Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej.
Pismem z dnia 8 kwietnia 2015 r. skarżący L. K. (zwany dalej: strona, wnioskodawca, skarżący) zwrócił się o przyznanie prawa pomocy. Następnie na wezwanie z dnia 20 kwietnia 2015 r. skarżący na urzędowym formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wniósł, o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką uczących się, małoletnich dzieci. Posiada dom jednorodzinny, w którym zamieszkują jego rodzice, dom jednorodzinny {...]", w którym zamieszkuje żona z dziećmi oraz gospodarstwo rolne w "[...]" o powierzchni "[...]" ha. W rubryce 10 formularza PPF "Dochody" oświadczył jedynie, że żona prowadzi własną działalność gospodarczą w domu, nie określił przy tym kwoty uzyskiwanych z tego tytułu dochodów ewentualnie wysokości ponoszonych strat.
Nadto wyjaśnił, że dzieci pozostają na jego utrzymaniu. Wnioskodawca nie określił również wysokości uzyskiwanych dochodów/ponoszonych strat z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego. Uzasadniając swój wniosek wyjaśnił, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie posiada środków na opłacenie kosztów ustanowienia adwokata oraz opłacenie koniecznych kosztów sądowych, a planuje wnieść skargę kasacyjną od wyroku tut. Sąd. Podkreślił, że gospodarstwo rolne, które prowadzi w "[...]" zostało dotknięte klęskami żywiołowymi kilkukrotnie na przestrzeni kilku lat, najbardziej dotkliwa wystąpiła w 2012 r., w związku z czym wniósł o zwolnienie z części podatku rolnego za 2012 r. Dodał, że z żoną posiada rozdzielność majątkową. Żona jest współwłaścicielką domu jednorodzinnego położonego "[...]". Uzasadniając swój wniosek skarżący podkreślił, że klęski żywiołowe a zwłaszcza ta z 2012 r. spowodowały, że zaciągnął kredyt w rachunku bieżącym na kwotę "[...]" zł, od którego rocznie spłaca odsetki w zależności od oprocentowania w granicach od "[...]" zł do "[...]" zł. Roczne koszty zakupu paliwa ("[...]" litrów plus "[...]" litrów oleju opałowy) – w zależności od ceny, to wydatek rzędu ok."[...]"zł, ponadto opłaty z tytułu energii elektrycznej to koszt ok. "[...]" zł.
W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje:
Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek.
Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.).
Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu.
Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on środków pieniężnych na opłacenie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie należy podkreślić, że pomimo braku określenia przez wnioskodawcę wysokości uzyskiwanych dochodów zarówno z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego jak i z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przez żoną, rozpoznający wniosek referendarz uznał, że przedstawione oświadczenie w zakresie posiadanego majątku nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy.
Analizując sytuację finansową skarżącego nie sposób, bowiem uznać, że poniesienie kosztów sądowych w wysokości 250 zł (na obecnym etapie postępowania wpis od skargi kasacyjnej) oraz opłacenie pełnomocnika spowoduje znaczący uszczerbek uniemożliwiający zapewnienie jemu i rodzinie minimum warunków socjalnych. Jego stan majątkowy nie uzasadnia bowiem przerzucania kosztów postępowania na Skarb Państwa, w sytuacji, kiedy jak sam oświadczył prowadzi duże gospodarstwo rolne o pow. "[...]" ha. Posiadane przez skarżącego gospodarstwo rolne znacznie "[...]" przekracza średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwach rolnych w naszym kraju, która w 2014 roku wynosiła 10,48 ha wg ogłoszenia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17.09.2014 r. Tym samym nie sposób uznać, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest tożsama z sytuacją osób nie posiadających majątku.
Odnosząc się do podniesionych przez wnioskodawcę okoliczności dotyczących wysokości ponoszonych kosztów należy stwierdzić, że ich wysokość odpowiada wielkości posiadanego gospodarstwa rolnego. Prowadzenie dużego gospodarstwa rolnego niewątpliwie generuje wysokie koszty, ale również wiąże się z uzyskiwaniem wysokich przychodów, z których to wnioskodawca jest w stanie zapłacić niezbędne koszty. Przy tym zauważyć należy, że skarżący poza stwierdzeniem, iż zaciągnął kredyt w kwocie "[...]" zł w rachunku bieżącym, od którego spłaca odsetki rocznie w kwocie ok. "[...]" zł, nie sygnalizuje żadnych problemów z zapłatą bieżących zobowiązań, czy z zaspakajaniem podstawowych potrzeb życiowych, nie korzysta również z instytucjonalnej pomocy społecznej. Z oświadczenia wnioskodawcy nie wynika również, że nie jest w stanie spłacać odsetek od zaciągniętego kredytu. Fakt zaś, że skarżący spłaca zaciągnięte zobowiązania cywilnoprawne dodatkowo potwierdza, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy.
Podkreślić bowiem należy, że okoliczność spłacania rat kredytów czy też odsetek od nich zaprzecza twierdzeniu strony o trudnej sytuacji materialnej, a w konsekwencji o tym, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Ponadto jak wskazuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (vide: postanowienie NSA sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06- niepubl.). Dodatkowo wnioskodawca posiada dwa domy mieszkalne, ta okoliczność także potwierdza, że skarżącego nie można zaliczyć do osób ubogich, żyjących w ubóstwie.
W sytuacji zatem gdy skarżący posiada znaczny majątek nieruchomy – dwa domy mieszkalne, dużą nieruchomość rolną prawie "[...]" większą niż średnie gospodarstwo rolne w Polsce nie sposób uznać, że jest osobą ubogą potrzebującą pomocy państwa w opłaceniu kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć bowiem zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. W tej sytuacji, przerzucenie ciężaru kosztów sądowych na Budżet Państwa byłoby naruszeniem art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001 r. sygn. akt SK 16/00 (publ. LEX nr 50258) podkreślił, że na podstawie art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne.
Podkreślić również należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyrażał pogląd, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem koniecznym dla niej i jej rodziny (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2011 r. I FZ 227/11- publ. www.cbois.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach, w ocenie rozpoznającego wniosek, nie ma wątpliwości co do tego, że skarżący jest w stanie uiścić pełne koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny nadto jest w stanie samodzielnie opłacić koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.