Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę I.R. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek.
Od postanowienia tego skarżąca złożyła pismo z dnia 12 stycznia 2016 r. zatytułowane " Zażalenie na postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 30.12.2015 r." w którym wniosła m.in. o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia 1 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 833/15, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie ustanowił dla I.R. adwokata z urzędu, w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek.
Na podstawie wydanego orzeczenia, Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 5 kwietnia 2016 r., poinformowała, że na pełnomocnika dla skarżącej została wyznaczona adwokat M.W..
W piśmie z dnia 4 maja 2016 r. adw. M.W. zwróciła się o wyrażenie zgody na wgląd w akta sprawy oraz wykonanie fotokopii tych akt. Adwokat zapoznała się z aktami w dniach 4 i 5 maja 2016 r. oraz wykonała fotokopię z akt.
Postanowieniem z dnia 6 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Ol 833/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U z 2016 r., poz. 718 dalej w skrócie: p.p.s.a.), odrzucił wniosek I.R. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek.
Następnie zarządzeniem z dnia 13 czerwca.2016 r. zażalenie na postanowienie tut. Sądu z dnia 30.12.2015 r. wraz z aktami sprawy przedstawiono Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.
Postanowieniem z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt II GZ 693/16 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie tut. Sądu z dnia 30.12.2015 r. w przedmiocie odrzucenia skargi.
Wnioskiem z dnia 5 września 2016 r. adwokat M.W. wniosła o zasądzenie kosztów pomocy prawnej wykonanej z urzędu na rzecz skarżącej I.R. w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 833/15, albowiem nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części.
Referendarz sądowy zważył, co następuje
W niniejszej sprawie, zawodowy pełnomocnik ustanowiony został dla skarżącej na etapie postępowania przed sądem administracyjnym II instancji po odrzuceniu skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie. Mając na uwadze akta sprawy stwierdzić należy, iż czynności podjęte przez wyznaczonego adwokata na tym etapie postępowania polegały na zapoznaniu się z aktami niniejszej sprawy i sporządzeniu fotokopii dokumentów, znajdujących się w tych aktach.
W świetle art. 250 § 1 p.p.s.a., wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
Zauważyć należy, iż z dniem 1 stycznia 2016 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801), zwane dalej rozporządzeniem z dnia 22 października 2015 r. Zgodnie jednak z przepisem przejściowym (§ 22), do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji.
Powyższe oznacza, że w warunkach niniejszej sprawy – wszczętej i niezakończonej przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. - w drugiej instancji zastosowanie znaleźć powinny przepisy dotychczasowe, zawarte w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.), zwanym dalej rozporządzeniem z dnia 28 września 2002 r.
Zgodnie z § 19 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r., koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5 oraz 2) niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata. Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r., za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej – stawka wynosi 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji – 75 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. W niniejszej sprawie – z uwagi na jej przedmiot, stawka minimalna wynosi, stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. – 240 zł. Zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (§ 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r.).
Wskazać należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania.
Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/0 opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia nie może odbywać się mechaniczne, lecz poprzedzone musi być oceną okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w celu ustalenia, czy podjęte przez niego czynności stanowią faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej.
Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy skarga została sporządzona osobiście przez skarżącą, postanowienie odrzucające skargę wydane zaś zostało na posiedzeniu niejawnym. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Udział wyznaczonego z urzędu pełnomocnika ograniczył się natomiast do przejrzenia w dniu 4 i 5 maja 2016 r. akt sprawy i sporządzenia fotokopii z akt.
Analizując zakres podjętych przez pełnomocnika czynności trudno uznać, że pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy udzielił stronie rzeczywistej pomocy prawnej. Pomoc taka polega na udzielaniu adekwatnych do stanu sprawy porad prawnych, sporządzaniu wniosków procesowych i opinii prawnych, wyrażaniu stanowiska w sprawie, czy też występowaniu przed sądem. Podkreślić przy tym należy, że zapoznanie się pełnomocnika z aktami sprawy nie stanowi takiej czynności. Czynność ta świadczy wprawdzie o rozpoczęciu przez pełnomocnika wykonywania czynności związanych z udzieleniem pomocy stronie, jednakże jest ona jedynie czynnością wstępną, po podjęciu której możliwe jest dopiero faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Pełnomocnik powinien bowiem zapoznać się z aktami sprawy niezależnie od etapu postępowania, na którym został ustanowiony. Samo zapoznanie się pełnomocnika z aktami sprawy nie może być tym samym uznane za faktycznie udzielaną w tej instancji pomoc prawną, za którą należy przyznać wynagrodzenie, w wysokości określonej w rozporządzeniu.
Zapoznanie się pełnomocnika z aktami sprawy stanowi bowiem jedynie czynność poprzedzającą i jednocześnie warunkującą podjęcie czynności stanowiącej faktyczne udzielenie pomocy prawnej, która zależnie od okoliczności konkretnej sprawy powinna łączyć się, co do zasady, z podjęciem przez pełnomocnika określonych czynności prawnych niezbędnych dla skutecznego dochodzenia praw przez reprezentowaną przez pełnomocnika stronę.
Tak jak już stwierdzono to wyżej, udzielanie faktyczne i profesjonalne pomocy prawnej stronie skarżącej nie może mieć charakteru wyłącznie pozornego. W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy wniosek wyznaczonego adwokata M.W. nie może zostać uwzględniony.
Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.