia "[...]". Odpisy zarządzeń zabezpieczenia wraz z zawiadomieniami z dnia 29.01.2019 r. o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych oraz o zajęciu innych wierzytelności, zostały doręczone stronie w dniu 15.02.2019 r., w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej jako k.p.a.).
W dniu 06.02.2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego B wycofał z obrotu prawnego zarządzenia zabezpieczenia z dnia "[...]" z uwagi na brak skutecznego doręczenia stronie decyzji zabezpieczającej z dnia "[...]" (w treści decyzji z dnia "[...]" Dyrektor Izby Administracji Skarbowej B stwierdził, iż decyzja zabezpieczająca została pierwotnie doręczona z pominięciem ustanowionego pełnomocnika, a zatem skuteczne doręczenie tej decyzji nastąpiło w dniu 12.02.2019 r.). Zawiadomieniami z dnia "[...]" organ egzekucyjny uchylił zajęcia zabezpieczające, dokonane na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia "[...]".
Pismem z dnia 01.03.2019 r. strona zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego B o umorzenie postępowania zabezpieczającego, prowadzonego na podstawie zarządzeń zabezpieczenia, wystawionych w oparciu o decyzję o zabezpieczeniu z dnia "[...]". Wskazując, iż zabezpieczone obowiązki nie istnieją i nie są wymagalne, a zarządzenia zabezpieczenia zostały wydane w oparciu o nieskutecznie doręczoną i nieprawidłową decyzję zabezpieczającą. Zobowiązany wskazał, że zostało złożone odwołanie od decyzji zabezpieczającej, a wynik postępowania odwoławczego niewątpliwie będzie miał wpływ na sposób rozpatrzenia wniosku o umorzenie postępowania zabezpieczającego. W dalszej części uzasadnienia wniosku strona podniosła zarzuty, dotyczące zasadności i prawidłowości wydania decyzji o zabezpieczeniu.
Naczelnik Urzędu Skarbowego B postanowieniem z dnia "[...]" umorzył z urzędu z dniem "[...]" postępowanie zabezpieczające, prowadzone wobec strony na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia "[...]" z uwagi na nieistnienie obowiązku. Postanowienie to nie zostało zaskarżone.
W dniu 12.03.2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego B, działając jako wierzyciel, ponownie wystawił zarządzenia zabezpieczania (o nr: "[...]"), w oparciu o skutecznie doręczoną (w dniu 12.02.2019 r.) decyzję zabezpieczającą z dnia "[...]". Powyższe zarządzenia zabezpieczenia wierzyciel przekazał do właściwego miejscowo organu egzekucyjnego, to jest do Naczelnika Urzędu Skarbowego A, który w dniu 22.03.2019 r. podjął na ich podstawie czynności zabezpieczające.
Następnie, w oparciu o przepis art. 65 § 1 k.p.a., Naczelnik Urzędu Skarbowego B przekazał wniosek strony o umorzenie postępowania zabezpieczającego, zgodnie z właściwością, Naczelnikowi Urzędu Skarbowego A. Postanowieniem z dnia "[...]", Naczelnik, działając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania zabezpieczającego. W treści uzasadnienia powyższego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wskazał, iż w dacie wniosku o umorzenie postępowania zabezpieczającego oraz w momencie jego wpływu do organu, postępowanie zabezpieczające (na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia "[...]") już się nie toczyło, ponieważ zostało ono zakończone w dniu 06.02.2019 r., na skutek wycofania zarządzeń zabezpieczenia przez wierzyciela.
Ponadto organ I instancji zaznaczył, iż kolejne zarządzenia zabezpieczenia (z dnia "[...]"), wystawione na podstawie tej samej decyzji zabezpieczającej z dnia "[...]", otrzymał od Naczelnika Urzędu Skarbowego B w dniu 18.03.2019 r., a następnie doręczył je zobowiązanemu w dniu 25.03.2019 r.
Postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Administracji Skarbowej B stwierdził nieważność postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego B z dnia "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania zabezpieczającego, stwierdzając, iż zostało ono wydane przez organ niewłaściwy miejscowo do orzekania w sprawie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że od dnia 20.02.2019 r. adresem miejsca zamieszkania strony jest wskazany przez niego adres znajdujący się w N., o której to okoliczności Naczelnik Urzędu Skarbowego B powziął wiadomość w dniu 27.02.2019 r. Po uzyskaniu informacji o powyższej okoliczności, właściwy miejscowo organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego A w dniu "[...]" wydał postanowienie, o umorzeniu z urzędu postępowania zabezpieczającego, prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego B na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia "[...]", z uwagi na wycofanie w dniu 06.02.2019 r. przez wierzyciela z obrotu prawnego powyższych zarządzeń zabezpieczenia. Strona nie wniosła zażalenia na powyższe rozstrzygnięcie.
Rozpatrując wniesione przez podatnika zażalenie, Dyrektor zaskarżonym do sądu postanowieniem, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika przytaczając treść art. 61a § 1 k.p.a. i ocenił, że organ egzekucyjny prawidłowo postąpił, odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania zabezpieczającego, gdyż na dzień wydania rozstrzygnięcia postępowanie zabezpieczające nie było prowadzone. Postępowanie zabezpieczające, prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego B na podstawie zarządzeń zabezpieczania z dnia "[...]", zgodnie z informacją wierzyciela z dnia 06.02.2019 r. o fakcie braku skutecznego doręczenia decyzji zabezpieczającej, zostało wszczęte przedwcześnie, a więc od początku było nieprawidłowe. Po uzyskaniu powyższej informacji, Naczelnik Urzędu Skarbowego B w dniu "[...]" z urzędu wystosował zawiadomienia o uchyleniu dokonanych czynności zabezpieczających.
Tym samym okoliczność, na którą powołuje się strona, iż postanowienie o umorzeniu postępowania zabezpieczającego zostało wydane dopiero w dniu "[...]", nie ma wpływu na stwierdzenie, iż na dzień złożenia wniosku o umorzenie, to jest na dzień 01.03.2019 r., postępowanie zabezpieczające nie toczyło się.
Dyrektor wskazał także na deklaratoryjny charakter postanowienia, wydanego w oparciu o przepis art. 59 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438; dalej jako u.p.e.a.), Ewentualne opóźnienie w wydaniu postanowienia nie oznacza, że postępowanie zabezpieczające toczyło się po dniu wystąpienia przesłanki z art. 59 § 1 (odpowiednio postępowanie zabezpieczające, zgodnie z art. 166b u.p.e.a.), aż do dnia wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o umorzeniu postępowania zabezpieczającego. Organ podkreślił, że zarządzenia zabezpieczenia z dnia "[...]" zostały doręczone stronie w dniu 15.02.2019 r. (w trybie z art. 44 k.p.a.), a więc już po wycofaniu z obrotu prawnego tych zarządzeń zabezpieczenia oraz po uchyleniu dokonanych na ich podstawie czynności zabezpieczających. Powyższe okoliczności skutkują stwierdzeniem, iż wniosek strony o umorzenie postępowania zabezpieczającego był bezprzedmiotowy.
Dodatkowo Dyrektor wskazał, iż w dniu "[...]" (a więc po skutecznym doręczeniu w dniu 12.02.2019 r. decyzji zabezpieczającej) wierzyciel - Naczelnik Urzędu Skarbowego B wystawił kolejne zarządzenia zabezpieczenia. Zarządzenia te zostały przekazane do właściwego miejscowo organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego A, który na ich podstawie wszczął "nowe" postępowanie zabezpieczające. Pismem z dnia 07.05.2019 r. strona zwróciła się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie postępowania zabezpieczającego, prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego A na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia "[...]". Postanowieniem z dnia "[...]" Naczelnik odmówił wnioskowanego umorzenia postępowania zabezpieczającego. Na powyższe rozstrzygnięcie strona złożyła pismem z dnia 25.06.2019 r. zażalenie, które stanowi aktualnie przedmiot rozpatrzenia przez Dyrektora w ramach odrębnego postępowania.
Tym samym, prawidłowość prowadzenia wobec strony postępowania zabezpieczającego, którego podstawą jest decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego B z dnia "[...]" zabezpieczająca zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2015 r., podlega merytorycznej ocenie w toku dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego.
Odnosząc się do wydania przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej B w dniu "[...]" postanowienia, stwierdzającego nieważność postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego B z dnia "[...]" o umorzeniu postępowania zabezpieczającego. Dyrektor powołując się na zasadę prawdy obiektywnej, ocenił, że wskazana okoliczność stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego B z dnia "[...]", nie ma wpływu na sposób rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wskazana wyżej okoliczność nie powoduje, iż istnieje postępowanie zabezpieczające (prowadzone na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia "[...]"), które mogłoby zostać umorzone, ponieważ postanowieniem z dnia "[...]", Naczelnik umorzył z urzędu postępowanie zabezpieczające, prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego B na podstawie zarządzeń zabezpieczania z dnia "[...]", po powzięciu informacji o rozstrzygnięciu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej B. Tym samym, skoro na dzień wydania niniejszego postanowienia, postępowanie zabezpieczające oparciu o zarządzenia zabezpieczenia z dnia "[...]" nie jest prowadzone, nie może ono podlegać wnioskowanemu umorzeniu.
Powyższe postanowienie zaskarżył skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wnosząc o jego uchylenie w całości wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu i instancji oraz o zasądzenie od Dyrektora na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzucając zaskarżonemu postanowieniu:
- 1. art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. - w związku z art. 18, art. 166b u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji,
- 2. art. 61 a § 1 k.p.a. w związku z 18 i art. 59 § 1 punkty 1, 2, 7 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie poprzez bezzasadną odmowę wszczęcia postępowania dot. w.w. wniosku o umorzenie postępowań zabezpieczających,
- 3. art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 18 i art. 59 § 1 punkty 1, 2, 7 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uzasadnieniu przyczyn odmowy wszczęcia postępowania z wniosku o umorzenie postępowań zabezpieczających.
W uzasadnieniu wskazano, że bezzasadnie utrzymano w mocy postanowienia Naczelnika z dnia "[...]", podczas gdy w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia w całości postanowienia Naczelnika i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez umorzenie postępowań zabezpieczających prowadzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego B na podstawie zarządzeń zabezpieczenia wystawionych w oparciu o decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego B z dnia "[...]" obejmujących przybliżone kwoty zobowiązań podatkowych z tytułu VAT.
Organy administracji obydwu instancji bezpodstawnie odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku o umorzenie postępowań zabezpieczających, gdyż toczyły się one w dacie złożenia wniosku i toczą się nadal.
Skarżący stwierdził, że dopiero postanowieniem z dnia "[...]" Naczelnik Urzędu Skarbowego B umorzył postępowanie zabezpieczające, prowadzone na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia "[...]". W jego ocenie organ I instancji bezzasadnie zaniechał merytorycznego rozpatrzenia wniosku, ponieważ w oparciu o decyzję zabezpieczającą z dnia "[...]" zostały wystawione przez wwierzyciela kolejne zarządzenia zabezpieczenia z dnia "[...]".
Ponadto skarżący powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10.09.2019 r., sygn. akt I SA/Gd 1042/19, uchylający decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego B z dnia "[...]" w sprawie zabezpieczenia.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie zostało wydane z naruszaniem prawa, zaś poniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.
W myśl art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, w którym dokonano interpretacji tego przepisu, odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, nie wymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z 22.05.2015 r., II OSK 2671/13 oraz powołane w nim orzecznictwo, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd podziela argumentację Dyrektora, że pod pojęciem "inne uzasadnione przyczyny" należy również rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, to jest, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialno - prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, w niniejszym przypadku prawidłowo odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania zabezpieczającego, gdyż na dzień wydania rozstrzygnięcia postępowanie zabezpieczające nie było prowadzone. Okoliczność ta jest oczywista i nie wymaga przeprowadzenia czynności wyjaśniających.
Dyrektor przedstawił szczegółowo przebieg toczącego się postępowania zabezpieczającego, zgodnie z którym prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego B postępowanie na podstawie zarządzeń zabezpieczania z dnia "[...]" o numerach "[...]", zgodnie z informacją wierzyciela z dnia 06.02.2019 r. o braku skutecznego doręczenia decyzji zabezpieczającej, zostało wszczęte przedwcześnie, a więc od początku było nieprawidłowe.
Jak wynika bowiem z akt po uzyskaniu powyższej informacji, Naczelnik Urzędu Skarbowego B w dniu "[...]" z urzędu wystosował zawiadomienia o uchyleniu wszystkich, dokonanych na podstawie powyższych zarządzeń zabezpieczenia, czynności zabezpieczających.
Wskazywana w skardze okoliczność, która była zresztą podnoszona już w zażaleniu, że postanowienie o umorzeniu postępowania zabezpieczającego, zostało wydane dopiero w dniu "[...]", nie ma wpływu na stwierdzenie, iż na dzień złożenia wniosku o umorzenie postępowania zabezpieczającego, to jest na dzień 1 marca 2019 r., postępowanie toczące się w niniejszej sprawie nie toczyło się. Postanowienie o umorzeniu postępowania zabezpieczającego nie miało bowiem charakteru konstytutywnego, a jedynie potwierdzało fakt, iż postępowanie zabezpieczające zostało wszczęte przedwcześnie. Ewentualne opóźnienie w wydaniu postanowienia nie oznacza, że postępowanie zabezpieczające toczyło się po dniu wystąpienia przesłanki z art. 59 § 1 (odpowiednio postępowanie zabezpieczające, zgodnie z art. 166b u.p.e.a.), aż do dnia wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o umorzeniu postępowania zabezpieczającego.
Ponadto należy zaznaczyć, iż zarządzenia zabezpieczenia z dnia "[...]" zostały doręczone skarżącemu w dniu 15 lutego 2019 r. (w trybie z art. 44 k.p.a.), a więc już po wycofaniu z obrotu prawnego tych zarządzeń zabezpieczenia oraz po uchyleniu dokonanych na ich podstawie czynności zabezpieczających.
Tym samym podzielić należy stanowisko Dyrektora, że wskazywane okoliczności skutkują stwierdzeniem, iż wniosek skarżącego z dnia 1 marca 2019 r. o umorzenie postępowania zabezpieczającego był bezprzedmiotowy.
Organ odwoławczy wskazał także, na okoliczność, iż w dniu "[...]" (a więc po skutecznym doręczeniu w dniu 12 lutego 2019 r. decyzji zabezpieczającej) Naczelnik Urzędu Skarbowego B wystawił kolejne zarządzenia zabezpieczenia. Zarządzenia te zostały przekazane do właściwego miejscowo organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego A, który na ich podstawie wszczął "nowe" postępowanie zabezpieczające. Zaś skarżący zwrócił się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie postępowania zabezpieczającego, prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego A na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia "[...]". Jak wynika z odpowiedzi na skargę postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor orzekł o umorzeniu postępowania zabezpieczającego, prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego A, z uwagi na brak doręczenia odpisów zarządzeń zabezpieczenia. W związku z powyższym, Naczelnik Urzędu Skarbowego A w dniu 15 października.2019 r. doręczył stronie skarżącej kolejne odpisy zarządzeń zabezpieczenia, wystawione w dniu "[...]".
Podkreślić należy, że przedmiot niemniejszego postępowania dotyczył wniosku skarżącego z 1 marca 2019 r., który organ odwoławczy rozstrzygnął postanowieniem z dnia "[...]" utrzymując w mocy postanowienie Naczelnika o odmowie wszczęcia postępowania. Toczące się postępowanie dotyczyło zatem wyłącznie umorzenia postępowania zabezpieczającego, wszczętego i prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego B na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia "[...]". Powyższe postępowanie zabezpieczające zostało zakończone, wobec czego wniosek o umorzenie postępowania stał się bezprzedmiotowy. Natomiast prawidłowość postępowania zabezpieczającego, prowadzonego na podstawie "nowych" zarządzeń zabezpieczenia z dnia "[...]" podlegała ocenie organów obu instancji, na skutek złożonego przez skarżącego, pismem z dnia 7 maja 2019 r., kolejnego wniosku o umorzenie postępowania zabezpieczającego.
Odnosząc się natomiast do powołanego przez skarżącego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 1042/19, uchylającego decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego B z dnia "[...]", w sprawie zabezpieczenia wskazać należy, iż powyższy wyrok jest nieprawomocny. W myśl przepisu art. 152 § 1 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, co oznacza, że postępowanie zabezpieczające podlega obecnie zawieszeniu, do czasu uprawomocnienia się wskazanego wyżej wyroku Sądu.
Mając na uwadze powyższe nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skarżącego odnoszące się do naruszenia przez organ odwoławczy art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 k.p.a., art. 18, art. 166b u.p.e.a. oraz art. 124 § 1 i § 2 kpa, art. 18 i art. 59 § 1 pkt 1,2, 7 u.p.e.a. polegające na odmowie wszczęcia postępowania z wniosku strony o umorzenie postępowania.
Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, uznając ją za niezasadną.