Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 30 listopada 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 12 kwietnia 2011r., którą odmówiono S.W. (dalej zwanego skarżącym) umorzenia zaległości w podatku od środków transportowych za okres od 1 stycznia 2003r. do 31 marca 2005r. w łącznej wysokości 4.107,20 zł wraz z odsetkami w wysokości 2.927,10 zł.
Z akt sprawy wynika, iż wnioskiem z dnia 22 grudnia 2009r. S.W. zwrócił się do Wójta Gminy [...] o "przełożenie terminów płatności rat podatku od środków transportowych oraz zawieszenie płatności odsetek podatkowych".
Decyzją z dnia 14 stycznia 2010 r. organ podatkowy udzielił podatnikowi ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych poprzez odroczenie i rozłożenie na raty zaległości w podatku od środków transportowych. W wyniku odwołania podatnika Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu [dalej jako: SKO lub Kolegium] decyzją z dnia 30 lipca 2010 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji z zaleceniem zobowiązania wnioskodawcy do sprecyzowania żądania.
W toku ponownie prowadzonego postępowania wyjaśniającego podatnik sprecyzował, że wnosi o umorzenie podatku od środków transportowych i podatku od nieruchomości. Na kolejne żądanie organu wyjaśnił ponadto, że wniosek z dnia 28 lutego 2011 r. dotyczy zaległości podatkowej w podatku od środków transportowych za okres 2003-2005 w wysokości 4.582 zł i odsetek w kwocie 2.968 zł, oraz zaległości w podatku od nieruchomości za okres 2005-2007 r., przy czym wysokości zaległości w podatku od nieruchomości podatnik nie wskazał. Jak wyjaśnił organ, w przedmiocie umorzenia podatku od zaległości w podatku od nieruchomości została wydana odrębna decyzja. Do pisma dołączył swoje oświadczenie o braku dochodów od 1 stycznia 2011 r., paragony dokumentujące zakup lekarstw (za okres 2008-2010) oraz kopie następujących dokumentów: opłat za energię elektryczną wodę i ścieki, decyzji Powiatowego Urzędu Pracy w Kędzierzynie - Koźlu z dnia 24 września 2011 r. uznającej go za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, pisma Departamentu Kredytów Trudnych Getin Noble Bank S.A., umów kupna-sprzedaży samochodu ciężarowego marki Jelcz nr rej. [...], oraz przyczepy o numerze rej. [...], oświadczenia M. B., potwierdzającego fakt zakupu od podatnika części samochodu Skoda-Liaz, dokumentów potwierdzających zgłoszenie i wyrejestrowanie płatnika składek ZUS, decyzji Wójta Gminy [...] przyznających podatnikowi zasiłki okresowe za lata 2002-2010, a także zeznań podatkowych (PIT-36) podatnika i jego żony złożonych do Urzędu Skarbowego w Kędzierzynie - Koźlu za okres 2002-2009.
Na podstawie zeznań podatnika ustalono, iż nie uzyskuje on żadnych dochodów i oczekuje na przyznanie emerytury oraz, że utrzymuje się z przyznanego odszkodowania, pożycza również pieniądze od córki. Zamieszkuje wraz z żoną oraz synem i jego rodziną, przy czym prowadzą osobne gospodarstwa domowe. Syn częściowo opłaca energię elektryczną i wodę. Syn i synowa są zatrudnieni (syn na cały etat, synowa na 1/2 etatu), mają na utrzymaniu trójkę dzieci. Miesięczne wydatki podatnika związane z utrzymaniem domu wynoszą około 450 zł. Dodatkowo podatnik spłaca zaciągnięte kredyty w banku rolniczym i Banku Gospodarstwa Krajowego – w wysokości po 100 zł miesięcznie. Nie posiada żadnych oszczędności, akcji, obligacji ani papierów wartościowych.
Mając na względzie zebrany w sprawie materiał dowodowy organ I instancji decyzją z dnia 12 kwietnia 2011r., wydaną na podstawie m.in. art. 67a § 1 pkt 3 i art. 207 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) - dalej jako: [O.p.] odmówił podatnikowi umorzenia zaległości w podatku od środków transportowych za okres od 1 stycznia 2003 r. do 31 marca 2005 r.
W uzasadnieniu wyjaśniono, że podatnik w okresie od 5 lutego 2001r. do 19 marca 2005r. był właścicielem ciągnika samochodowego marki Jelcz C 417K o numerze rejestracyjnym [...], co wynikało z pisma Wydziału Komunikacji i Transportu w Starostwie Powiatowym w Kędzierzynie - Koźlu z dnia 8 marca 2011r. Natomiast wysokość podatku w poszczególnych latach podatkowych, uwidoczniona na koncie podatnika wyniosła odpowiednio za okresy: od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2003 r. - 2.160 zł; od 1 stycznia 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. - 1.937,76 zł; od 1 stycznia 2005 r. do 31 marca 2005 r. - 484,44 zł. W konsekwencji zaległość podatkowa od środków transportowych (tj. od ciągnika samochodowego marki Jelcz nr rej. [...]) za okres od 1 stycznia 2003 r. do 31 marca 2005 r. wyniosła 4.582,20 zł. Na poczet tych zaległości podatnik wpłacił kwotę 475 zł, zatem pozostała zaległość w wysokości 4.107,20 zł. Nadto organ przedstawił sposób wyliczenia odsetek od wskazanych zaległości przy uwzględnieniu faktu naliczenia tych odsetek na dzień 31 grudnia roku, w którym zaległość, gdyby nie była wpisana na hipotekę, uległaby przedawnieniu.
Ponadto organ podatkowy wyjaśnił, iż z uwagi na nieuregulowanie w terminie powstałej zaległości, w dniu 13 października 2008 r. zaległość podatkowa za ww. okresy została zabezpieczona poprzez wpisanie hipoteki do księgi wieczystej nr [...] obejmującej nieruchomość należącą do S. i L. małżonków W., tym samym stosownie do treści art. 70 § 8 O.p. pozostaje ona wymagalna.
Analizując okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, rodzinnej i stanu zdrowia podatnika w kontekście przesłanek z art. 67a § 1 O.p. organ I instancji uznał, że zachodzi przesłanka "ważnego interesu podatnika", o jakiej mowa w tym przepisie.
Następnie organ ten powołał się na uznaniowy charakter decyzji w sprawach przyznania ulg podatkowych stwierdzając, że organ podatkowy może, ale nie musi wydać decyzję o umorzeniu zaległości podatkowych, nawet w sytuacji, gdy przyznanie tej ulgi jest uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Zatem wybór organu aktualizuje się jedynie w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone wystąpienie przesłanek umorzenia, w przeciwnym razie organ obowiązany jest odmówić uwzględnienia wniosku.
Odniesienie tych wywodów do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy doprowadziło organ podatkowy do wniosku, że mimo wystąpienia ważnego interesu podatnika nie zaistniała w tej sprawie sytuacja nadzwyczajna, która uniemożliwiałaby stronie zapłatę podatku. W tym zakresie podkreślono w szczególności, że w okolicznościach faktycznych sprawy umorzenie zaległości byłoby wbrew interesowi publicznemu, gdyż stanowiłoby uprzywilejowanie strony wobec innych rzetelnych podatników, ponoszących zgodnie z prawem ciężar daniny publicznej. Ponadto na terenie gminy rozpoczętych jest szereg inwestycji służących całej społeczności, które wymagają sporych nakładów finansowych, również z uwagi na rozmiar szkód wyrządzonych przez powódź w 2010r.
Zatem sytuacja budżetu gminy nie pozwala na udzielenie podatnikowi ulgi w postaci umorzenia powstałej zaległości. Zwrócono nadto uwagę, iż podatnik uzyskiwał już uprzednio ulgi podatkowe poprzez umorzenie podatków. I tak decyzją z 16 grudnia 2008 r. organ I instancji umorzył mu kwotę 3.382,90 zł wraz z odsetkami w wysokości 3.436 zł. W opinii organu podatkowego podatnik usiłuje przenieść na gminę ciężar strat spowodowanych w przeszłości prowadzeniem niedochodowej działalności gospodarczej. Organ podkreślił, że podatek od środków transportowych ma charakter majątkowy, a obowiązek jego zapłaty związany jest wyłącznie z samym faktem władania pojazdem samochodowym.
Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, zarzucając w nim rażące naruszenie art. 139 § 1 i 2, art. 140 § 1 i 2 O.p., brak staranności w ocenie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy tj. uchybienie art. 121 i art. 122 O.p. oraz nadużycie prawa podmiotowego wobec strony postępowania wskutek przerzucenia obowiązków organu na odwołującego w zakresie dążenia do prawdy obiektywnej.
Rozstrzygając w przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez Wójta Gminy [...], uzupełnionego w postępowaniu odwoławczym o dokumenty potwierdzające zabezpieczenie hipoteką przymusową należności objętych wnioskiem o umorzenie (zawiadomienie o wpisie hipoteki, tytuły wykonawcze dotyczące zaległości objętych wnioskiem o umorzenie) organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji jako podjęte zgodnie z przepisami art. 67a § 1 pkt 3 oraz art. 67b § 1 O.p. formułującymi ogólne przesłanki umorzenia zaległości podatkowej, czyli "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny".
Następnie organ dokonał wykładni powyższych nieostrych i niedookreślonych przez ustawodawcę pojęć wywodząc, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, m.in. takie, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Jeśli chodzi o użyte w tym przepisie pojęcie interesu publicznego podkreślił, że należy tutaj brać pod uwagę respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do władzy publicznej. Wskazał następnie, iż obie przesłanki zastosowania ulgi podatkowej ("ważny interes podatnika" i "interes publiczny") mają charakter równoważny, co oznacza, że w przypadku zaistnienia chociażby jednej z nich organ ma prawo do udzielenia ulgi.
Organ podkreślił, iż w świetle przyjętej koncepcji uznania administracyjnego, organ podatkowy jest ograniczony w zakresie oceny przesłanek zastosowania ulgi, ale pozostaje nieskrępowany w zakresie tego, jak postąpić w przypadku ich stwierdzenia. Uznanie nie wyraża się bowiem w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających użytym pojęciom ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet przy stwierdzeniu ich istnienia.
W ocenie Kolegium w okolicznościach faktycznych rozpatrywanej sprawy wystąpienie ważnego interesu podatnika przejawiającego się trudną sytuacją materialną (brak stałych dochodów, istniejące zadłużenie, koszty utrzymania) oraz zdrowotną znalazło potwierdzenie w zgromadzonym przez organ I instancji materiale dowodowym. W złożonym oświadczeniu strona wyjaśniła bowiem, że pozostaje bez stałego dochodu, utrzymuje się z odszkodowania otrzymanego od ubezpieczyciela w wysokości 3.648,75 zł, a roczne obciążenie z tytułu podatku od budynku mieszkalnego wynosi 709 zł. Podatnik zamieszkuje wraz żoną i rodziną syna, z którymi nie prowadzi gospodarstwa domowego (opłacają oni częściowo wodę i energię elektryczną). Miesięczne koszty utrzymania stanowią: opłaty za energię w wysokości 126,14 zł, wodę ok. 200 zł, gaz 45 zł, telefon 25 zł, zakup lekarstw ok. 50 zł. Podatnik nie posiada oszczędności. Jest właścicielem samochodu osobowego marki VW Golf rok produkcji 1984 r. Ponadto spłaca kredyty bankowe w banku rolniczym oraz BGK po 100 zł miesięcznie.
Zarówno podatnik jak i jego małżonka nie są zarejestrowani w PUP. Organ odwoławczy wskazał też na znajdujące się w aktach sprawy decyzje o przyznaniu skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w wysokości 351 zł w okresie od 1 sierpnia 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. (a także za wcześniejsze okresy) z uwagi na długotrwałą i ciężką chorobę oraz ubóstwo. Zdaniem Kolegium przy dokonywaniu oceny spełnienia przesłanki ważnego interesu podatnika materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący, prawidłowo dokonano też jego oceny.
Stwierdzenie zatem wystąpienia - w stanie faktycznym sprawy – wyżej wskazanej przesłanki umorzenia zaległości podatkowej tj. ważnego interesu podatnika dało, zdaniem organu odwoławczego, podstawę do przejścia na etap uznania administracyjnego, jako że wystarczającym jest ustalenie, że spełniona została jedna z dwóch przesłanek określonych w art. 67a § 1 pkt 3 O.p.
W ocenie Kolegium Wójt Gminy [...] uprawniony był do dokonania wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, przy czym nie podjął go w sposób dowolny. Podał on bowiem powody odmowy umorzenia zaległości podatkowej, z którymi organ odwoławczy się zgodził, szczególnie mając na uwadze fakt, że umorzenie powoduje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego, co pozbawia gminę dochodów z tego tytułu. Jako słuszne w tym kontekście oceniono też wywody organu I instancji, że podatnikowi była już udzielona ulga w postaci umorzenia kwoty 3.382,90 zł wraz z odsetkami w wysokości 3.436 zł, co bynajmniej nie obliguje organu do udzielania dalszych ulg. W opinii Kolegium nie bez znaczenia była także poprawa sytuacji materialnej podatnika związana z uzyskaniem od marca 2011r. emerytury w wysokości 1.077 zł (co w postępowaniu odwoławczym przyznał sam podatnik). Mogłaby ona co prawda mieć wpływ na ustalenie istnienia przesłanki ważnego interesu podatnika, jednakże wobec negatywnej decyzji organu I instancji w warunkach istnienia ważnego interesu nie miałoby to wpływu na treść rozstrzygnięcia organu I instancji.
Następnie, po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, Kolegium uznało za bezzasadny zarzut przedawnienia zobowiązania stwierdzając, że wszystkie zaległości, które zostały objęte wnioskiem o ich umorzenie, zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej, przez co zgodnie z art. 70 § 8 O.p. nie uległy przedawnieniu. W tym zakresie oparło się na treści zawiadomienia o wpisie do księgi wieczystej oraz na przesłanych przez organ I instancji tytułach wykonawczych stanowiących podstawę wpisu tej hipoteki obejmujących zaległości objęte wnioskiem.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 139 § 1 i 2, art. 140 § 1 i 2 O.p. poprzez prowadzenie postępowania przez organ I instancji przez okres ośmiu miesięcy organ odwoławczy wskazał, iż argumenty w tym zakresie nie mogą wpłynąć na merytoryczną treść rozstrzygnięcia. Jego zdaniem nie doszło również do naruszenia art. 121 i art. 122 O.p. poprzez brak staranności w ocenie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, gdyż organ I instancji dostrzegł fakt trudnej sytuacji materialnej podatnika, co doprowadziło go do wniosku o wystąpieniu przesłanki ważnego interesu podatnika. Niemniej jednak organ ten podjął decyzję w granicach uznania administracyjnego zgodnie z przepisami regulującymi zasady udzielania ulg w zapłacie podatku i odmówił jego umorzenia. Zdaniem Kolegium organ I instancji nie nadużył prawa w zakresie dążenia do prawdy obiektywnej, gdyż znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy potwierdzał trudną sytuację materialną i zdrowotną podatnika, a z drugiej strony przedstawiono w zaskarżonej decyzji logiczne argumenty przeciwstawiające się zastosowaniu ulgi w ramach uznania administracyjnego, jak choćby fakt uprzedniego umorzenia skarżącemu zaległości w podatku od środków transportowych i odsetek od tych zaległości czy też trudną sytuację budżetu gminy związaną z usuwaniem skutków powodzi w 2010 r.
Powyższa decyzja organu odwoławczego stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Wnosząc o uchylenie decyzji Wójta Gminy [...] oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych skarżący podniósł zarzut uchybienia zasadzie prawdy obiektywnej poprzez niedokonanie starannej i rzetelnej oceny materiału dowodowego oraz dokonania przez organ stosunkowo swobodnej interpretacji decyzji uznaniowej.
Według skarżącego – w istniejącym stanie faktycznym – organy podatkowe nie podjęły wszelkich niezbędnych działań dla właściwej oceny okoliczności faktycznych sprawy, kwalifikujących skarżącego do umorzenia w całości zaległości podatkowych. Zdaniem skarżącego organy nie uwzględniły bezspornego faktu, że skarżący doznał takich samych skutków powodzi, jak inni mieszkańcy gminy, a nawet daleko bardziej dotkliwych w aspekcie wyrządzonych szkód. W ocenie skarżącego wydanie decyzji, która w konsekwencji dalece go zuboży, a zatem usytuuje go poza marginesem społeczeństwa, wyklucza w ewidentny sposób również ochronę interesu publicznego. Skarżący podniósł, iż w świetle decyzji uznaniowej został niewątpliwie skrzywdzony, a jego interes całkowicie zdeprecjonowano.
Końcowo podkreślił, iż z uwagi na wiek, a także stan zdrowia, nie ma szans na podjęcie zatrudnienia. Z kolei otrzymywana emerytura w kwocie 1.440 zł po zaspokojeniu wszelkich zobowiązań finansowych, nie wystarcza na życie. W związku z powyższym skarżący nigdy nie będzie w stanie uregulować przedmiotowego zobowiązania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 19 lipca 2012r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego, wnosząc o dopuszczenie dowodów z przedłożonych na rozprawie dokumentów wskazał, iż z dokumentów tych wynika, że ujęta w księdze wieczystej nieruchomości hipoteka nie dotyczy zaległości podatkowej z tytułu podatku od środków transportowych, a zatem istnieje prawdopodobieństwo, że doszło do przedawnienia samego zobowiązania. Sprecyzował też, iż wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.
Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej jako: [p.p.s.a.] wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność w przypadku określonych w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję Sąd uznał, iż skarga nie jest zasadna, albowiem wbrew jej twierdzeniom zaskarżona decyzja nie narusza prawa w wyżej określonym zakresie.
Na wstępie przypomnieć należy, iż zaskarżona do tut. Sądu decyzja dotyczy odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od środków transportowych za okres od 1 stycznia 2003r. do 31 marca 2005r.
W pierwszej kolejności zachodzi zatem potrzeba odniesienia się do podniesionego przez pełnomocnika skarżącego zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego, albowiem wygaśnięcie tego zobowiązania wskutek przedawnienia czyniłoby bezprzedmiotowym postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowej związanej z tym zobowiązaniem. Jest bowiem oczywiste, że nie można rozstrzygać (pozytywnie lub negatywnie) o umorzeniu zaległości, która nie istnieje ze względu na wygaśnięcie zobowiązania na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 O.p. Organ stwierdzając ujemną przesłankę kontynuowania postępowania jest zobligowany do jego zakończenia przez umorzenie postępowania (art. 208 § 1 O.p.).
Rozważając zatem kwestię przedawnienia stwierdzić należy, że zobowiązanie w podatku od środków transportowych za 2003 r., 2004 r. i I kwartał 2005 r. zgodnie z art. 70 § 1 O.p. przedawniłoby się (przy braku okoliczności powodujących wydłużenie terminu przedawnienia), odpowiednio z dniem 31.12.2008 r., 31.12.2009 r. i 31.12.2010 r. Organy podatkowe obu instancji rozstrzygając w sprawie już po upływie tych terminów wskazały na wyłączenie przedawnienia ze względu na zabezpieczenie hipoteką należności objętych wnioskiem o umorzenie. Jak bowiem stanowi art. 70 § 8 O.p., nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki i zastawu.
W ocenie Sądu organ odwoławczy poprzez przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego prawidłowo zbadał kwestię dotyczącą wpisu hipoteki przymusowej z tytułu należności objętych wnioskiem o umorzenie. W szczególności organ uzyskał tytuły wykonawcze dotyczące kwot objętych ww. wnioskiem oraz zawiadomienia Sądu Rejonowego w Kędzierzynie – Koźlu, V Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 20 października 2008r. i 20 kwietnia 2009r., potwierdzające wpis hipoteki przymusowej. Porównując te dokumenty wykazał, że hipoteką przymusową objęto zaległości ujęte przez podatnika we wniosku o ich umorzenie. Z obydwu zawiadomień o wpisie do księgi wieczystej wynika, że wpis hipoteki przymusowej do KW nr [...] dotyczył m. in. tytułów wykonawczych o numerach: W-25-66/2004, W-25-267/2004, W-25-359/2004, W-25-237/2005, W-25-190/2003.
W aktach administracyjnych znajdują się tytuły o ww. numerach, z których wynika, że dotyczą one należności z tytułu odpowiednio: tytuł wykonawczy nr W-25-66/2004 z dnia 11.02.2004r. – podatek od środków transportowych za 2003r. (II rata) w kwocie 1.080 zł, tytuł wykonawczy nr W-25-267/2004 z dnia 10.09.2004r. – podatek od środków transportowych za 2004r. (I rata) w kwocie 968,90 zł, tytuł wykonawczy nr W-25-359/2004 z dnia 23.12.2003r. – podatek od środków transportowych za 2004r. (II rata) w kwocie 968,86 zł, tytuł wykonawczy nr W-25-237/2005 z dnia 20.09.2005r. – podatek od środków transportowych za 2005r. (I rata) w kwocie 484,44 zł, tytuł wykonawczy nr W-25-190-2003 z dnia 5.11.2003r. – podatek od środków transportowych za 2003r. (I rata) w kwocie 1.080 zł.
Zarówno w zawiadomieniu o wpisie do KW nr [...] z dnia 20 października 2008r. jak i z dnia 20 kwietnia 2009r. powyższe tytuły wykonawcze zostały ujęte, co dowodzi bezzasadności zarzutu strony skarżącej o nieobjęciu przedmiotowych należności wpisem do hipoteki. Treść tych wpisów była jednoznaczna i organy nie miały jakichkolwiek powodów, by podważać ich wiarygodność. Natomiast wątpliwości, na które powołuje się pełnomocnik skarżącego, jakoby ujęta w KW nr [...] hipoteka nie dotyczyła spornych należności podatkowych z tytułu podatku od środków transportowych (z uwagi na to, iż w postanowieniu Sądu Rejonowego w Kędzierzynie-Koźlu I Co 823/07 z dnia 17.06.2008 r. prostującym oczywistą omyłkę pisarską w postanowieniu tegoż Sądu z dnia 4.01.2008 r. wpisano, iż przedmiotem tego postanowienia było nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu), nie były zgłaszane w postępowaniu podatkowym i organ nie mógł się do nich odnieść.
Zwrócić należy uwagę, że ewentualne niejasności co do prawidłowości podstawy wpisów w księdze wieczystej winny być wyjaśnione w postępowaniu wieczystoksięgowym. Niemniej jednak wskazać należy, iż ze znajdującej się w aktach administracyjnych kserokopii prostowanego postanowienia (z dnia 4.01.2008 r. I Co 823/07) jednoznacznie wynika, iż postanowienie to wydano w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika L. W. Wobec uznania za bezzasadny – w ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy - zarzutu przedawnienia istota sporu sprowadza się do oceny zagadnienia, czy w przedmiotowej sprawie organy podatkowe w sposób poprawny przeprowadziły postępowanie podatkowe wszczęte wnioskiem skarżącego o umorzenie zaległości podatkowej oraz, czy odmawiając umorzenia tejże zaległości nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.
Zgodnie z będącym materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia art. 67a § 1 pkt 3 O.p. organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b (niemającym tu zastosowania), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.
Sformułowanie "może umorzyć" w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje, iż organ orzekający w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych przy rozpatrywaniu takiej sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ w przypadku stwierdzenia przesłanek z przepisu art. 67a § 1 cyt. ustawy może uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Wolność decyzyjna w zakresie rozstrzygnięcia na gruncie art. 67a § 1 O.p. sprawia, że nawet wystąpienie ustawowych przesłanek nie obliguje organu podatkowego do zastosowania instytucji umorzenia w każdym przypadku (por. wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 1999 r. sygn. I SA/Wr 1344/97). Uznanie administracyjne jest ograniczone dyrektywami wyboru tj. interesem publicznym oraz ważnym interesem podatnika. Użyte pojęcia interesu publicznego oraz ważnego interesu podatnika są pojęciami nieostrymi. O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią ważności, nie można go utożsamiać z subiektywnym odczuciem podatnika, że jego sytuacja życiowa, materialna uzasadnia zastosowanie ulgi.
Natomiast przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość wobec prawa, zaufanie obywateli do organów władzy itp.
Zgodnie też ze stanowiskiem wyrażonym w literaturze (por. E. Ochendowski, Prawo administracyjne, Dom Organizatora, Toruń 2005, str. 200-201), uznanie administracyjne istnieje wówczas, gdy administracja dla urzeczywistnienia stanu prawnego może wybierać między różnymi rozwiązaniami, gdy norma prawna nie determinuje w sposób jednoznaczny skutku prawnego, lecz pozostawia w sposób wyraźny dokonanie takiego wyboru organowi administracyjnemu. Inaczej mówiąc, ustawa pozwala na wybór następstwa prawnego, przy czym można dokonywać wyboru między dwiema lub więcej możliwościami.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia nie może mieć jednakże charakteru dowolnego. Decyzja winna być wydana po wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy (art. 122 O.p.) w oparciu o wszechstronnie zebrany oraz rozpatrzony w sposób wyczerpujący materiał dowodowy (art. 187 § 1 O.p.), a dokonana ocena tego materiału nie może być dowolna (art. 191 O.p.).
W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli Sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to, czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne (por. m.in. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00, oraz wyrok NSA z 28 listopada 2001 r., sygn. akt SA/Sz 1292/00). O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu, który w pierwszej kolejności zobowiązany jest do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w drugim etapie dokonuje wyboru skutków prawnych, które ten stan rodzi.
Mając zatem na względzie, iż w przedmiotowej sprawie ocenie może podlegać legalność postępowania organu podatkowego, a nie zasadność i celowość odmowy, kontrolą sądu mogła być zatem objęta ta część postępowania administracyjnego, która odnosi się do ustalenia przez organy podatkowe faktu istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. jak też uzasadnienie stanowiska organu działającego w ramach uznania administracyjnego.
Analizując zaskarżoną decyzję w powyższych granicach stwierdzić należy, iż w poprzedzającym ją postępowaniu nie naruszono przepisów procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Zdaniem Sądu dokonano w nim prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o całość zebranego w sprawie i wyczerpująco rozpatrzonego materiału dowodowego, co doprowadziło organ I instancji do prawidłowego wniosku o istnieniu "ważnego interesu podatnika", jako jednej z przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 O.p., których spełnienie otwiera możliwość przejścia na etap uznania administracyjnego. Co prawda w toku postępowania odwoławczego sytuacja podatnika uległa poprawie, gdyż uzyskał on prawo do emerytury, jednak, jak to słusznie zauważyło Kolegium, wobec odmowy umorzenia dokonanej w ramach uznania administracyjnego uwzględnienie tej okoliczności mogłoby wprawdzie rzutować na ocenę wystąpienia przesłanki "ważnego interesu podatnika", lecz nie wpłynęłoby ostatecznie na wynik sprawy.
Skarżący nie podważa poczynionych w tym zakresie ustaleń i nie podnosi nowych okoliczności faktycznych, kwestionując jedynie wnioski wyciągnięte przez organy w zakresie konsekwencji prawnych istniejącego stanu faktycznego w zakresie umorzenia zaległości. Istota zarzutów skargi sprowadza się bowiem do kwestionowania działania organu w ramach uznania administracyjnego, jako nie uwzględniającego okoliczności leżących po stronie podatnika i w sposób nieuzasadniony preferującego interes publiczny.
W ocenie Sądu w decyzjach organów obu instancji przedstawione zostały w sposób prawidłowy i wystarczający przesłanki, na podstawie których odmówiono skarżącemu umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami. Znajdowały one oparcie w kompletnym materiale dowodowym, uwzględniającym także ten, który został przedstawiony przez skarżącego, co dotyczyło zwłaszcza jego sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej. Dokonując ustaleń faktycznych organy podatkowe oparły się na rzetelnie rozpatrzonym materiale dowodowym, wyjaśniły także wszystkie istotne okoliczności mające wpływ dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Ocenie tej trudno zarzucić dowolność.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium prawidłowo zaaprobowało stanowisko organu I instancji wskazującego na konkretne przyczyny odmowy umorzenia zaległości. Niewątpliwym jest też, że zbadano sytuację majątkową skarżącego, którą bezspornie oceniono jako trudną. Zarazem organy podatkowe ustaliły, że powstanie zaległości nie było spowodowane okolicznościami o szczególnym charakterze, a sytuacja, w której te zobowiązania powstały nie była wyjątkowa, gdyż była wynikiem prowadzenia niedochodowej działalności gospodarczej, a jej skutkiem był brak bieżącej realizacji zadeklarowanego podatku. Zgodzić się zatem należy z organem, że sytuacja skarżącego będąca wynikiem niewypełnienia ustawowego obowiązku podatkowego nie może być uznana za wyjątkową czy nadzwyczajną.
Również w dacie składania wniosku i w toku prowadzonego postępowania nie zaistniały po stronie podatnika wyjątkowe, losowe przyczyny, które mogłyby przemawiać za udzieleniem ulgi w postaci umorzenia zaległości. Tego rodzaju argumentacja nie może być uznana za wadliwą i wpisuje się w utrwaloną linię orzecznictwa sądowoadministracyjnego o wyjątkowym charakterze ulg podatkowych (por. np. wyrok I SA/Ol 157/08 z dnia 16.07.2008 r.). Wyjątkowy charakter tej instytucji, stanowiący odstępstwo od konstytucyjnej zasady powszechności opodatkowania powoduje, że równie wyjątkowy charakter muszą mieć okoliczności uzasadniające umorzenie. Takie zaś w stanie faktycznym sprawy nie wystąpiły. Takiego wyjątkowego charakteru nie mogą mieć niepowodzenia w działalności gospodarczej, gdyż ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej jest immanentną cechą tej działalności; nie należą też do nich brak wiedzy czy nieznajomość przepisów prawa, lecz tylko takie czynniki, które są niezależne od sposobu postępowania podatnika, a więc takie, na które nie miał on wpływu.
Aprobując ten kierunek wykładni Sąd w składzie tu orzekającym uznaje za prawidłowe stanowisko Kolegium wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z brzmienia art. 67a § 1 O.p. nie wynika obowiązek, lecz możliwość zastosowania przez organy ulgi w postaci umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 29.05.2008 r. I FSK 582/07 LEX nr 469714). Ponadto umorzenie należy do nieefektywnych sposobów wygasania zobowiązań podatkowych i dlatego ograniczenie stosowania tej instytucji do wyjątkowych okoliczności, nie dających się przewidzieć lub im zapobiec, jest w pełni uzasadnione.
W ocenie Sądu organy podatkowe przekonująco wykazały, że przeszkodą w umorzeniu jest wzgląd na interes publiczny, wyrażający się w bezzasadnym uprzywilejowaniu podatnika względem innych podmiotów, płacących podatki, co sprzeciwiałoby się zasadom sprawiedliwości społecznej i dowodziłoby nierespektowania przez organy wartości takich jak równość podmiotów wobec prawa, zaufanie obywateli do organów państwa. Nie sposób bowiem pominąć faktu, iż wobec skarżącego zastosowano już wcześniej ulgę podatkową poprzez umorzenie przez organ I instancji decyzją z dnia 16 grudnia 2008r. zaległości w podatku od środków transportowych za lata 2001 i 2002 w wysokości 3.382,90 zł oraz kwotę odsetek w wysokości 3.436 zł. Odmowa kolejnego umorzenia nie może być w żadnym razie poczytana za naruszenie przez organ zasady zaufania wyrażonej w art. 121 § 1 O.p. Przy tym, jak już wyżej wskazano, nawet ustalenie trudnej sytuacji materialnej nie obliguje organu podatkowego do wydawania korzystnej dla strony decyzji o charakterze uznaniowym. Z takimi trudnościami boryka się bowiem znaczna część podatników.
Zaaprobować też należy dalsze wywody organu o przyczynach negatywnego załatwienia wniosku podatnika, w których odwołano się do trudnej sytuacji budżetu gminy z uwagi na konieczność likwidowania skutków powodzi, jaka dotknęła gminę w 2010 r. Jak wyjaśnił organ I instancji, na terenie gminy rozpoczętych jest szereg inwestycji służących całej społeczności, które wymagają sporych nakładów finansowych, również z uwagi na rozmiar szkód wyrządzonych przez powódź w 2010r. Z powyższych powodów kwestionowanie tego argumentu przez skarżącego, ze wskazaniem na dotknięcie tymi skutkami również jego samego, nie może być zdaniem Sądu uznane za skuteczne.
Nie może ujść uwadze także i to – co słusznie zaakcentowało Kolegium - że już na etapie postępowania odwoławczego sytuacja skarżącego uległa znacznej poprawie poprzez uzyskanie stałego źródła dochodu w postaci emerytury (jak wskazuje on w skardze w wysokości 1.440 zł).
Rozważania powyższe prowadzą do wniosku o bezzasadności zarzutów skargi podważających legalność działania organów korzystających z uznania administracyjnego. Przyczyny takiego stanowiska zostały bowiem należycie uzasadnione, wywiedziono je też z należycie zgromadzonego i ocenionego materiału dowodowego sprawy. Nie pominięto z jednej strony okoliczności leżących po stronie skarżącego, a z drugiej uwzględniono te, które służą dobru ogólnemu. Nade wszystko zaś słusznie wzięto pod uwagę okoliczność, że skarżący już raz skorzystał z ulgi w postaci umorzenia zaległości w podatku od środków transportowych za lata 2001 i 2002 w wysokości 3.382,90 zł oraz kwotę odsetek w wysokości 3.436 zł, a nadto jego sytuacja majątkowa poprawiła się ze względu na uzyskanie stałego źródła dochodu.
Przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie wykazała zatem naruszenia art. 67a § 1 pkt 3 O.p., a postępowanie, wbrew zarzutom skargi, przeprowadzono z zachowaniem zasad wynikających z art. 120, art. 121, art. 180 i art. 187 O.p.
Odnosząc się do zarzutu podatnika, jakoby organy podatkowe dokonały nadinterpretacji interesu publicznego, czym zignorowano bezsporną i oczywistą niemożność spłaty zaległości podatkowej, Sąd wskazuje, że powyższy aspekt możliwości finansowych skarżącego był brany pod uwagę przez organy przy ustaleniu istnienia przesłanki umorzenia w postaci ważnego interesu podatnika.
Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi i uznając decyzję za zgodną z prawem, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
O przyznaniu kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnikowi skarżącego ustanowionemu z urzędu orzeczono stosownie do art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).
- - ---------------------- 14