Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) dalej zwanej ustawą kryzysową, utrzymał w mocy decyzję z "[.1.]" r. odmawiającą I. K. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres maj 2020 r..
Decyzją z "[.1.]" r. ZUS odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres maj 2020 r., gdyż dokumenty rozliczeniowe za ten okres złożone zostały 02.07.2020 r.
W dniu 4 września 2020 r. złożyła skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy. Wskazała ona, że złożyła w miesiącu lipcu 2020 r. dokumenty rozliczeniowe za ten okres.
ZUS wskazał, że na podstawie art. 31zq ust. 1, 2 i 3 ustawy kryzysowej. płatnik składek zobowiązany był przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych chyba, że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.
Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy kryzysowej jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. chyba, że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
Deklarację rozliczeniową za 05/2020 r. skarżąca złożyła 2 lipca 2020 r., czyli po wyznaczonym terminie.
Uwzględniając powyższe zapisy ZUS wskazał, że skarżącej nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj 2020 r., ponieważ ostateczny termin na przekazanie dokumentów rozliczeniowych upłynął z dniem 30 czerwca 2020 r.
Powyższą decyzję w całości zaskarżyła strona, ponieważ uznała ją za krzywdzącą. Wskazała, że ZUS działa dowolnie, gdyż w takiej samej sytuacji dotyczącej innego podmiotu sprawa został rozpatrzona przez ZUS w całości pozytywnie.
Nadmieniła, że w wielu sprawach ZUS przekłada terminy ponieważ pracownicy ZUS tak jak i pracownicy biur rachunkowych nie są w stanie podołać pracy i w odpowiednim terminie złożyć dokumentacji. Wniosek o zwolnienie ze składek był złożony w terminie oraz w momencie podejmowania decyzji o odmowie dokumenty rozliczeniowe również były już w ZUS. Dokumentacja była wystarczająca do pozytywnego załatwienia wniosku. Sprawami jej firmy zajmuje się biuro rachunkowe, które w wyniku pandemii wirusa znalazło się w bardzo ciężkiej sytuacji. Od pracowników ZUS nie otrzymała ona informacji, iż niezłożenie dokumentów w terminie do 30.06.2020 spowoduje brak możliwości otrzymania pozytywnej decyzji zwolnienia ze składek. Jedyny termin jaki był wskazany przy składaniu wniosku to 30.06.2020, który dotyczył złożenia wniosku.
W odpowiedzi na skargę organ, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o oddalenie skargi oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 119 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie obie strony wniosły o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Art. 31zo. Ustawy kryzysowej (Dz.U.2020.1842 t.j. z dnia 2020.10.20) reguluje kwestię zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotów zatrudniających nie więcej niż 49 ubezpieczonych, duchownych oraz spółdzielni socjalnych. Natomiast treść art. 31zq ust. 1,2 i 3 ustawy kryzysowej dotyczy obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych; przesłanek do dokonania zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek.
Stosownie do treści art. 31zq ust. 3 ustawy kryzysowej warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8, chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
W ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, dalej u.s.u.s. (Dz.U.2020.266 t.j. z dnia 2020.02.19) w art. 47 uregulowana jest kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. Zgodnie z treścią art. 47 ust. 2a powołanej ustawy "Osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:
- 1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g;
- 2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.
Zgodnie z treścią art. 47 ust. 2e "Osoby wymienione w art. 7 opłacające składki wyłącznie za siebie są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowały do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości określonej w art. 18 ust. 7".
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymująca w mocy decyzję o odmowie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe i ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc maj 2020 r.
W skardze skarżąca nie zakwestionowała, że dokumentację rozliczeniową złożyła 2 lipca 2020r., czyli po upływie ustawowego terminu. Wskazywała na trudności obiektywne, które uniemożliwiły realizację tego ustawowego obowiązku. Natomiast kwestionowała prawo ZUS do negatywnego załatwienia jej wniosku. Według skarżącej ZUS miał dokumenty rozliczeniowe i mógł pozytywnie załatwić jej wniosek. ZUS nie dokonał analizy faktycznej i prawnej. Powoływany przepis art. 31zq ust. 3 ustawy kryzysowej kończy się stwierdzeniem: "chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania". W konsekwencji Sąd nie może zaakceptować zaskarżonej decyzji.
ZUS ma "klony" deklaracji rozliczeniowych, które są tworzone systemowo na kontach płatników zwolnionych z mocy prawa z comiesięcznego składania tych deklaracji. ZUS nie odniósł się do kwestii zwolnienia płatnika ze składania dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r.. Sąd podziela stanowisko ZUS, że nie ma możliwości zwolnienia od obowiązku płacenia składek, bez ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. W ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych uregulowana jest kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. W u.s.u.s. jest uregulowana kwestia zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc. Rozstrzygnięcie kwestii deklaracji rozliczeniowej jest związane ze stosowaniem prawa materialnego. Bez ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za dany okres nie jest możliwe zwolnienie z płacenia składek.
Ponadto należy wskazać, że termin do złożenia deklaracji rozliczeniowej ma charakter materialnoprawny. Terminy materialnoprawne mogą być przywrócone przepisem ustawy, a przez organ administracji jedynie wówczas, gdy możliwość taką przewidują przepisy szczególne. Przywrócone mogą być zatem jedynie terminy proceduralne, mające zarówno charakter terminów ustawowych, jak i terminów wyznaczanych. Właściwym trybem dla rozpoznawania wniosków o przywrócenie terminów bez względu na ich charakter jest przepis art. 58 § 1 k.p.a. (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 marca 2018 r. I SA/Ke 645/17).
W rozpoznawanej sprawie ZUS nie rozstrzygnął kwestii, które wynikają z powołanych przepisów prawa materialnego. Czy skarżąca jako płatnik składek, w świetle cytowanych przepisów prawa materialnego, była zwolniona z obowiązku comiesięcznego składania deklaracji rozliczeniowych. Na jakiej podstawie faktycznej i prawnej ZUS wywodzi, że skarżąca miała obowiązek składania deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r..
Powołany przez organ art. 48 ust. 1 u.s.u.s. dotyczy skutków niezłożenia w terminie deklaracji rozliczeniowej. Ten przepis dotyczy podmiotu, który nie był z tego obowiązku zwolniony.
Aby prawidłowo ocenić wydaną przez organ decyzję, sąd musi dysponować wyrażonym w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) będących podstawą wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Braki uzasadnienia decyzji w zakresie podstawowych elementów przewidzianych przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uniemożliwiają dokonanie przez sąd oceny zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem a organ nie może konwalidować braków uzasadnienia decyzji argumentacją zawartą w odpowiedzi na skargę, posiłkując się oceną zaprezentowaną przez sąd w innej sprawie, nawet o bardzo zbliżonym stanie faktycznym. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt III OSK 2858/21).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS odniesie się do tej kwestii i ustali stan faktyczny zgodnie z wymogami prawa procesowego. Ustali czy skarżąca była ustawowo zwolniona z obowiązku składania deklaracji za kolejne miesiące jako osoba opłacająca składki wyłącznie za siebie. Brak takiego ustalenia skutkuje naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 i 77 k.p.a., art. 8 i 80 k.p.a..
Ponadto ZUS powinien zastosować wykładnię systemową. Prawo do zwolnienia powinno być respektowane w przypadku zaistnienia ustawowych przesłanek do zwolnienia i gdy ZUS z urzędu dysponuje dokumentacją rozliczeniową, która umożliwi wyliczenie podstawy wymiaru składek za sporny okres.
Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Rozpoznając sprawę ponownie organ rozstrzygnie sprawę z uwzględnieniem stanowiska zawartego w uzasadnieniu wyroku.