Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 21 lutego 2011r. (doręczonym w dniu 23.02.2011r.) Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, odmówił natomiast ustanowienia doradcy podatkowego.
Pismem z dnia 28.02.2011r. skarżąca wniosła sprzeciw przeciwko temu postanowieniu, zatem stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr. 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., postanowienie to utraciło moc. Powyższe oznacza że Sąd jest zobowiązany do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, a nie tylko w części co do której złożono sprzeciw.
Rozpoznając wniosek z dnia 3.01. 2011r o przyznanie prawa pomocy tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył co następuje
Instytucja prawa pomocy uregulowana przepisami art. 243- 263 p.p.s.a. jest wyrazem realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. W myśl art. 244 par.1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Stosownie do art. 246 par. 1 pkt 1 p.p.s.a. przysługuje -co do zasady- osobie która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z literalnego brzmienia powołanych przepisów wynika, iż kryterium decydującym o zakresie prawa pomocy jest sytuacja majątkowa strony.
Należy jednak wskazać, że zapewnienie prawa do sądu nie oznacza zagwarantowania stronie w każdym wypadku bezwarunkowego prawa do bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Do sądu należy ocena, czy wykazana przez wnioskodawcę sytuacja majątkowa, rodzinna i osobista stanowi wystarczającą podstawę do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym czy częściowym, w kontekście rodzaju sprawy i treści skargi a także trybu postępowania przed sądami administracyjnymi. O ile bowiem zwolnienie od kosztów sądowych oznacza rezygnację przez państwo z należnej daniny publicznej to przyznanie profesjonalnego pełnomocnika powoduje wydatkowanie dodatkowych kwot z budżetu państwa na koszty procesu, które, w myśl art. 199 p.p.s.a. powinna ponieść strona postępowania. Na przysługujące sądowi prawo oceny, czy przesłanki udzielenia pomocy prawnej stanowią ograniczenie prawa do sądu, zwraca się też uwagę w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z dnia 22.12. 2010r. w sprawie C- 279/09 Trybunał wskazał na potrzebę uwzględniania "rozsądnego" stosunku proporcjonalności między stosowanymi środkami a zamierzonym celem.
Przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącej jest trudna, gdy chodzi o kwestię posiadania środków finansowych na zapłatę kosztów sądowych – na obecnym etapie byłaby to kwota 3.845 zł.
Z podanych informacji wynika, że jest wdową mającą na utrzymaniu dwoje nastoletnich dzieci. Samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody w wys. 2.100zł miesięcznie
Dzieci otrzymują rentę rodzinną w łącznej kwocie 677,36zł. miesięcznie. Wraz z dziećmi jest właścicielką domu o powierzchni 160m2, działki rolnej o powierzchni 2,4 ha oraz działki zabudowanej o powierzchni 1,6116 ha, na której prowadzi działalność gospodarczą. Na nieruchomościach tych Urząd Skarbowy oraz Izba Celna w Olsztynie dokonały wpisu hipoteki przymusowej oraz zabezpieczeń na wyposażeniu i urządzeniach budynków. Ponadto zablokowano konto bankowe, co praktycznie uniemożliwia prowadzenie działalności, uzyskanie jakiegokolwiek kredytu na wsparcie płynności finansowej firmy, dokonywanie zakupów czy remontów. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności ani jakichkolwiek przedmiotów wartościowych. Spłaca dwa kredyty zaciągnięte na rozwój firmy, jeszcze przed kontrolą. Z tego tytułu wydatkuje 1.500zł. miesięcznie. Ponosi stałe wydatki niezbędne w działalności tj. kredyt w rachunku bieżącym – 30.000 zł, kredyt pomostowy -8.000zł., podatek od nieruchomości-9.000zł.
Koszty utrzymanie rodziny to: energia elektr. ok. 200zł., ogrzewanie ok. 400zł., woda ok.90zł., gaz ok. 45zł., telefon ok. 120zł., środki czystości ok.150-200zł., dojazdy do szkoły ok.120zł., wyżywienie ok. 900zł. Do tych kosztów dochodzą sezonowe wydatki na leki, przybory szkolne, książki. Odzież i obuwie kupowane są w ostatniej kolejności. W tym zakresie skarżąca często korzysta z pomocy znajomych (z odzieży używanej). W sprzeciwie, domagając się uwzględnienia wniosku o przyznanie doradcy podatkowego podała, że nie jest w stanie sprostać obowiązkom związanym z koniecznością udziału w 8 sprawach, które się wobec niej toczą w zakresie VAT i akcyzy na różnych szczeblach: od I instancji aż do WSA. Nie posiada wystarczającej wiedzy a także czasu na skuteczną obronę. Gdyby otrzymała pomoc w postaci doradcy, odciążyłoby to ją poprzez dopilnowanie spraw, dotarcie do przepisów, dotrzymanie terminów, pisaniu wszelkiego rodzaju pism, kontaktów z Sądem.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał że w niniejszej sprawie zachodzi podstawa do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Natomiast ustanowienie doradcy podatkowego nie mieści się w pojęciu "kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw" w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji. Sąd ten rozstrzyga sprawę na podstawie akt, nie będąc związanym wnioskami i zarzutami skargi ani powołaną podstawą prawną, niezależnie też od stawiennictwa strony czy jej pełnomocnika na rozprawie. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika nie dotyczy postępowania przed organami podatkowymi a przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, zatem nie ma potrzeby pilnowania terminów, formułowania pism procesowych, poza skargą (która już została w sprawie złożona). O ile zajdzie potrzeba sporządzenia skargi kasacyjnej, o czym nie można przesądzać na obecnym etapie postępowania, strona będzie mogła ponownie ubiegać się o prawo pomocy.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 par. 1 pkt 2 w związku z art. 245 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.