Uzasadnienie
Decyzją z dnia "[...]" r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r., poz. 300) zwanej dalej "u.s.u.s.", utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[.1.]" r., w której odmówiono E. S.-P. umorzenia należności z tytułu składek.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym złożonego 9 czerwca 2020 r. wynika, że skarżąca jest mężatką, nie pracuje zarobkowo, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem K. P., który wykazał dochód w wysokości 3 000,00 zł, córką M.P. (23 lata) i synem M.P. (9 lat). Skarżąca wykazała dochód z tytułu działalności gospodarczej: w 2017 r. - 55 474,44 zł, w 2018 r.- 51 911,12 zł, w 2019 r.- 23 910,46 zł. Ponadto skarżąca otrzymuje 500 zł na dziecko i zasiłek z pomocy społecznej - 1 500,00 zł.
Ponosi ona stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: czynsz - 50,00 zł, opłaty eksploatacyjne - 300,00 zł, inne wydatki - 100,00 zł. Posiada zobowiązania pieniężne: - z tytułu podatków za 2019 r. w wysokości - 1 062,00 zł, - kredytów bankowych od 2017 r. w wysokości 395 000,00 zł (na 30 lat - hipoteka) z ratą w wysokości 3 000,00 zł. Jest właścicielką nieruchomości gruntowej i domu o powierzchni 135 m2 położonego w miejscowości K., posiada samochody osobowe marki A. z 2009 r. oraz B. z 2010 r. Posiada inne mienie ruchome o łącznej wartości 7 000,00 zł (lodówka, pralka, piekarnik mikrofalówka).
Organ stwierdził, że brak jest przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
ZUS dokonał analizy treści art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) zwanego dalej "rozporządzeniem".
Według ZUS zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna skarżącej ma charakter definitywny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zauważył, że pomimo, że nie osiąga skarżąca dochodu to jej sytuacja materialna nie jest trudna. Posiada ona znaczący majątek w postaci domu, działki oraz samochodów osobowych, które mogą być źródłem dochodu. Nie wyrejestrowała skarżąca działalności gospodarczej. A zatem istnieje możliwość wznowienia prowadzenia firmy.
Zatem istnieje szansa, że w przyszłości działalność będzie przynosić dochody.
Aktualna sytuacja jest przejściowa, która może ulec zmianie.
Z informacji o zarobkach męża Organ wyciągnął wniosek, że wynika, że mąż pracuje dorywczo bez zgłaszania się do ubezpieczeń.
Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.
Fakt spłacania zobowiązań kredytowych również nie jest przesłanką do umorzenia należności z tytułu składek, zważywszy, że został zaciągnięty przez skarżącą świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych i ich ewentualnych negatywnych skutków. Sukcesywnie spłacanie zobowiązań cywilnoprawnych kosztem należności publicznoprawnych i jednocześnie deklarowanie trudnej sytuacji finansowej, może prowadzić do wniosku, że skarżąca powinna także uregulować należności z tytułu składek.
Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Zła sytuacja finansowa nie zwalnia z planowania wydatków i uwzględniania w tych planach konieczności opłaty należnych składek. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek.
Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy. ZUS jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, a w związku z tym podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia.
Umorzenie długu w tym przypadku byłoby przyzwoleniem na stosowanie praktyk polegających na generowaniu zaległości i czynienia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych instytucji charytatywnej, wspierającej dłużników w ich problemach finansowych.
ZUS wskazał, że przesłanka z § 3 ust. 1 rozporządzenia odnosi się do obiektywnej, wyjątkowej sytuacji, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.
ZUS odniósł się do działania ratowniczego Straży Pożarnej w związku z zalaniem ściekami lokalu usługowego skarżącej. Wskazał, że zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Było ono wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zdarzenie losowe i klęska żywiołowa nie były przyczyną powstania zadłużenia na koncie jako płatnika składek. Nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.
Skarżąca nie udokumentowała, że sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, jak również nie wykazała, że z powodu przewlekłej choroby została pozbawiona możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W skardze wniesionej do Sądu, na decyzję odmawiającą umorzenia w całości należności z tytułu składek w łącznej kwocie 4 777,06 zł, skarżąca zarzuciła jej niezrozumienie i pominięcie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jej argumentów i dokumentów przedstawionych we wniosku o umorzenie. Wskazała na sytuację losową, która spowodowała zaniechanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej - 8 czerwca 2019 r na skutek zatoru miejskiej kanalizacji sanitarnej w C., został doszczętnie zniszczony lokal, w którym prowadziła działalność pod nazwą: E., ul. D. 1, C..
Dlatego wnioskowała o umorzenie w całości należności z tytułu składek w łącznej kwocie 4 777,06 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca powoływała się na przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego wyżej rozporządzenia, który stanowi, że poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności
Skarżąca nie wskazała treści tego przepisu we wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami. W sposób oczywisty wynika to z treści wniosku (k. 2-3 akt adm.). ZUS nie zbadał tej przesłanki, gdyż nie poczynił ustaleń faktycznych w tym zakresie. Tymczasem gołosłownie wskazał, że zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Według ZUS było ono wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. W konsekwencji uznał, że zdarzenie losowe i klęska żywiołowa nie były przyczyną powstania zadłużenia na koncie jako płatnika składek. W rezultacie nie można uznać, że Organ w sposób prawidłowy rozpoznał wniosek skarżącej. W pierwszej kolejności ZUS winien ustalić, czy doszło do zdarzenia losowego. A następnie ustalić czy opłacenie należności z tytułu składek, których umorzenia domaga się skarżąca, mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.
W rozpoznawanej sprawie ZUS nie podważył stanowiska strony skarżącej, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego wyżej rozporządzenia
Wydając decyzję odmowną mimo wykazania przez stronę, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, ZUS - aby uniknąć dowolności decyzji - musi wykazać przyczyny, dla których odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt I GSK 1537/20). Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 usus należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w ustawie. Organ przywołując art. 28 ust. 3a usus stwierdził, że daje on możliwość umorzenia należności, pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.
Zgodnie z art. 28 ust. 3a usus - należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek w takich przypadkach zostały określone w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w art. 28 ust. 3b usus. Z § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Użycie w przywołanych przepisach sformułowania "składki mogą być umarzane" należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim to, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać (zob. wyrok NSA z 8 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1807/14).
Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślić przy tym należy, że w przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Wydając decyzję odmowną mimo wykazania przez stronę, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, ZUS - aby uniknąć dowolności decyzji - musi wykazać przyczyny, dla których odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny (zob. wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 2757/14).
Przez "zdarzenie nadzwyczajne", o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia należy rozumieć zdarzenie trudne do przewidzenia, leżące poza prowadzoną działalnością gospodarczą i niezwiązane z ogólnym ryzykiem jej prowadzenia. Będą to zdarzenia niepowtarzalne, w szczególności spowodowane zdarzeniami losowymi. Ponadto wystąpienie tych zdarzeń musi wiązać się ze stratami, które są na tyle dotkliwe, że w takiej sytuacji regulowanie należnych składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 września 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 781/18).
W opisanym we wniosku stanie faktycznym niewątpliwie doszło do "zdarzenia nadzwyczajnego", o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia. A zatem ZUS winien zweryfikować twierdzenia strony skarżącej. W przypadku potwierdzenia okoliczności opisywanych we wniosku ZUS winien rozważyć, czy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności. W rozpoznawanej sprawie ZUS tej kwestii nie rozważył. Wydając decyzję odmowną mimo wykazania przez stronę, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, ZUS - aby uniknąć dowolności decyzji - musi wykazać przyczyny, dla których odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny. W rozpoznawanej sprawie ZUS tego nie uczynił. W skardze skarżąca trafnie zaakcentowała, że decyzja ZUS jest dowolna. W gruncie rzeczy argumentacja ZUS jest wzajemnie sprzeczna.
Z jednej strony zarzuca skarżącej, że zawiesiła ona działalność gospodarczą. Z drugiej strony nie dokonał analizy przyczyn takiego stanu rzeczy. W swych wywodach nie rozważył zarówno ważnego interesu osoby zobowiązanej, jak i interesu publicznego. Czy udzielenie ulgi przyczyni się do podjęcia przez skarżącą działalności gospodarczej. I w konsekwencji nie rozważył również interesu publicznego.
Rozpatrując sprawę ponownie, Zakład zastosuje się do oceny prawnej Sądu zawartej w niniejszym orzeczeniu.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.