Wyrok WSA w Olsztynie z 17 lutego 2021 r., I SA/Ol 751/20

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie

Rozpoznanie

w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym spraw ze skarg P. K. na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]". nr "[...]", nr "[...]"i nr "[...]" w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżone decyzje.

Skład

sędzia WSA Ryszard Maliszewski przewodniczący, sprawozdawca
sędzia WSA Jolanta Strumiłło
asesor WSA Katarzyna Górska

Uzasadnienie

P. K. (dalej jako skarżący, wnioskodawca, przedsiębiorca, strona) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) w Olsztynie skargę na trzy decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z "[...]" r. nr "[...]", nr "[...]" i nr"[...]". Wskazanymi decyzjami organ utrzymał w mocy trzy własne decyzje z "[.1.]" r. nr "[.1.]", nr "[.1.]" i nr "[.1.]" w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek odpowiednio za marzec, kwiecień i maj 2020 r..

Jak wynika z nadesłanych akt sprawy skarżący złożył wniosek 16 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.. Zaznaczył w części II poz. 2 i 4 formularza wniosku, że prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą wg kodu PKD 4339 i opłaca składki ZUS wyłącznie za siebie. Wpisał 1.220 zł jako wysokość dochodu z działalności w pierwszym miesiącu, za który złożył wniosek (marzec 2020 r.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS, Zakład) trzema decyzjami z "[.1.]" r. odmówił zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek kolejno za marzec, kwiecień i maj 2020 r.. Powołał w sentencji art. 31zq ust. 7 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, obecnie tekst jednolity poz. 1842 ze zm., dalej ustawa kryzysowa) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej u.s.u.s.).

Wskazał w uzasadnieniu każdej z decyzji, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy kryzysowej osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s. przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r..

Zakład uznał, że wnioskodawca nie złożył dokumentów rozliczeniowych za miesiące podlegające zwolnieniu w terminie do 30 czerwca 2020 r.. Stronie nie przysługuje zatem zwolnienie z obowiązku opłacania składek.

Przedsiębiorca jednym wnioskiem zwrócił się o ponowne rozpatrzenie spraw. W jego ocenie nie naruszył prawa, złożył wszelkie niezbędne dokumenty rozliczeniowe lub ich korekty. Ustalił z pracownikiem organu 18 sierpnia 2020 r., że system teleinformatyczny ZUS z nieznanych powodów "nie sklonował" danych płatnika składek, co spowodowało opisaną w zakwestionowanych decyzjach sytuację.

Zaskarżonymi do tut. Sądu decyzjami z "[...]" r., wymienionymi na wstępie, Zakład na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej: k.p.a.). i art. 31zq ust. 8 ustawy kryzysowej utrzymał w mocy opisane wyżej decyzje z "[.1.]" r.. Uzasadniając decyzje organ powołał art. 31zq ust. 1, 2 i 3 ustawy kryzysowej. Powtórzył za ww. decyzjami z "[.1.]" r., że warunkiem zwolnienia z opłacania składek z art. 31zo ustawy kryzysowej jest przekazanie do 30 czerwca 2020 r. poprawnych dokumentów rozliczeniowych przez płatnika. Skarżący nie przekazał dokumentów rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. we wskazanym terminie. Deklaracje rozliczeniowe złożył 18 sierpnia 2020 r., a zatem już po terminie.

W skardze skierowanej do tut. Sądu na wszystkie trzy decyzje z "[...]" r. przedsiębiorca zwrócił się o "ponowne rozpatrzenie sprawy", gdyż podjęte decyzje uznał za krzywdzące. Wskazał, że 26 czerwca 2020 r. "sprawa została zamknięta pomyślnie jednak przez błędy systemowe w klonowaniu danych w systemie ZUS wkradł się błąd działający na (jego) niekorzyść".

W treści skargi skarżący opisał dotychczasowe postępowanie. Podniósł, że 26 czerwca 2020 r. złożył organowi stosowne deklaracje ZUS DRA, co potwierdził wskazany imiennie były już pracownik ZUS w rozmowie telefonicznej 29 czerwca 2020 r.. Jednak organ odmówił zwolnienia z opłacenia składek mimo, że skarżący nie miał obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za okres od marca do maja 2020 r., gdyż złożył prawidłową deklarację ZUS DRA za luty 2020 r., która podlegała "klonowaniu" w kolejnych miesiącach w systemie teleinformatycznym organu, o czym ZUS informuje na swojej stronie internetowej, ale w niniejszej sprawie zakwestionował.

W odpowiedziach na skargi organ, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skarg i rozpoznanie spraw w trybie uproszczonym. W treści pisma podjął próbę wyjaśnienia zarzutów skargi i okoliczności stanu faktycznego sprawy. Wyjaśnił, że deklarację rozliczeniową ZUS DRA skarżący składał w części II z nieprawidłowym identyfikatorem: 40 lub 41 zamiast 01.

Na skutek zawiadomienia Sądu skarżący pismem z 1 grudnia 2020 r. przychylił się do wniosku o rozpoznanie spraw w trybie uproszczonym (oryginał pisma: k. 19 akt sądowych o sygn. akt I SA/Ol 751/20).

Zarządzeniami z 14 stycznia 2021 r. Przewodnicząca Wydziału I WSA w Olsztynie skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.".

Postanowieniem z 17 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/OI 751/20 Sąd, na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a., orzekł o połączeniu do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt: I SA/OI 751/20, I SA/OI 752/20 oraz I SA/OI 753/20, i dalszym jej prowadzeniu pod sygn. akt I SA/OI 751/20.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a., tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjął, że skarżący nie złożył dokumentów rozliczeniowych za miesiące podlegające zwolnieniu w terminie do 30 czerwca 2020 r.. Uznał zatem, że nie przysługuje mu zwolnienie z obowiązku opłacania składek. Natomiast skarżący wywodzi, że nie miał on obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za okres od marca do maja 2020 r., gdyż złożył prawidłową deklarację ZUS DRA za luty 2020 r., która podlegała "klonowaniu" w kolejnych miesiącach w systemie teleinformatycznym organu.

Art. 31zo Ustawy kryzysowej (Dz.U.2020.1842 t.j. z dnia 2020.10.20) reguluje kwestię zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotów zatrudniających nie więcej niż 49 ubezpieczonych, duchownych oraz spółdzielni socjalnych. Art. 31 zq ust. 1, 2 i 3 ustawy kryzysowej dotyczy obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych; przesłanek do dokonania zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Stosownie do treści art. 31 zq ust. 3 ustawy kryzysowej warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8, chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania

W ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, dalej u.s.u.s. (Dz.U.2020.266 t.j. z dnia 2020.02.19) w art. 47 uregulowana jest kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. Zgodnie z treścią art. 47 ust. 2a powołanej ustawy "Osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:

1. na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g;
2. na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.

Natomiast art. 47 ust. 2e u.s.u.s. stanowi, że "Osoby wymienione w art. 7 opłacające składki wyłącznie za siebie są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowały do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości określonej w art. 18 ust. 7".

Przedmiotem kontroli Sądu są decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymujące w mocy decyzje o odmowie zwolnienia Skarżącego z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe i ubezpieczenie zdrowotne za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Organ podnosi, że Skarżący w ustawowym terminie nie przesłał dokumentów rozliczeniowych, w związku z tym nie ma prawa do zwolnienia. Skarżący złożył wniosek 16 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.. Zaznaczył w części II poz. 2 i 4 formularza wniosku, że prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą wg kodu PKD 4339 i opłaca składki ZUS wyłącznie za siebie. Wpisał 1.220 zł jako wysokość dochodu z działalności w pierwszym miesiącu, za który złożył wniosek (marzec 2020 r.). W zaskarżanych decyzjach ZUS nie rozstrzygnął podstawowej kwestii, czy skarżący płatnik składek był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej. Powtórzył tylko, że warunkiem zwolnienia z opłacania składek z art. 31zo ustawy kryzysowej jest przekazanie do 30 czerwca 2020 r. poprawnych dokumentów rozliczeniowych przez płatnika.

W skardze skarżący wskazał, że w systemie informatycznym ZUS wkradł się błąd działający na (jego) niekorzyść. Skarżący podniósł, że nie miał on obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za okres od marca do maja 2020 r., gdyż złożył prawidłową deklarację ZUS DRA za luty 2020 r., która podlegała "klonowaniu" w kolejnych miesiącach w systemie teleinformatycznym organu.

Nie rozstrzyga zatem sprawy stanowisko ZUS, że skarżący nie złożył dokumentów rozliczeniowych, za miesiące podlegające zwolnieniu, w terminie do 30 czerwca 2020 r.. Nie dokonał on jednak analizy faktycznej i prawnej. Powoływany przepis kończy się stwierdzeniem: "chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania". Natomiast kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek, w tym zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej jest uregulowana w powołanej ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Sąd podziela stanowisko ZUS, że nie ma możliwości zwolnienia od obowiązku płacenia składek, bez ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. W ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych uregulowana jest kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. W u.s.u.s. jest uregulowana kwestia zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc. Rozstrzygnięcie kwestii deklaracji rozliczeniowej jest związane ze stosowaniem prawa materialnego. Bez ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za dany okres nie jest możliwe ustalenie zwolnienia z płacenia składek. W konsekwencji należy stwierdzić, że korzystanie z uprawnień jest związane z wypełnieniem obowiązku ustawowego, zapisanego w dzienniku ustaw, a nie na stronie internetowej. Ta uwaga dotyczy stanowiska skarżącego, który uzasadniał swe stanowisko zapisami, które były zawarte na stronach internetowych ZUS. Ponadto należy wskazać, że termin do złożenia deklaracji rozliczeniowej ma charakter materialnoprawny. Terminy materialnoprawne mogą być przywrócone przepisem ustawy, a przez organ administracji jedynie wówczas, gdy możliwość taką przewidują przepisy szczególne. Przywrócone mogą być zatem jedynie terminy proceduralne, mające zarówno charakter terminów ustawowych, jak i terminów wyznaczanych. Właściwym trybem dla rozpoznawania wniosków o przywrócenie terminów bez względu na ich charakter jest przepis art. 58 § 1 k.p.a. (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 marca 2018 r. I SA/Ke 645/17).

W konsekwencji należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje zawierają braki, które nie mogą być poprawione w postępowaniu sądowym.

Aby prawidłowo ocenić wydaną przez organ decyzję, sąd musi dysponować wyrażonym w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) będących podstawą wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Braki uzasadnienia decyzji w zakresie podstawowych elementów przewidzianych przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uniemożliwiają dokonanie przez sąd oceny zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem a organ nie może konwalidować braków uzasadnienia decyzji argumentacją zawartą w odpowiedzi na skargę, posiłkując się oceną zaprezentowaną przez sąd w innej sprawie, nawet o bardzo zbliżonym stanie faktycznym. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt III OSK 2858/21).

Wprawdzie ZUS przytoczył art. 47 i art. 48 u.s.u.s. ale ich treści nie skonfrontował ze stanem faktycznym, którego nie ustalił. Nie ustalił bowiem jaka była podstawa wymiaru składek w miesiącu styczniu i lutym 2020r. Czy skarżący jako płatnik składek, w świetle cytowanych przepisów prawa materialnego, był zwolniony z obowiązku comiesięcznego składania deklaracji rozliczeniowych. Na jakiej podstawie faktycznej i prawnej ZUS wywodzi, że skarżący miał obowiązek składania deklaracji rozliczeniowej za okres od marca do maja 2020 r.. Czy istniała możliwość ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za ten okres, na podstawie dokumentacji, którą w tym czasie z urzędu dysponował ZUS. Na przykład w trakcie pobierania zasiłku chorobowego, ponieważ podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za ten okres uległa zmianie. Prawo do zwolnienia powinno być respektowane, w przypadku zaistnienia ustawowych przesłanek do zwolnienia i gdy ZUS z urzędu dysponuje dokumentacją rozliczeniową, która umożliwi wyliczenie podstawy wymiaru składek i składek za sporny okres.

Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone decyzje. Rozpoznając sprawę ponownie organ rozstrzygnie sprawę z uwzględnieniem stanowiska Sądu zawartego w uzasadnieniu wyroku.