Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 października 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił P. G. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu podniósł, że ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej za sierpień 2016r. osiągnął dochód w wysokości 11.937,09 zł. Wnioskodawca jest współwłaścicielem domu o powierzchni 100 m2, właścicielem budynku gospodarczego o powierzchni 50m2 oraz niewykorzystywanych nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 3,06 ha. Wnioskodawca wskazał na ponoszenie kosztów związanych ze spłatą kredytów (cztery umowy kredytowe) w łącznej wysokości średnio 19.393 zł miesięcznie oraz spłatą zobowiązań publicznych (w związku z dwiema decyzjami Naczelnika Urzędu Skarbowego) w łącznej wysokości 11.200,00 zł. Wysokość powyższych zobowiązań skarżącego wynosi około 30.590,00 zł miesięcznie.
Argumentując wniosek skarżący wskazał na bardzo ciężką sytuację finansową spowodowaną wydaniem decyzji wzywających do zapłaty zaległego podatku VAT, akcyzy i opłaty paliwowej. Podniósł, iż sytuacja jego firmy jest ciężka z uwagi na zaległe zobowiązania, opóźnienia w opłacie faktur za paliwo, dużych zaległości w spłacie składek za ubezpieczenia pojazdów oraz części do aut. Częste przestoje w funkcjonowaniu firmy rzutują na mniejszy obrót i wynik finansowy firmy. Wypracowany dochód nie wystarcza na pokrycie wszystkich kosztów. Posiada coraz większe problemy z wypłacaniem w terminie pensji pracownikom. Trudna sytuacja firmy negatywnie wpływa na jego życie rodzinne, gdyż posiada coraz mniej środków umożliwiających zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny.
Referendarz sądowy wskazał również, że z urzędu wiadomo mu, iż w związku z toczącymi się przed tut. Sądem sprawami ze skarg strony (z dodatkowych materiałów zgromadzonych w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 821/15 – postanowienie z dnia 12 września 2016r.), że miesięczne wydatki skarżącego związane z utrzymaniem własnym, domu i rodziny wynoszą 3.223 zł. Z posiadanych gruntów rolnych nie czerpie korzyści majątkowych. Szacunkowa wartość posiadanych nieruchomości to: dom 250.000,00 zł, budynek gospodarczy 15.000,00 zł, nieruchomości rolne 55.000,00 zł. Ziemia i grunty rolne pozostają pod zastawem bankowym z tytułu zaciągniętych kredytów.
Skarżący posiada dwa samochody osobowe o znikomej wartości rynkowej Mitsubishi Lancer z 1994r. oraz Audi B4 z roku 1992. Aktualna wartość posiadanego majątku ruchomego (pojazdów mechanicznych w ilości – 22 szt., na które składają się ciągniki siodłowe w ilości – 8 szt., samochody ciężarowe w ilości – 1 szt., naczepy w ilości – 10 szt., przyczepy w ilości - 1 szt. i 2 samochody osobowe) wynosi 783.000 zł, przy czym składniki o wartości 455.000 zł zostały zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym. W 2015 roku kwota przychodu z prowadzonej działalności gospodarczej wyniosła 1.543.505,13 zł, oraz kwota stanowiąca koszt jego uzyskania –1.225.249,96 zł, zaś dochód skarżącego wyniósł 333.714,62 zł, natomiast za rok bieżący tj. od stycznia 2016r. do lipca 2016r. uzyskał dochód w wysokości 157.136,20 zł. Za okres siedmiu miesięcy w 2016r. przychody z działalności gospodarczej skarżącego wyniosły 743.728,42 zł, a koszty uzyskania przychodu 591.088,29 zł. Za lipiec 2016r wnioskodawca poniósł stratę w wysokości 7.104,28 zł, natomiast w sierpniu 2016r. (jak wynika z aktualnego formularza PPF) uzyskał dochód w wysokości 11.937,09 zł.
Zdaniem referendarza sądowego, w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania.
Wskazano, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody oraz generuje wysokie przychody: w 2015 roku dochód skarżącego wyniósł 333.714,62 zł, natomiast za rok bieżący tj. od stycznia 2016r. do lipca 2016r. uzyskał dochód w wysokości 157.136,20 zł (średni miesięczny dochód wynosi 22.448 zł), w sierpniu 2016 dochód wyniósł 11.937,09 zł. Podkreślono, że pomimo podnoszonych przez skarżącego trudności finansowych kwota przychodu – za rok 2015 wyniosła 1.543.505,13 zł, oraz kwota stanowiąca koszt jego uzyskania –1.225.249,96 zł (2015), zaś za okres siedmiu miesięcy 2016r. – 743.728,42 zł (przychody) i 591.088,29 zł (koszty).
Odnosząc się do argumentacji skarżącego w zakresie znacznego zadłużenia oraz spłaty wysokich rat kredytowych wskazano, że powyższe świadczy o jego możliwościach finansowych. Z przedstawionych bowiem oświadczeń wynika, że miesięczne wydatki wnioskodawcy z tego tytułu wynoszą 19.393 zł (spłata czterech kredytów). Dodano, że jak wiadomo referendarzowi z urzędu (por. postan. z dnia 12.09.2016r., sygn. akt I SA/Ol 821/15) raty kredytów są regulowane na bieżąco.
W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podniósł, że dochód jaki uzyskuje miesięcznie wręcz nie starcza na pokrycie wszelkich ciążących na nim zobowiązań. Dodał, że zaciągnął kredyty tylko i wyłącznie w celu spłaty należności publicznoprawnych wynikających z decyzji organów podatkowych i celnych, nie posiadając bowiem znacznych oszczędności była to jedyna droga na częściowe uregulowanie zobowiązań podatkowych bez uszczerbku dla działalności prowadzonej firmy i majątku osobistego, który podlegałby sprzedaży w drodze licytacji w braku dobrowolnej spłaty. Posiadany majątek ruchomy stanowi de facto środki trwałe prowadzonej przez niego firmy, wobec czego nie ma możliwości ich sprzedaży, ponadto majątek ten został zabezpieczony w postępowaniu egzekucyjnym co całkowicie wyklucza możliwość rozporządzania nim. Posiadane natomiast nieruchomości, częściowo zaspokajają potrzeby mieszkaniowe skarżącego i jego rodziny, natomiast działka rolna nie spełnia, wobec jej przeznaczenia, żadnej roli i dalece utrudnionym, o ile możliwym aktualnie, byłoby znalezienie na nią kupca, a jednocześnie generuje koszty, w postaci chociażby podatku od nieruchomości.
Skarżący podkreślił, że jakkolwiek prowadzona działalność przynosi realny dochód, to w całości jest on przeznaczany na zobowiązania finansowe skarżącego związane ze spłatą kredytów zaciągniętych na uregulowanie zobowiązań publicznych. Wysokość przedmiotowych zobowiązań jest na tyle znaczna, iż permanentnie skarżącemu brakuje na wypłatę wynagrodzeń dla pracowników.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji.
Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów dochodzenia swych praw przed sądem (postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy powinno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona, oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Brzmienie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny. Według przywołanej regulacji to na stronie spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że jej obowiązkiem jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu.
W ocenie Sądu, strona nie wykazała zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Zdaniem Sądu, referendarz sądowy słusznie uznał, że przedstawione w sprawie okoliczności uzasadniają twierdzenie o rentowności prowadzonego przez stronę przedsiębiorstwa i nie wskazują na konieczność zakwalifikowania jej do osób wymagających pomocy w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Referendarz sądowy dokładnie i rzetelnie przeanalizował sytuację majątkową skarżącego. W ocenie Sądu, mając na uwadze wysokość dochodów osiąganych z działalności gospodarczej, które zapewniają regulowanie znacznych zobowiązań uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Dodać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11). Ponoszenie kosztów działalności gospodarczej jest związane z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy.
Sąd podziela także pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA).
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.