Uzasadnienie
Decyzją z "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w I. (dalej jako organ) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256, z ze zm., dalej jako k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm., dalej jako ustawa o COVID) utrzymał w mocy decyzję z "[...]", odmawiającą P. O. (dalej jako skarżący, strona) prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca do maja 2020 r.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ustalenie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek następuje na podstawie kompletnie i poprawnie wypełnionego wniosku. Musi on zawierać wszystkie elementy, w oparciu o które możliwa będzie ocena spełnienia kryteriów do zwolnienia z opłacania składek. Wniosek, który otrzymał organ 10 kwietnia 2020 r. nie pozwolił na ustalenie prawa do zwolnienia. W związku z tym wezwano stronę o wyjaśnienie dlaczego we wniosku zaznaczono, że ubiega się ona o zwolnienie z obowiązku opłacania składki za osoby ubezpieczone zamiast za siebie jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie "sam za siebie", bowiem na 29 lutego 2020 r. nie było zgłoszonej żadnej innej osoby do ubezpieczenia społecznego poza stroną.
W złożonych wyjaśnieniach strona podtrzymała stanowisko wskazane we wniosku.
Organ wskazał, że zwolnienie z opłacania 100% należności za dany miesiąc dotyczy płatników składek, którzy prowadzili działalność gospodarczą przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego zgłosili do ubezpieczeń mniej niż 10 ubezpieczonych. Do tej liczby nie wlicza się osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą.
W decyzji I instancyjnej poinformowano stronę, że w terminie do 30 czerwca 2020 r. ma ona prawo wystąpić do Zakładu z poprawnie wypełnionym wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania składek, jednakże strona nie złożyła nowego wniosku.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie przedstawiła nowych okoliczności oraz dowodów w sprawie.
Organ w zaskarżonej decyzji podsumował, że strona prowadziła działalność gospodarczą przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego nie zgłaszała do ubezpieczeń jako płatnik składek osób ubezpieczonych (pracowników, zleceniobiorców czy osób współpracujących), dlatego nie może zostać zwolniona z obowiązku opłacenia należności w zakresie jaki wskazała we wniosku.
Powyższą decyzję w całości zaskarżyła strona, wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją oraz o zasądzenie od organu na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID poprzez jej niezastosowanie, podczas gdy skarżący jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą i przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020, jak również w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r., jako płatnik składek zgłosił do ubezpieczeń społecznego mniej niż 10 ubezpieczonych, a co za tym idzie zostały spełnione przesłanki wymagane do jej zastosowania.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że złożony przez skarżącego wniosek obejmował osoby ubezpieczone, a co za tym idzie opierał się na art. 31zo ust. 1 o COVID. Przepis ten nie określa minimalnej liczby osób zgłoszonych do ubezpieczeń koniecznej do skorzystania przez przedsiębiorcę ze zwolnienia w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis ten również nie wyłącza z grupy 10 ubezpieczonych osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą. Znamiennym jest, iż przed dniem 1 lutego 2020 r. skarżący był zgłoszony jako płatnik składek, a na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosiłem do ubezpieczenia społecznego mniej niż 10 ubezpieczonych, tj. 1 osobę - siebie, w związku z czym wypełnił przesłanki.
Jak podkreślił skarżący omawiany przepis nie wskazywał minimalnej liczby osób podlegających zgłoszeniu, a jedynie maksymalną. Oznacza to, że przesłanki wynikające z tego przepisu zostałyby spełnione nawet w sytuacji niezgłoszenia żadnej osoby na dzień 29 lutego 2020 r. Znamiennym jest, że od 1 marca 2020 r. do chwili obecnej spoczywa na mim obowiązek opłacania składek również za pracownika, zatrudnionego na podstawie umowy o pracę, a zatem pracownik ten od marca 2020 r. został objęty obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi. W związku z tym, we wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek oznaczył siebie jako płatnika składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie), jako że zwolnienie o jakie się ubiegał dotyczy okresu od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. tj. okresu w którym nie opłacał składek wyłącznie za własne ubezpieczenia społeczne.
Skarżący wskazał, że celem powyższego przepisu jest ochrona miejsc pracy małych przedsiębiorców. Chodzi o wyeliminowanie sytuacji, w których pracodawca przed marcem 2020 roku zatrudniałby co najmniej 10 osób, a następnie dowiedziawszy się o wybuchu epidemii rozwiązałyby umowę o pracę, doprowadzając do stanu zatrudnienia poniżej tej ilości w kierunku skorzystania ze zwolnienia z obowiązku opłacania ubezpieczeń społecznych. Z powyższym celem nie jest tożsama sytuacja kiedy pracodawca zatrudnia pracowników, począwszy od marca 2020 r. Poza tym kuriozalne byłoby takie rozumienie tego przepisu, iż pracodawca zatrudniający co najmniej jednego pracownika w lutym 2020 r. zatrudniłby kolejnego w marcu to podlegałby zwolnieniu z opłacania składek w całości za siebie oraz za pracowników.
Natomiast pracodawca, który dwóch pracowników zatrudnił w marcu ze zwolnienia skorzystać by nie mógł pomimo, że dotyczy ono tego samego okresu. Zważywszy na zasadę równości wobec prawa taka sytuacja jest niedopuszczalna, a do niej właśnie prowadzi interpretacja organu, co nie może mieć miejsca.
Na marginesie skarżący przywołując treść art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID wskazał, że zgodnie z jego interpretacją ze zwolnienia nie może skorzystać osoba prowadząca pozarolniczą działalność, która w marcu 2020 r. zatrudniała chociażby 1 pracownika. Brzmienie powyższego przepisu wydaje się klarowne, za sprawą, sformułowania opłaca składki wyłącznie na własne ubezpieczenie. W takim stanie rzeczy nie sposób nie oprzeć się wrażeniu, że organ celowo próbował wprowadzić go w błąd, sugerując, iż powinien złożyć wniosek w oparciu o art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID - jako osoba opłacająca składki wyłącznie na własne ubezpieczenie. Z błędnej i jak się wydaje celowej sugestii organu nie mógł skorzystać, gdyż w okresie od marca do maja 2020 r., a więc również w dacie złożenia wniosku nie opłacał składek wyłącznie za siebie. Gdyby zatem przyjąć, że w zaistniałych okolicznościach, nie mógłby ubiegać się o zwolnienie z opłacenia składek na podstawie art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID, to w ogóle nie mógłbym o nie wnioskować, z uwagi na wyłączenie tej możliwości na podstawie art. 31zo ust. 2.
W odpowiedzi na skargę organ, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o oddalenie skargi oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Skarżący w odpowiedzi na wniosek organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym skazał, że nie sprzeciwia się temu wnioskowi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 119 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie obie strony wniosły o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja organu o odmowie zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r., o których mowa w art. 31 zo ustawy o COVID.
Wskazać należy, że w niniejszym przypadku treść zaskarżonego rozstrzygnięcia nie koresponduje z treścią wniosku strony skarżącej. Skarżący wnosił o zwolnienie obejmujące osoby ubezpieczone, tj. opierał się na art. 31 zo ust. 1 ustawy o COVID (vide wniosek strony k. 1-3 akt administracyjnych). Tymczasem w sentencji zaskarżonej do sądu decyzji organ utrzymał w mocy decyzję z "[...]" odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne. Fundusz pracy i Fundusz Solidarnościowy, za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.
Podkreślić należy, że w postępowaniach inicjowanych na żądanie strony to treść wniosku strony determinuje rodzaj sprawy administracyjnej, w tym rodzaj świadczenia, ulgi lub uprawnienia o które ubiega się strona. Organ nie może samodzielnie (bez zgody strony – art. 61 § 2 k.p.a.) modyfikować lub uzupełniać wniosku strony, co zdaje się uczynił organ w niniejszej sprawie. Bez znaczenia pozostaje tu wystosowana do skarżącego propozycja zmiany zakresu wniosku. Wobec bowiem braku zmiany zakresu wniosku ze strony skarżącego organ nie był uprawniony do zmiany granic sprawy administracyjnej. Organ de facto nie rozstrzygnął zatem wniosku skarżącego co do istoty, wypowiadając się co do kwestii pozostającej poza granicami żądania, sformułowanego we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne.
Nie można także zaakceptować stanowiska w którym organ samodzielnie uznając, że sytuacja faktyczna strony nie mieści się w granicach normy prawnej regulującej warunki przyznania określonego świadczenia, orzeka co do innego rodzaju świadczenia. Podkreślenia wymaga przy tym, że lakoniczne uzasadnienie zarówno decyzji wydanej zarówno w I jak i II instancji nie pozwala na ewentualne usuniecie wątpliwości co do treści rozstrzygnięcia jak i argumentacji stojącej u jego podstaw.
Na marginesie, odnosząc się do wykładni art. 31 zo ustawy o COVID, wskazać należy za WSA w Szczecinie (wyrok z 2 grudnia 2020r. sygn. akt I Sa/Sz 758/20 dostępny http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query), że konstrukcja przepisu art. 31zo ust. 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19 wskazuje na złożony charakter przepisu, z którego można wyinterpretować normę prawną właściwą dla danego okresu i deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten okres. Przepis w pierwszej jego części dotyczy trzech okresów rozliczeniowych od marca 2020 r. do maja 2020 r., natomiast poszczególne punkty odnoszą się do każdego z okresów z osobna (zarówno pod względem zgłoszenia jako płatnika składek oraz do zgłoszenia ubezpieczonych). Jak podnosił sąd, odczytując poprawnie ww. przepis, należy przyjąć, że:
- 1) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za marzec 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych;
- 2) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za kwiecień 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych;
- 3) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za maj 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu. W przypadku zaś wydania decyzji sporządzi jej uzasadnienie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.
O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, ponieważ strona skarżąca była zwolniona z obowiązku ich uiszczenia.