Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 28 listopada 2010 r., skarżący J. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i trojgiem dorosłych, uczących się dzieci. Skarżący jest właścicielem mieszkania w Wipsowie o powierzchni 118,84m2. Innego majątku nieruchomego, ruchomego, zasobów pieniężnych nie posiada. Uzyskuje dochody z tytułu renty inwalidzkiej w wysokości 782 zł oraz z tytułu zasiłku rodzinnego w wysokości 148 zł. Jego żona otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.300 zł. Dwoje z dzieci otrzymuje stypendia socjalne w wysokości 392 zł oraz 540 zł miesięcznie. Najmłodszy syn uzyskuje dochód z tytułu umowy zlecenia w kwocie 90 zł miesięcznie. Łączny wykazany przez wnioskodawcę dochód rodziny wynosi 3.252 zł Wnioskodawca wyjaśnił, iż stałe niezbędne wydatki jego gospodarstwa domowego, takie jak: koszty zarządu nieruchomością (293,09 zł), podatek od nieruchomości wspólnej za IV kwartał (123 zł), energia elektryczna (146,12 zł), Internet w domu i na stancji (109 zł), telefon (28,06zł), RTV (17 zł), PZU (80,50 zł), bilety miesięczne PKP i MPK (210 zł), stancja w "[...]" (600 zł) wynoszą 1.520 zł miesięcznie.
Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje:
Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r., Nr 153, poz 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Zwrócić należy uwagę, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia.
W badanej sprawie J. K. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jak również pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku swojego utrzymania, - co uzasadniałoby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym czy też częściowym. Przeciwnie w przedstawionym stanie faktycznym dotyczącym jego sytuacji materialnej nie można stwierdzić, by poniesienie kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, leżało poza zakresem jego możliwości finansowych. Wskazać bowiem należy, iż skarżący jak i jego rodzina posiadają stałe i regularne źródła dochodu w postaci renty, zasiłku, wynagrodzeń za pracę, stypendiów socjalnych. Określając wydatki rodziny, skarżący wskazał na kwotę 1520 zł miesięcznie za wyjątkiem kosztów wyżywienia, środków czystości, ubrania.
Tym samym do dyspozycji skarżącego i jego rodziny z zadeklarowanych dochodów pozostaje kwota 1732 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek uznano zatem, iż z kwoty 1732 zł pozostałej po opłaceniu wykazanych przez skarżącego wydatków (3252 zł – 1520 zł), będzie on w stanie, uwzględniając również konieczność poniesienia kosztów wyżywienia, poczynić oszczędności na opłacenie obligatoryjnych kosztów niniejszego postępowania jakim jest na obecnym etapie wpis od skargi w wysokości 100 zł oraz kosztów opłacenia pomocy prawnej, jeżeli w jego ocenie zachodzi potrzeba ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (którego koszt zgodnie z § 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003r.
w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu [Dz.U. Nr 212, poz. 2075] wynosi240zł)
Rozpoznając niniejszy wniosek wzięto również pod uwagę, iż skarżący jest właścicielem majątku w postaci mieszkania o powierzchni 118,84m2, który może ewentualnie służyć jako zabezpieczenie pożyczki bądź kredytu. Posiadanie majątku w postaci nieruchomości wiąże się bowiem z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych.
Argumentując odmowę ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika wskazać również należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo, ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony.
Całość podanych okoliczności w ocenie referendarza sądowego nie uprawnia do twierdzenia, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego jest aż tak zła, by uzasadniać pomoc państwa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Rozpoznający wniosek nie neguje, iż skarżący może borykać się z pewnymi problemami natury finansowej, zwłaszcza w sytuacji wychowywania trojga uczących się (w tym też studiujących) dzieci, jednakże biorąc pod uwagę wszystkie aspekty rozpoznawanego wniosku takie jak: posiadanie stałych i regularnych dochodów, ich wysokość, posiadanie majątku nieruchomego oraz brak wykazania szczególnych i nadzwyczajnych wydatków czy obciążeń finansowych stwierdzić należy, iż skarżący może ponieść koszty niniejszego postępowania.
Na marginesie wskazać należy, iż w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2006, str. 320).
W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.