Uzasadnienie
Skarga M. G. (dalej: "skarżący") dotyczy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ") utrzymującej w mocy własną decyzję z "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r.
Wnioskiem z 9 kwietnia 2020 r. skarżący zwrócił się do organu o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki za osoby ubezpieczone.
Decyzją z "[...]" organ umorzył postępowanie w sprawie. W podstawie prawnej tej decyzji organ powołał art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej jako "Kpa") w zw. z art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm., dalej jako "ustawa COVID-19"). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania z powodu braku zaewidencjonowanej deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że decyzja jest dla niego niekorzystna z uwagi na niekorzystne warunki do prowadzenia działalności gospodarczej, co wynika z pandemii wirusa COVID-19. Brak raportów i tym samym brak potwierdzenia statusu skarżącego jako płatnika składek wynikał z problemów technicznych z oprogramowaniem PŁATNIK w Biurze Rachunkowym (przestawienie opcji wysyłki z automatycznej wysyłki na wydruk papierowy). Po stwierdzeniu błędu wszystkie niezbędne raporty zostały uzupełnione i na moment złożenia odwołania przetworzone w ZUS. Tym samym usunięta została wada, która wpływała na wydanie decyzji.
Utrzymując w mocy decyzję z "[...]" organ podał, że po ponownej weryfikacji wniosku uznano, że skarżący nie kwalifikuje się do zwolnienia za maj 2020 r., gdyż za okres ten dokumenty rozliczeniowe zostały złożone 17 lipca 2020 r., a więc po dopuszczalnym terminie, którym był 30 czerwca 2020 r.
W skardze powtórzono wcześniejsze zarzuty. Wskazano, że wydana przez organ decyzja jest nadal bardzo niekorzystna dla skarżącego z uwagi na istniejące w dalszym ciągu niekorzystne warunki do prowadzenia działalności z uwagi na pandemię wirusa COVID-19 oraz ponowne obostrzenia w ramach drugiej fali pandemii. Podniesiono, że brak raportów i tym samym brak potwierdzenia statusu skarżącego jako płatnika składek wynikał z problemów technicznych z oprogramowaniem PŁATNIK w Biurze Rachunkowym (przestawienie opcji wysyłki z automatycznej wysyłki na wydruk papierowy). Po stwierdzeniu błędu wszystkie niezbędne raporty zostały uzupełnione i na moment złożenia odwołania przetworzone w ZUS. Tym samym usunięta została wada, która wpływała na wydanie decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadna, a sprawa zainicjowana skargą, stosownie do art. 119 pkt z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), została rozpoznana w trybie uproszczonym.
Uzasadniając rozstrzygnięcie organ użył jedynie jednego argumentu, tj. wskazał, że skarżący nie złożył deklaracji rozliczeniowej za okres, którego dotyczy wniosek, wobec czego zachodzi bezprzedmiotowość postępowania. Nie wskazał jednak organ, jaki przepis miąłby być podstawą, w oparciu o którą skarżący miałby złożyć deklaracje rozliczeniową i jakie znaczenie dla sprawy miałoby niezłożenie tej deklaracji w wymaganym terminie.
Niepowołany przez organ przepis art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 (przepis materialnoprawny) określa zasady, na jakich przyznane może zostać zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Wynika z niego, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
Sąd interpretuje powyższy przepis w ten sposób, że jeżeli wnioskodawca nie spełnił zawartego w nim warunku, czyli nie złożył do 30 czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych, to zwolnienie nie przysługuje. W takim przypadku należy wydać decyzję odmawiającą przyznania zwolnienia, podstawą której jest art.104 Kpa oraz art.31zq ust.7 ustawy COVID-19.
W ocenie Sądu organ błędnie podstawą decyzji uczynił art.105 §1 Kpa w zw. z ww. art. 31zo ustawy COVID-19. Powyższy przepis Kpa mówi, że jeżeli postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy wszczęte już postępowanie okazało się bezprzedmiotowe, gdy, ogólnie ujmując, przestał istnieć przedmiot postępowania, tj. gdy w toku postępowania wystąpiła przeszkoda do rozpatrzenia sprawy mająca charakter trwały i nieusuwalny (na przykład wycofano wniosek). W rozpatrywanej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła, gdyż przedmiot postępowania nadal istnieje, co wynika z tego, że skarżący jest zainteresowany zwolnieniem go z obowiązku opłacania składek za wskazany we wniosku okres. Dlatego niedopuszczalne było orzeczenie o umorzeniu postępowania w sprawie z uwagi na bezprzedmiotowość, uzasadnione argumentami wskazującymi na niespełnienie warunków do zwolnienia, czyli nieadekwatnie do zastosowanej podstawy prawnej. Zdaniem Sądu, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, organ nie rozstrzygnął sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego.
Już chociażby z tego powodu ocenić należało, że w niniejszej sprawie organ naruszył art. 105 § 1 Kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wymaga bowiem zauważenia, że bezzasadność żądania, która zachodzi wówczas, gdy strona nie spełnia przesłanek materialnoprawnych do przyznania jej wnioskowanego uprawnienia, skutkuje wydaniem decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego uprawnienia, a więc decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty, a nie decyzji w inny sposób kończącej postępowanie w danej instancji, jaką jest decyzja o umorzeniu postępowania.
Zdaniem Sądu, nawet przy przyjęciu, że decyzja o umorzeniu postępowania i decyzja o odmowie przyznania wnioskowanego uprawnienia, wywołują jednakowe skutki prawne w sferze materialnej jednostki, na tym etapie postępowania (wobec wydania dotychczas przez organ jedynie decyzji niemerytorycznej) przedwczesne jest formułowanie przez Sąd oceny co do zasadności lub bezzasadności wniosku skarżącego inicjującego postępowanie w kontrolowanej sprawie.
Ponadto w zaskarżonej decyzji organ podniósł, że przyczyną niespełnienia warunku zwolnienia było niezłożenie do 30 czerwca dokumentów rozliczeniowych. Nie wiadomo jednak, o jakie dokumenty chodzi i na jakiej podstawie skarżący miał je złożyć. Dlatego zaskarżona decyzja narusza art. 107 § 1 pkt 6 Kpa z uwagi na wadliwość uzasadnienia prawnego decyzji.
Rozpatrując sprawę ponownie organ rozpatrzy merytorycznie wniosek skarżącego i wyda decyzję, w której rozstrzygnie, czy skarżącemu przysługuje wnioskowane zwolnienie, zaś argumentując zajęte stanowisko wskaże, w oparciu o jakie przepisy skarżący był zobowiązany do składania dokumentów rozliczeniowych za okres, którego dotyczy decyzja.
Stwierdziwszy naruszenie art.105 § 1 oraz art. 107 § 1 pkt 6 Kpa w związku z art. art.31zq ustawy COVID-19 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art.145 § 1 lit.c p.p.s.a.