Uzasadnienie
Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie postanowieniem z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu zażalenia M.F., utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia III i IV raty podatku od nieruchomości za 2016 r.
W odwołaniu z dnia 29 lutego 2016 r. od decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na 2016r. M.F. wniósł o umorzenie podatku od nieruchomości za 2016 r. W uzasadnieniu tego wniosku wskazał, iż ma 66 lat. W maju 2015 r. doznał złamania szyjki kości udowej lewej i w związku z tym przebywał w Szpitalu Powiatowym w B., a następnie kontynuował leczenie usprawniające w Wojewódzkim Szpitalu Rehabilitacyjnym w G. Leczy się od 1969 r. na chorobę układu mięśniowego. Ponosi następujące wydatki: opłaty na wspólnotę mieszkaniową, dwie raty tytułem kredytu bankowego, opłaty za prąd, wodę i ścieki. Utrzymuje się ze świadczenia rentowego i dodatku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 965,38 zł miesięcznie.
Odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia III i IV raty podatku od nieruchomości za 2016 r., Wójt Gminy w uzasadnieniu postanowienia z dnia "[...]" wskazał, że nie jest możliwe merytoryczne rozpatrzenie wniosku w części dotyczącej umorzenia III i IV raty podatku od nieruchomości za 2016 r. Należności z tego tytułu nie stały się wymagalne, gdyż nie upłynął termin ich płatności przypadający odpowiednio 15 września i 15 listopada 2016 r.
Utrzymując w mocy powyższe postanowienie organu I instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołało się do brzmienia przepisu art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.). Wskazało, że postępowanie dotyczące wymiaru podatku od nieruchomości jest innym postępowaniem aniżeli postępowanie o umorzenie zaległości podatkowych. Postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowych może być wszczęte dopiero na wniosek podatnika, o ile zalega z płatnością podatku. W niniejszej sprawie decyzją organu pierwszej z dnia "[...]" ustalono stronie zobowiązanie podatkowe w łącznej kwocie 171 zł, płatne w czterech ratach po 43 zł w terminie odpowiednio do: 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada 2016 r. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]’. Stosownie zaś do art. 51 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności.
Za zaległość podatkową uważa się także niezapłaconą w terminie płatności zaliczkę na podatek, w tym również zaliczkę, o której mowa w art. 23a, lub ratę podatku. Skoro zatem w niniejszej sprawie nie upłynął termin płatności III i IV raty podatku od nieruchomości za 2016 r., nie stanowiły one zaległości podatkowej. W tej sytuacji nie mogło być też umorzone zobowiązanie podatkowe z tytułu ww. rat podatku. Podatnik może wnieść o umorzenie tych rat podatku dopiero po upływie terminów ich płatności.
Mając na uwadze powyższe, organ uznał, że wystąpiła podstaw do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia III i IV raty podatku od nieruchomości za 2016 r. stosownie do art. 165a Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym gdy żądanie zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
W skardze złożonej na powyższe postanowienie M.F. podniósł, że postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowych jest postępowaniem odrębnym i może zostać wszczęte dopiero wówczas, kiedy wymiar podatku jest ostateczny. Postępowanie wymiarowe ma na celu określenie wysokości zobowiązania podatkowego, zaś postępowanie w przedmiocie zastosowania ulg podatkowych kieruje się odrębnymi przesłankami, a jego celem jest udzielenie ulgi w już istniejącym zobowiązaniu podatkowym. Skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do rozpatrzenia wniosku podatnika o umorzenie zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości, gdyż na dzień złożenia wniosku nie doszło jeszcze do powstania zaległości podatkowej. W dalszej części skargi podatnik przedstawił ponownie swą sytuację finansową oraz zdrowotną. Podniósł, że budynek gospodarczy znajduje się w bardzo złym stanie technicznym i nie prowadzi w nim żadnej działalności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola sądów administracyjnych ograniczona jest wyłącznie do zbadania, czy w sprawie organy podatkowe nie naruszyły prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena legalności rozstrzygnięć wydawanych przez organy podatkowe dokonywana jest według stanu prawnego obowiązującego w dniu ich wydania i na podstawie przedstawionych Sądowi akt administracyjnych (art. 133 § 1 zd. 1 p.p.s.a.).
Złożony w niniejszej sprawie wniosek skarżącego o umorzenie zobowiązania w podatku od nieruchomości na 2016 r. dotyczył m.in. III i IV raty tego podatku. Z przedłożonych wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy wynikało, że decyzją z dnia "[...]’ ustalono stronie zobowiązanie podatkowe w łącznej kwocie 171 zł, płatne w czterech ratach po 43 zł w terminie odpowiednio do: 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada 2016 r. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]".
Zgodnie z art. 165 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.) postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 165a § 1).
W rozdziale 7a działu III Ordynacji podatkowej zatytułowanym "Ulgi w spłacie zobowiązań" w art. 67a § 1 unormowano katalog tychże ulg, m.in.: odroczenie terminu płatności podatku lub zaległości podatkowej, rozłożenie zapłaty podatku lub zaległości podatkowej na raty oraz umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowej. Przyznając organowi podatkowemu kompetencję do stosowania tych ulg, ustawodawca zastrzegł, że może to nastąpić wyłącznie na wniosek podatnika, dopuszczając od tej zasady nieliczne wyjątki określone w art. 67d § 1. Z zasady, że rozstrzygnięcie organu podatkowego w zakresie ulg podatkowych może zostać wydane na wniosek samego podatnika, wynika, iż to od woli podatnika zależy wybór rodzaju wnioskowanej ulgi, którym to wyborem organ podatkowy jest związany. Co istotne, z wykładni literalnej art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że przepis ten nie dopuszcza możliwości umorzenia podatku przed terminem płatności. Umorzenie podatku możliwe jest jedynie w odniesieniu do zaległości podatkowej, a więc podatku niezapłaconego w terminie płatności.
W niniejszej sprawie organ podatkowy I instancji stwierdził, że w odniesieniu do wskazanych we wniosku o umorzenie zaległości podatkowych zobowiązań w podatku od nieruchomości (III i IV rata za 2016 r.), istnieją okoliczności uniemożliwiające wszczęcie postępowania podatkowego w sprawie ich umorzenia.
Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 7 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 716), dalej jako: "u.p.o.l.", podatek od nieruchomości na rok podatkowy od osób fizycznych, z zastrzeżeniem ust. 11, ustala w drodze decyzji organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia przedmiotów opodatkowania. Podatek jest płatny w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego, w terminach: do dnia 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego.
W świetle powołanej wyżej regulacji art. 6 ust. 7 u.p.o.l. organ podatkowy ustala w drodze decyzji podatek na rok podatkowy, a zatem decyzja ta ma charakter konstytutywny. Podatnik unika w ten sposób niepewności, występującej często przy zobowiązaniach powstających z mocy prawa, co do istnienia zobowiązania i poprawności wyliczenia kwoty podatku. Przy czym zobowiązanie podatkowe powstaje dopiero z dniem prawidłowego doręczenia decyzji ustalającej wysokość tego zobowiązania. Z decyzji takiej wynika wysokość i termin płatności podatku. Dopiero w sytuacji niezapłacenia w terminie kwoty podatku, wynikającej z doręczonej decyzji, powstaje zaległość podatkowa. Bezspornie elementem takiej decyzji jest ustalenie terminu płatności rat podatku. W przypadku podatku od nieruchomości od osób fizycznych, zgodnie z art. 6 ust. 7 u.p.o.l., podatek ten jest płatny w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego, w terminach: do dnia 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego.
Jak to już wyżej podkreślono, przepis art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej nie dopuszcza możliwości umorzenia podatku przed terminem jego płatności, czego w istocie dotyczył złożony przez skarżącego wniosek. Umorzenie podatku możliwe jest jedynie w odniesieniu do zaległości podatkowej. Konieczne jest zatem stwierdzenie, iż podatek, o którego umorzenie wnosi podatnik, stanowi zaległość podatkową, a więc podatek, którego termin płatności już minął. W niniejszej sprawie złożony przez skarżącego wniosek o umorzenie zobowiązania w podatku od nieruchomości na 2016 r. dotyczył m.in. III i IV raty tego podatku. W dniu orzekania przez organ I instancji w przedmiocie wniosku strony (21 czerwca 2016 r.), III i IV rata podatku od nieruchomości nie miały jeszcze waloru wymagalności i nie stanowiły zaległości podatkowej. Stosownie bowiem do art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej, zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności.
Złożenie wniosku o umorzenie podatku niebędącego zaległością podatkową oznacza zatem konieczność podjęcia przez organ podatkowy rozstrzygnięcia w trybie art. 165a Ordynacji podatkowej, a więc wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Powyższe nie oznacza jednakże automatycznie braku możliwości późniejszego ponownego złożenia wniosku o zastosowanie takiej ulgi w odniesieniu do podatku stanowiącego już zaległość podatkową.
Nie znajdując w powyższych warunkach podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie ostateczne nie odpowiada przepisom prawa, w szczególności art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej, stosownie do przepisu art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi.