Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie decyzją z "[...]"r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 31 zq ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r. poz. 374, z późn zm. dalej: ustawa o COVID) utrzymał w mocy decyzję z "[...]"r. odmawiającą zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za kwiecień 2020r.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz przedstawionych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że Skarżący wnioskiem z "[...]"r. zwrócili się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za miesiące od marca do maja 2020r.
Decyzją z "[...]"r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaną wobec podmiotu "A." i doręczoną również podmiotowi "A." odmówił prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres kwiecień 2020r. W uzasadnieniu decyzji podano, że warunkiem zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie dokumentów rozliczeniowych na później niż do 30 czerwca 2020r. Deklaracja rozliczeniowa została przez skarżących złożona "[...]"r, a więc już po ustawowym terminie.
Odwołanie od tej decyzji złożyli T. K. i A. K. przy czym z treści odwołania wynika, że działali oni za podmiot "A".
W zaskarżonej decyzji ZUS utrzymał w mocy decyzję z "[...]"r. podkreślając, że jako płatnicy składek skrzący zobowiązani byli do składania deklaracji rozliczeniowych co miesiąc do 15-go dnia każdego kolejnego miesiąca. Za kwiecień 2020r. stosowne dokumenty złożone zostały "[...]"r. Warunkiem do uzyskania zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek było złożenie dokumentów rozliczeniowych do "[...]"r. termin ten nie został zachowany, a więc zwolnienie nie przysługiwało.
W skardze do sądu skarżący występują jako T. K. i A. K. wspólnicy spółki cywilnej A. W nieformalnej skardze podkreślili, że znaleźli się w trudnej sytuacji, ich sprawami zajmuje się biuro rachunkowe, które zostało zasypane lawina wniosków i nie wywiązało się z terminów. Zdaniem skarżących niezachowanie terminu do złożenia dokumentów nie może przesądzać o nieuwzględnieniu ich wniosku.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko i argumentację z zaskarżonej decyzji.
Sąd zważył, co następuje
Skargę należało uznać za zasadną lecz z innych względów niż wskazane w skardze. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a., dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaś zaskarżonej decyzji następuje między innymi w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie wyjaśnienia wymagają przede wszystkim kwestie proceduralne: czy stroną w postepowaniu administracyjnym może być spółka cywilna i czy skierowanie decyzji do spółki cywilnej może być kwalifikowane jako nieskuteczne.
Jak jednolicie przyjęto zarówno w doktrynie, literaturze przedmiotu i orzecznictwie sądów spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, co powoduje, że jako podmiot praw i obowiązków cywilnoprawnych, i takiej samej odpowiedzialności występują osoby będące wspólnikami spółki cywilnej, a nie sama spółka.
Tak więc spółka cywilna nie posiada odrębnej od wspólników podmiotowości prawnej, czyli nie jest odrębnym od wspólników podmiotem prawa. Spółka cywilna jest jednostką organizacyjną nieposiadającą ani osobowości prawnej, ani zdolności prawnej, gdyż żaden przepis ustawy takich przymiotów jej nie nadaje. Nie może być kwalifikowana ani jako osoba prawna, ani też jako tzw. ułomna osoba prawna (art. 331 k.c.). W związku z tym podmiotami występującymi w obrocie są wspólnicy spółki działający łącznie. Spółka cywilna to zatem zorganizowana zbiorowość wspólników jako odrębnych podmiotów prawa (przedsiębiorców), powiązanych określonym stosunkiem prawnym. Innymi słowy, spółka cywilna jest jednostką organizacyjną nieposiadającą podmiotowości prawnej, którą tworzą wspólnicy prowadzący działalność we własnym imieniu i wspólnie realizujący określony cel gospodarczy, na podstawie umowy o współpracę. Spółka cywilna nie posiada zdolności sądowej, zatem pozwani mogą zostać jedynie jej wspólnicy.
Jak orzekł SN w wyroku z 11.10.2013 r., w obrocie prawnym w procesie, spółkę cywilną można oznaczyć tylko poprzez wskazanie wszystkich wspólników, zważywszy że spółka cywilna jest jednostką organizacyjną, która nie posiada zdolności prawnej, a tym samym w obrocie nie może występować pod innym oznaczeniem, gdyż to, co nazywamy spółką cywilną, nie posiada własnej odrębnej od wspólników osobowości. NSA z 10.10.2008 r., spółka cywilna nie należy do żadnej z grup podmiotów wymienionych w art. 25 p.p.s.a., a spółki cywilne nie mają zdolności sądowej w postępowaniu sądowoadmnistracyjnym.
Sąd pokreślił przy tym, że w związku z faktem, iż przedsiębiorcami, są wspólnicy spółki cywilnej, to oni jako przedsiębiorcy związani umową spółki cywilnej, mogą występować jako strona postępowania administracyjnego, a następnie jako strona postępowania sądowego". (vide: M. Fras, M. Hajdas, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom V. Zobowiązania. Cześć szczególna. Opublikowano: WKP 2018).
Zgodnie z przepisami art. 29 k.p.a. pojęcie strony w postępowaniu administracyjnym jest szersze, niż pojęcie osób fizycznych i prawnych, obejmuje bowiem również podmioty pozbawione osobowości prawnej, ale dotyczy to tylko państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych i organizacji społecznych. Wynika stąd, że spółka cywilna, jako jednostka prawnie niespersonifikowana i nie będąca państwową lub samorządową jednostka organizacyjną, ani organizacja społeczną nie może być strona w postępowaniu administracyjnym. W rzeczywistości bowiem podmiotem praw i obowiązków spółki są tworzący ja wspólnicy. Szczególnie jasno zauważyć to można w sytuacji wykonalności decyzji. Wydana bowiem decyzja na spółkę (w zakresie np. spełnienia obowiązku) praktycznie jest nieegzekwowalna czy też niewykonalna. Nie ma wątpliwości, że spółka cywilna to konkretne osoby (wspólnicy) i to oni ponoszą odpowiedzialności i są beneficjentkami praw spółki.
W kontekście powyższych rozważań kolejnym problemem zdaje się być kwestia doręczenia pism (w tym decyzji) kierowanych do spółki cywilnej. Zgodnie z treścią art. 45 k.p.a. jednostkom organizacyjnym i organizacjom społecznym doręcza się pisma w lokalu ich siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. Przepis ten przewiduje doręczenie w lokalu jednostki organizacyjnej, ale do rąk osoby uprawnionej do odbioru pisma. W sytuacji gdy mamy do czynienia ze spółką cywilną osobą uprawnioną będzie przede wszystkim wspólnik tej spółki. Jednak pojęcie "osoba uprawniona do odbioru pism" jest pojęciem szerszym, dlatego i piśmiennictwo i orzecznictwo zgodnie przyjmują, że upoważnioną osobą może być każda osoba, która ze względu na funkcje wykonywaną w organizacji adresata jest regulaminowo lub zwyczajowo uprawniona do odbioru pism np. pracownik biura, portier itp. Dopuszczalne jest więc doręczanie pism dla wspólników w siedzibie spółki cywilnej, ale muszą być one adresowane do konkretnej osoby czyli wspólnika spółki.
Zaadresowanie pisma do "spółki", a nie do wspólników jest uchybieniem procesowym, ale nie skutkującym nieważnością decyzji. Nie mamy bowiem do czynienia ze skierowaniem decyzji do "obcego podmiotu" gdyż spółka cywilna nie jest samodzielnym podmiotem innym od jej wspólników. Niemniej jednak jest to uchybienie proceduralne mające wpływ na wynik sprawy i prawidłowość wydania decyzji, które powinno być skorygowane.
Reasumując stwierdzić należy, że postępowanie przed organami powinno toczyć się co do wspólników spółki cywilnej, a decyzja powinna być wydana co do wspólników, a nie co spółki cywilnej.
Biorąc powyższe rozważania pod uwagę na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U.2019.2325 t.j. z dnia 2019.11.28 ze zm.) w związku z art. 247 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej orzeczono jak w wyroku.