Uzasadnienie
T. S. (dalej jako skarżący, wnioskodawca, przedsiębiorca, strona) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) w Olsztynie skargę na trzy decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z "[...]" r. nr "[...]", nr "[...]" i nr "[...]". Wskazanymi decyzjami organ utrzymał w mocy trzy własne decyzje z "[...]" r. nr "[...]", "[...]" i "[...]", umarzające postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku z 1 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek odpowiednio za marzec, kwiecień i maj 2020 r..
Jak wynika z nadesłanych akt sprawy skarżący złożył wniosek 1 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.. Zaznaczył w części II poz. 2 i 4 formularza wniosku, że prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą wg kodu PKD 7721 i opłaca składki ZUS wyłącznie za siebie. Wpisał 0 zł jako wysokość dochodu z działalności w pierwszym miesiącu, za który złożył wniosek (marzec 2020 r.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS, Zakład) trzema decyzjami z "[...]" r. umorzył postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku, kolejno za marzec, kwiecień i maj 2020 r.. Powołał w sentencji art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 31zo ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm., dalej ustawa kryzysowa).
Wskazał w uzasadnieniu każdej z decyzji, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy kryzysowej, osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm., dalej u.s.u.s.) przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r..
Zakład uznał, że wnioskodawca nie złożył dokumentów rozliczeniowych za miesiące podlegające zwolnieniu w terminie do 30 czerwca 2020 r.. W związku z tym ocenił, że "umorzenie" za okres od marca do maja 2020 r. nie przysługuje, a postępowanie, jako bezprzedmiotowe, należało umorzyć na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z powodu braku dokumentów rozliczeniowych za ww. okres.
Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przedsiębiorca podał, że nie zatrudnia pracowników co powoduje, że nie musiał składać deklaracji ZUS DRA za ww. okres. Wystarczyło złożyć pierwszą deklarację, co też uczynił składając deklarację ZUS DRA 31 stycznia 2019 r. za styczeń 2019 r. z informacją, że podlega ona klonowaniu w kolejnych miesiącach prowadzenia działalności. Wnioskodawca podkreślił, że postąpił zgodnie z informacją uzyskaną w jednostce ZUS w "[...]".
Zaskarżonymi decyzjami z "[...]" r., wymienionymi na wstępie, Zakład na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 31zq ust. 8 ustawy kryzysowej utrzymał w mocy opisane wyżej decyzje z "[...]" r.. Uzasadniając decyzje stwierdził, że po ponownej weryfikacji wniosku skarżący nie kwalifikuje się do zwolnienia za marzec, kwiecień i maj 2020 r., gdyż dokumenty rozliczeniowe za miesiące podlegające zwolnieniu należało złożyć nie później niż do 30 czerwca 2020 r.. Ponieważ wnioskodawca nie złożył dokumentów w terminie w przedmiotowym postępowaniu nie może dojść do zwolnienia z opłacania składek z powodu braku dokumentów rozliczeniowych za ten okres.
W skardze skierowanej do tut. Sądu przedsiębiorca zwrócił się o uchylenie decyzji ZUS i przyznanie "prawa do umorzenia składek" za okres marzec - maj 2020 r.. Powtórzył argumentację przedstawioną w odwołaniu. Dodatkowo podał, że Zakład nie poinformował wnioskodawcy o jakichkolwiek nieprawidłowościach. Skarżący zwrócił uwagę na utrudniony kontakt z Urzędem w czasie ograniczeń związanych z zagrożeniem COVID-19 i wskazał, że otrzymywał wyłącznie telefoniczne zapewnienia, że w razie problemów z wnioskami pracownicy ZUS kontaktują się z podatnikami.
Zatem skarżący ma prawo uznawać, że Zakład wyczekiwał na upływ okresu, w którym strona mogła uzupełnić jakiekolwiek braki wniosku, i wydał decyzję zaraz po 30 czerwca 2020 r.. Przedsiębiorca podał, że regularnie opłaca składki za 2019 r., a także za styczeń - luty 2020 r. i czerwiec - sierpień 2020 r.. Natomiast ZUS nie powiadomił strony, że dokonuje nienależnych lub zaniżonych wpłat. Nie otrzymał wezwania do dopłaty ani też stwierdzenia o istniejącej nadpłacie, przy czym nie uzyskiwał żadnych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej.
W odpowiedzi na skargę organ, reprezentowany przez radcę prawnego, podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie, łączne rozpoznanie spraw w zakresie składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.. Zacytował art. 31zo ust. 1 i art. 31zp ust. 1 i art. 31zq ust. 3 ustawy kryzysowej. Podał, że jak wynika z ustaleń poczynionych na koncie płatnika, nie złożono za marzec, kwiecień i maj 2020 r. kompletu dokumentów rozliczeniowych, wobec tego Zakład odnotował brak poprawnych dokumentów ZUS DRA. ZUS zwrócił się ponadto o rozpoznanie spraw w trybie uproszczonym.
Sąd pismem z 13 listopada 2020 r. zawiadomił o końcowym wniosku organu stronę skarżącą, która nie zażądała przeprowadzenia rozprawy (k. 9-13 akt sądowych).
Zarządzeniem z 31 grudnia 2020 r. Przewodnicząca Wydziału I WSA w Olsztynie skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", (k. 16 i 15 akt sądowych).
Postanowieniem z 3 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/OI 698/20 Sąd, na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a., orzekł o połączeniu do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt: I SA/OI 698/20, I SA/OI 699/20 oraz I SA/OI 700/20, i dalszym jej prowadzeniu pod sygn. akt I SA/OI 698/20.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a., tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z zarządzeniem z 31 grudnia 2020 r. Przewodniczącej Wydziału I WSA w Olsztynie sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a..
Art. 31zo ustawy kryzysowej (Dz.U.2020.1842 t.j. z dnia 2020.10.20) reguluje kwestię zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotów zatrudniających nie więcej niż 49 ubezpieczonych, duchownych oraz spółdzielni socjalnych. Nie budzi sporu, że strona skarżąca była uprawniona do złożenia takiego wniosku. Natomiast art. 31 zq ust. 1,2 i 3 ustawy kryzysowej dotyczy obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych; przesłanek do dokonania zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Stosownie do treści art. 31 zq ust. 3 ustawy kryzysowej warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8, chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
Przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia.
Ponownie rozpoznając sprawę ZUS trzema decyzjami utrzymał w mocy trzy własne decyzje z "[...]" umarzające postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku z 1 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek odpowiednio za marzec, kwiecień i maj 2020 r..
Rozstrzygnięcie Organu jest wadliwe. Decyzja o umorzeniu postepowania jest rozstrzygnięciem procesowym. Stosownie do treści art. 105 § 1 kpa "Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części".
W wyroku z dnia 30 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1430/20, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "W sytuacji, w której decyzja organu pierwszej instancji rozstrzygała o umorzeniu postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., organ odwoławczy był uprawniony do utrzymania zaskarżonej decyzji w mocy na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Przeszkody dla takiego sposobu zakończenia postępowania nie stanowiła różnica w ocenie obu organów co do przyczyny zastosowania dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a., w postaci braku legitymacji wnioskodawcy (organ pierwszej instancji) oraz bezprzedmiotowości postępowania spowodowanej brakiem właściwości organów prowadzących postępowanie (organ odwoławczy). Obie przyczyny wyczerpują pojęcie bezprzedmiotowości, a w konsekwencji przesłankę materialnoprawną zastosowania art. 105 § 1 k.p.a. Przyczyny zastosowania dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a., w postaci braku legitymacji wnioskodawcy (organ pierwszej instancji) oraz bezprzedmiotowości postępowania spowodowanej brakiem właściwości organów prowadzących postępowanie (organ odwoławczy). Obie przyczyny wyczerpują pojęcie bezprzedmiotowości, a w konsekwencji przesłankę materialnoprawną zastosowania art. 105 § 1 k.p.a.".
W rozpoznawanej sprawie brak było zastosowania dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a.. Strona skarżąca była legitymowana do złożenia wniosku. Nie zachodziła też bezprzedmiotowość postępowania i postępowania odwoławczego, albowiem spółka, stosownie do treści art. 31zq ust. 8 ustawy kryzysowej, była uprawniona do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.
W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca była uprawniona do złożenia wniosku. Istnieje też przedmiot postępowania, gdyż strona skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie ze składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.. A zatem ZUS nie mógł wydać decyzji o umorzeniu postępowania i decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji o umorzeniu postępowania. Sąd nie może zastępować organu.
Na potrzeby tej sprawy należy wskazać, że skarżący wskazał, że nie ponosi winy za przekroczenie terminu do złożenia wymaganego rozliczenia. Tej kwestii ZUS nie rozważył.
Terminy materialnoprawne mogą być przywrócone przepisem ustawy, a przez organ administracji jedynie wówczas, gdy możliwość taką przewidują przepisy szczególne. Przywrócone mogą być zatem jedynie terminy proceduralne, mające zarówno charakter terminów ustawowych, jak i terminów wyznaczanych. Właściwym trybem dla rozpoznawania wniosków o przywrócenie terminów bez względu na ich charakter jest przepis art. 58 § 1 k.p.a. (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 marca 2018 r. I SA/Ke 645/17).
Przy ponownym rozpoznaniu Organ rozpatrzy wniosek merytorycznie i odniesie się do zarzutów skarżącego, które zostały sformułowane w skardze. Przy merytorycznym rozpoznaniu Organ uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku.
Z podanych wyżej przyczyn, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a.,orzekł jak w sentencji wyroku.